Mokry wykrztuśny kaszel tylko w dzień u małego dziecka

Pytanie nadesłane do redakcji

Pod koniec lipca, będąc na wakacjach na wsi moja 2-letnia córka zaczęła pokasływać. Po powrocie zaczęłam jej podawać syrop z cebuli, lecz to nie pomogło, kaszel nie ustąpił. Poszłam więc do lekarza, który stwierdził, że to alergia, zapisał Clemastinum na noc i wapno – też nie pomogło. Kaszel utrzymywał się tylko w dzień, w nocy ustępował. Na ponownej wizycie dostałam antybiotyk na górne drogi oddechowe – antybiotyk (Klacid 125) przepisano, ponieważ stwierdzono zapalenie oskrzeli. Po 10 dniach leczenia nadal nie widzę poprawy, tzn. dziecko nie kaszle bardzo intensywnie, ale sporadycznie przez cały dzień, mokro, kataru nie ma w ogóle, ale nos jest zatkany. Najgorzej jest rano, gdy córka wstaje, wówczas ciężko jej się oddycha i kaszle. W poradni alergologicznej mamy wizytę za 2 tygodnie. Proszę o pomoc, bo nie chcę, żeby moje dziecko było faszerowane tyloma lekami, antybiotykami, jeżeli jej za wiele nie pomagają. Dodam jeszcze, że wyniki badania krwi i kału na pasożyty są prawidłowe. Przez te 2 miesiące choroby dziecko nie miało gorączki.

Odpowiedź

Utrzymywanie się kaszlu ponad 8 tygodni pozwala na rozpoznanie kaszlu przewlekłego. W takiej sytuacji należałoby przeprowadzić pogłębioną diagnostykę. Poniżej przedstawię potencjalne problemy, które mogą wywołać podobne dolegliwości.

Częstą przyczyną objawów podobnych do występujących u Pani córeczki jest tzw. kaszel związany z górnymi drogami oddechowymi, ale po leczeniu, które zastosował lekarz rodzinny (antybiotyk) kaszel powinien ustąpić, chyba że dziecko uczęszcza do żłobka lub ma częsty kontakt ze starszymi dziećmi i w związku z tym dochodzi do kolejnych nadkażeń.

Zapalenie zatok – w tym wieku, poza zapaleniem zatok sitowych – choroby o ciężkim przebiegu – nie występuje. Również bardzo mało prawdopodobny jest przerost migdałka gardłowego – dziecko oddychałoby ustami, w nocy prawdopodobnie występowałoby „pochrapywanie”, a w dzień rozdrażnienie związane ze złą jakością snu w godzinach nocnych.

Inną częstą przyczyną występowania kaszlu (głównie suchego – nieproduktywnego) jest refluks żołądkowo-przełykowy. Charakter kaszlu (mokry, produktywny) występującego u Pani dziecka oraz brak informacji na temat częstego ulewania w okresie niemowlęcym też raczej wyklucza to rozpoznanie.

U córki należy też wykluczyć astmę oskrzelową, którą rozpoznaje się u około 8%–10% polskich dzieci. Cechą typową tej choroby jest świszczący utrudniony oddech, napadowy suchy kaszel, dyskomfort oddechowy. Objawy te występują głównie po wysiłku, w nocy (przeważnie 2–3 godz. po zaśnięciu) we wczesnych godzinach porannych (wybudzają chorego ze snu), po emocjach, przy zmieniających się warunkach atmosferycznych, u osób uczulonych po kontakcie z uczulającym alergenem. Czynnikami prowokującymi wystąpienie objawów mogą być także infekcje dróg oddechowych, zwłaszcza wirusowe. Jednakże podane przez Panią w treści pytania objawy nie są typowe dla obrazu klinicznego astmy.

Gdy kaszel u dotychczas zdrowego dziecka utrzymuje się tak długo, lekarz okresowo wysłuchuje zmiany typowe dla zapalenia oskrzeli i nie uzyskuje się poprawy klinicznej, pomimo kilkukrotnej antybiotykoterapii powinno się wykluczyć aspirację ciała obcego (najczęściej są to orzeszki, małe fragmenty zabawek, ziarna zbóż itp.).

Przewlekły kaszel stanowi wskazanie do wykonania badania rentgenowskiego klatki piersiowej. Ponadto wskazana jest konsultacja laryngologiczna i uzupełnienie wywiadu o informacje o dotychczasowym rozwoju dziecka i chorobach, które przebyło w przeszłości. Lekarz alergolog być może zleci wykonanie testów punktowych z alergenami, chociaż celowość tego badania wydaje się na tym etapie diagnostyki wątpliwa (brak objawów typowych dla astmy oraz brak ustąpienia objawów po podaniu leków antyhistaminowych skutecznych w leczeniu alergicznego nieżytu nosa). Dalsza diagnostyka i leczenie będą zależały od wyników wykonanych badań.

Do chwili zdiagnozowania przyczyn kaszlu można zastosować inhalacje z 3% roztworu chlorku sodu (NaCl), np.: z preparatu Nebu Dose Hypertonica lub Mgiełki Zabłockiej (roztwór należy rozcieńczyć wodą do iniekcji). Wymienione preparaty są dostępne w aptekach. Do inhalacji używa się inhalatora pneumatycznego. Zwykle podaje się 3 ml roztworu, 2 razy dziennie. Ostatnią inhalację powinno się wykonać co najmniej 2 godziny przed snem.