×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Dieta w erozji zębów

dr n. med. Dominika Wnęk, dietetyk

Erozja zębów jest procesem chemiczno-mechanicznym, który prowadzi do stopniowej utraty tkanek twardych zęba. Proces ten zachodzi bez udziału bakterii polega na chemicznym rozpuszczaniu powierzchni szkliwa i zębiny. W konsekwencji prowadzi do utraty morfologii oraz kształtu zęba.


Fot. pixabay.com

Czynniki wywołujące erozję zębów

Zęby narażone są na działanie licznych czynników chemicznych i fizycznych, które w różnym stopniu przyczyniają się do utraty twardych tkanek. Kwasy, które powodują erozję mogą mieć pochodzenie zarówno endogenne, jak i egzogenne.

Wśród czynników endogennych najczęściej wymienia się:

  • refluks żołądkowo-przełykowy,
  • chroniczne wymioty (choroby układu pokarmowego, zaburzenia odżywiania np. bulimia),
  • choroby powodujące upośledzenie wydzielania śliny lub stany powodujące obniżenie jej zdolności buforowych.

W przypadku refluksu żołądkowo-przełykowego czynnikiem ryzyka jest przewlekłe narażenie zębów na kwas żołądkowy. O narażeniu zębów na powstawanie zmian erozyjnych decyduje także jakość i ilość produkowanej śliny. Jest ona odpowiedzialna za tworzenie ochronnego biofilmu, który chroni szkliwo przed niekorzystnym działaniem kwasów pochodzących z produktów żywnościowych. Ponadto ślina zawiera jony wapnia, fosforanowe i fluorowe, dzięki czemu umożliwia remineralizację szkliwa. Jej korzystny udział przejawia się także w rozcieńczaniu i usuwaniu kwasów z jamy ustnej oraz ich neutralizacji.

Z kolei do czynników egzogennych w pierwszej kolejności zalicza się:

  • spożycie kwasów pochodzących z posiłków i napojów,
  • przyjmowanie leków, których działaniem ubocznym jest suchość jamy ustnej i zaburzenia pH śliny
  • uwarunkowania środowiskowe lub zawodowe (np. narażenie na chlorowaną wodę w basenie, u osób zajmujących się zawodowo pływaniem).

Produkty żywnościowe sprzyjające erozji zębów

Spośród produktów żywnościowych główną rolę w rozwoju erozji zębów odgrywają kwaśne produkty spożywcze, a zwłaszcza owoce cytrusowe, soki owocowe, herbaty owocowe oraz różnego rodzaju napoje (smakowe gazowane i niegazowane, napoje energetyzujące, napoje dla sportowców).

Ryzyko powstania zmian erozyjnych jest tym większe, im więcej spożywamy produktów kwaśnych oraz im dłużej przebywają one w jamie ustnej. Z tego punktu widzenia bardziej wskazane jest szybkie picie dość dużymi łykami niż sączenie napoju przez długi czas.

Obserwacje wskazują także, że pomocne może być picie kwaśnych napojów przez słomkę, pod warunkiem, że znajduje się ona przy podniebieniu, a nie jest układana na zębach. Czas spożycia napoju, w trakcie lub bezpośrednio po posiłku, gdy przepływ śliny jest zmniejszony zwiększa erozyjny potencjał napojów.

Ponadto o wysokim potencjale erozyjnym, decyduje także małe pH i duża pojemność buforowa danego produktu żywnościowego. Należy podkreślić, że potencjału erozyjnego, nie należy rozpatrywać tylko na podstawie pH, choć jest to istotny wskaźnik. Istnieją produkty spożywcze, których pH jest stosunkowo niskie, natomiast z powodu dużej zawartości wapnia nie uznaje się ich za produkty powodujące erozję (np. mleko i jogurt).

Tabela. Wartości pH wybranych produktów spożywczych
Produkt spożywczyWartość pH
napoje bezalkoholowe
Coca-cola2,6
Fanta 2,9
herbata 4,2
Icetea 3,0
Isostar 3,8
kawa 2,4-3,3
Pepsi 2,7
Pepsi light 3,1
Red bull 3,4
Sprite 2,9
Schweppes 2,5
7 up 3,5
woda 7,3
woda mineralna gazowana5,3
alkohole
piwo4,5
wino białe 3,7
wino czerwone 3,4
napoje mleczne
jogurt 3,8–4,2
mleko 6,7
zsiadłe mleko 4,2
soki owocowe
sok cytrynowy 2,6
sok grejpfrutowy 3,2
sok jabłkowy 3,4
sok marchewkowy 4,2
sok multiwitamina 3,6
sok pomarańczowy 3,7
sok z buraków 4,2
owoce
ananas 3,3–4,8
banany 5,1
brzoskwinie 3,7–4,7
jabłka 3,5–3,9
jagody 3,2–3,6
pomarańcze 2,8–2,4
śliwki 2,8–4,6
truskawki 3,0–4,2
winogrona 2,9–3,9
wiśnie 3,2–4,7
inne
keczup 3,7
majonez3,8–4,0
musztarda 3,6
ocet 2,9
sos winegret 2,4–3,4
Źródło: Jarosz M. (red.): Praktyczny podręcznik dietetyki. IŻŻ, Warszawa 2010

Jak zapobiegać erozji zębów?

Z żywieniowego punktu widzenia ważne jest kontrolowanie spożycia kwaśnych napojów i kwaśnych produktów żywnościowych w diecie. Warto poinformować pacjenta, że należy je zastąpić wodą, mlekiem lub fermentowanymi produktami mlecznymi. Niewskazane są także wszelkie gazowane i niegazowane napoje smakowe.

Nie zaleca się także szczotkowania zębów bezpośrednio po spożyciu kwaśnej żywności lub napojów. Przyspiesza to utratę twardych tkanek zęba, które uprzednio zostały osłabione (rozmiękczone) działaniem kwasów. Wskazane jest przepłukanie jamy ustnej wodą, a z umyciem zębów należy odczekać około godziny.

Ponadto należy przestrzegać zaleceń stomatologa dotyczących higieny jamy ustnej (technika szczotkowania, twardość szczoteczki, dobór odpowiedniej pasty).

Nawyki żywieniowe zmniejszające ryzyko erozji zębów

  • zmniejszenie częstotliwości spożywania pokarmów kwaśnych,
  • naprzemienne spożywanie pokarmów neutralnych dla zębów i o zasadowym pH (mleko, jogurty naturalne, sery, jaja, ziemniaki, produkty zbożowe) z produktami o kwaśnym pH,
  • preferowane spożycie owoców, a nie soków owocowych, gdyż żucie sprzyja większemu wydzielaniu śliny, która neutralizuje kwaśne pH,
  • jeśli nie jest możliwa całkowita eliminacja z diety soków i napojów gazowanych, należy używać do nich słomki. Powinna być ona ułożona w tylnej części jamy ustnej, co pozwala na ominięcie zębów przez napój, który wpływa bezpośrednio do gardła,
  • wykluczenie z diety napojów energetycznych,
  • wprowadzenie zmian w kolejności spożycia poszczególnych produktów żywnościowych np. śniadanie należy rozpocząć od wypicia soku owocowego, a na samym końcu spożyć produkt bogaty w wapń np. jogurt lub ser,
  • unikanie podjadania miedzy posiłkami,
  • prawidłowa higiena jamy ustnej: nieszczotkowanie zębów bezpośrednio po ekspozycji na kwas, używanie miękkich szczoteczek i past o niskim współczynniku ścieralności, kontrolowanie siły szczotkowania zębów oraz unikanie ruchów szorujących.

Piśmiennictwo

  1. Carvalho T.S., Colon P., Gauss C. i wsp.: Erozja zębów – diagnostyka i leczenie : Raport European Federation of Conservative Dentistry. Med. Prakt. Stomatol., 2015; 4: 17–22
  2. Hryncewicz M., Tropak K.: Ubytki niepróchnicowego pochodzenia – abfrakcja, abrazja, atrycja, erozja. Przegląd piśmiennictwa. Nowa Stomatologia 2014; 1: 46–52
  3. Jarosz M. (red.): Praktyczny podręcznik dietetyki. IŻŻ, Warszawa 2010
  4. https://stomatologianews.pl/erozji-szkliwa-zebowego-ubocznym-skutku-cywilizacji/

dr n. med. Dominika Wnęk
Dietetyk, wieloletni pracownik Zakładu Biochemii Klinicznej UJ CM oraz aktywny uczestnik trzech ramowych programów Unii Europejskiej: Lipgene, NuGO oraz Bioclaims. Wielokrotny wykładowca w ramach kursów doskonalących dla dietetyków realizowanych przez Polskie Towarzystwo Dietetyki.
Zainteresowania badawcze skupiają się głównie na zagadnieniach dotyczących otyłości i wpływu składników diety na ekspresję genów i procesy komórkowe (nutrigenomika). Swoje doświadczenie w leczeniu otyłości zdobywała, pracując w Poradni Leczenia Zaburzeń Lipidowych i Otyłości, działającej przy Zakładzie Biochemii Klinicznej UJ CM oraz jako uczestniczka licznych kursów i konferencji organizowanych w kraju i za granicą.
Obecnie związana jest z wydawnictwem Medycyna Praktyczna, gdzie pełni funkcję redaktora w serwisie „Dieta i ruch”.

19.07.2021
Zobacz także

Zachorowania w Polsce - aktualne dane

Covid - aktualne dane
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?
+48

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 12 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Wyjątkowe sytuacje. Towarzyszenie osobie chorej na COVID-19
    Czy szpital może odmówić zgody na towarzyszenie hospitalizowanemu dziecku? Jak uzyskać zgodę na towarzyszenie osobie, która umiera w szpitalu z powodu COVID-19?
    Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.
  • Wyjątkowe sytuacje. Kiedy chorujesz na COVID-19
    Czy chory na COVID-19 może wyjść ze szpitala na własne żądanie? Jak zapewnić sobie prawo do niezastosowania intubacji. Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.