Grzybica układowa, to zakażenie grzybicze, które obejmuje narządy wewnętrzne. Może mieć bardzo poważny przebieg, prowadzić do sepsy i zgonu. Objawy grzybicy zależą od narządu, którego dotyczy i zwykle przypominają objawy zapalenia danego narządu na innym tle (np. bakteryjnym). W leczeniu stosuje się leki przeciwgrzybicze.
Co to jest grzybica układowa?
Grzybica układowa (inaczej inwazyjne zakażenie grzybicze) to zakażenie grzybicze dotyczące narządów wewnętrznych. Grzybica układowa jest ciężką chorobą, może rozprzestrzeniać się na kolejne narządy i prowadzić do zgonu.
Najczęściej wywołują ją grzyby drożdżopodobne z rodzaju Candida, zwykle Candida albicans.
Candida albicans występuje w przyrodzie: w glebie, środowisku szpitalnym, na zwierzętach, przedmiotach i w pokarmie. Grzyby Candida to pospolite saprofity, czyli grzyby które zasiedlają organizm człowieka i są obecne na skórze, w przewodzie pokarmowym, narządach płciowych. Zdecydowana większość zakażeń Candida jest pochodzenia endogennego, co oznacza, że kandydoza jest wywołana rozrostem grzyba, który był obecny w organizmie danej osoby, ale możliwe jest też przeniesienie zakażenia z człowieka na człowieka.
Kto jest narażony na kandydozę układową?
Czynniki ryzyka kandydozy układowej:
- przeszczepienie macierzystych komórek krwiotwórczych
- przeszczepienie narządu
- choroba nowotworowa, zwłaszcza układu krwiotwórczego
- chemioterapia
- przewlekłe leczenie immunosupresyjne, w tym glikokortykosteroidami
- neutropenia, czyli zmniejszenie liczby neutrofilów we krwi, np. po chemioterapii
- wentylacja mechaniczna płuc
- długo utrzymywane cewniki wewnątrznaczyniowe i moczowe
- zabiegi chirurgiczne w obrębie jamy brzusznej i klatki piersiowej
- żywienie pozajelitowe
- rozległe oparzenia
- noworodki i dzieci o małej masie urodzeniowej
- zakażenie z małą liczbą tzw. limfocytów CD4+, czyli zakażenie, które występuje u osób z upośledzoną odpornością, np. z powodu zakażenia HIV, po chemioterapii lub przeszczepieniu narządu
- dożylne stosowanie narkotyków
- marskość wątroby.
Okres wylęgania i zakaźność kandydozy układowej
Okres wylęgania i zakaźność kandydozy układowej trwa różnie długo, zależy od kilku czynników w tym stanu układu odpornościowego pacjenta, czynników ryzyka zakażenia, środowiska zewnętrznego, miejscowej predyspozycji.
Epidemiologia grzybic układowych w Europie
W różnych regionach Europy odnotowano różnice w zachorowalności na inwazyjne zakażenia grzybicze. Głównym czynnikiem etiologicznym są drożdże z gatunku Candida albicans, jednakże odnotowuje się ciągłe, szybkie rozprzestrzenianie się innych gatunków z rodzaju Candida, w tym Candida auris. C. auris może powodować epidemie w placówkach opieki zdrowotnej, dzięki efektywnej transmisji poprzez kontakt skóra–skóra i klinicznej lekooporności na wszystkie znane grupy leków przeciwgrzybiczych.
Obserwuje się wzrost liczby zachorowań na grzybice układowe, które należą do najczęstszych zakażeń szpitalnych. W Europie śmiertelność związana z zachorowaniem na grzybice układowe, szczególnie w populacjach narażonych, wynosi ponad 35%.
Jakie narządy może zajmować kandydoza układowa?
Kandydoza układowa może zajmować różne narządy, np. ośrodkowy układ nerwowy, płuca, układ sercowo-naczyniowy, powodując zapalenie wsierdzia i mięśnia sercowego, zapalenie osierdzia, zakażenie łożyska naczyniowego, tarczycę, układ moczowy, kości i szpik, mięśnie, stawy, otrzewną, wątrobę, śledzionę, trzustkę, pęcherzyka żółciowego, gałkę oczną.
Jeśli grzyb się znajduje we krwi, to mówimy o kandydemii. Kandydemia może towarzyszyć grzybiczemu zakażeniu narządu lub narządów lub występować samodzielnie. Czasami dochodzi do kandydemii rozsianej, wówczas zajęte są różne narządy, najczęściej nerki, mózg, serce, oko, rzadziej płuca, układ pokarmowy, skóra i gruczoły wydzielania wewnętrznego, w których pojawiają się mikroropnie.
Kandydoza układowa – diagnostyka
Rozpoznanie kandydozy ustala się na podstawie badania pod mikroskopem materiału, np. moczu, plwociny, płynu mózgowo-rdzeniowego, krwi i zidentyfikowaniu grzyba.
Ponadto stosuje się badania dodatkowe, takie jak:
- badania obrazowe – w zależności od lokalizacji zakażenia: badania endoskopowe, RTG klatki piersiowej, tomografia komputerowa, USG, rezonans magnetyczny
- badanie histologiczne, czyli badanie mikroskopowe fragmentu tkanki, żeby sprawdzić, czy znajdują się w niej grzyby – jest najbardziej wiarygodną metodą rozpoznania kandydozy rozsianej
- oftalmoskopia, czyli wziernikowanie dna oka, które wykonuje się u osób, u których występuje kandydemia, czyli we krwi znajduje się grzyb.
Wczesna diagnoza jest bardzo ważna.
Kandydoza układowa – objawy
Objawy zależą od tego, jaki narząd jest zajęty. W zależności od tego, gdzie się rozwinie grzybica, objawy będą się wiązać z funkcją danego narządu. W dużym uproszczeniu można powiedzieć, że ponieważ kandydoza powoduje zapalenie, to objawy mogą być podobne (choć zwykle mają mniejsze nasilenie i rozwijają się wolniej) do zapalenia danego narządu wywołanego przez bakterie. Mogą mu towarzyszyć objawy ogólne, takie jak gorączka, złe samopoczucie, osłabienie.
Jeśli grzyb występuje we krwi, mówimy wtedy o sepsie, a jej objawy są gwałtowne i bardzo poważne. Przeczytaj więcej: Sepsa i wstrząs septyczny
Przeczytaj więcej o grzybicy konkretnych narządów:
- Grzybica płuc
- Grzybice ośrodkowego układu nerwowego
- Grzybica krtani - przyczyny, objawy, rozpoznanie i leczenie
Kandydoza układowa – leczenie
Leczenie zależy od wielu czynników. Tego, jakie dany pacjent ma czynniki ryzyka, jakie narządy obejmuje choroba i jaki jest jej przebieg.
Ze względu na to, że kandydoza układowa jest ciężką chorobą i występuje u osób obciążonych różnymi chorobami, to leczenie odbywa się w szpitalu i polega na stosowaniu leków przeciwgrzybiczych, takich jak flukonazol, amfoterycyna B, worykonazol, kaspofungina, mykafungina, anidulafungina.
Ponadto stosuje się leczenie podtrzymujące, ponieważ grzybice narządowe mogą powodować poważne objawy i – jak w przypadku sepsy – pacjent może wymagać stabilizacji parametrów życiowych. Ponadto usuwa się lub wymienia cewniki naczyniowe, które mogą być źródłem zakażenia. Ważne jest także leczenie choroby podstawowej, która sprzyja wystąpieniu grzybicy.
Kandydoza narządowa – rokowanie
Rokowanie zależy od postaci kandydozy, ale zwykle jest poważne. W kandydozie wątroby i śledziony ryzyko zgonu jest bardzo duże.
Kandydoza narządowa profilaktyka
Czasami, u niektórych osób konieczne może być profilaktyczne stosowanie leków przeciwgrzybiczych. Lekarz może je zalecić u:
- biorców alogenicznych krwiotwórczych komórek macierzystych
- chorych leczonych na oddziale intensywnej terapii, szczególnie po operacjach chirurgicznych
- chorych z neutropenią wywołaną chemioterapią, do czasu wzrostu liczby granulocytów
- osób zakażonych HIV z nawrotową grzybicą i małą liczbą limfocytów CD4+.
Kandydoza błon śluzowych i skóry a kandydoza narządowa
Kandydoza błon śluzowych i skóry jest inną chorobą niż kandydoza narządowa, jeśli chodzi o ciężkość i rokowanie. Jest dużo częstsza, zwykle ma łagodny przebieg i nie powoduje powikłań. Grzybica skóry i błon śluzowych może występować u osób ogólnie zdrowych, często np. po antybiotykoterapii, zwłaszcza długiej.
Przeczytaj więcej:
- Grzybica pochwy - objawy, przyczyny i skuteczne leczenie
- Kandydoza jamy ustnej - jak wygląda grzybica na języku i jak ją leczyć?
- Grzybica po antybiotyku – dlaczego się pojawia i jak jej zapobiegać?
