Diety o udowodnionym działaniu prozdrowotnym - leczenie otyłości

dr n. med. Dominika Wnęk, dietetyk

Otyłość i nadwaga należą do najbardziej widocznych, a zarazem najbardziej lekceważonych problemów zdrowotnych. Są rozumiane jako brak równowagi między energią pobieraną przez organizm z pożywieniem a energią przez niego zużywaną.

Fot. pixabay.com

Przyczyny otyłości

Z uwagi na mechanizm, w wyniku którego dochodzi do otyłości dzieli się ją na: pierwotną (inaczej prostą) oraz wtórną. Najczęściej, bo aż w 90% przypadków mamy do czynienia z otyłością pierwotną, która wynika z zaburzeń bilansu energetycznego spowodowanego spożyciem nadmiernych ilości kalorii. Spożycie nadmiernej ilości bogatokalorycznej żywności oraz brak lub niewystarczający poziom aktywności fizycznej to dwie podstawowe przyczyny otyłości. Natomiast nie należy zapominać, że do tych nieprawidłowości może prowadzić wiele czynników, m.in. biologicznych, genetycznych, społecznych, środowiskowych oraz psychogennych.

Leczenie dietetyczne otyłości

Leczenie otyłości to proces długotrwały, zależny od wielu czynników (zobacz: Odchudzanie: jak zacząć, by odnieść sukces?). Należy zwrócić uwagę, czy mamy do czynienia z nadwagą, czy otyłością i czy istnieją dodatkowo inne choroby (zaburzenia lipidowe, cukrzyca, nadciśnienie tętnicze), ponieważ może to wymagać dodatkowej indywidualizacji diety.

Podstawę leczenia otyłości stanowi zbilansowana dieta o umiarkowanie obniżonej kaloryczności, tzw. dieta hipokaloryczna, która polega na zmniejszeniu dziennego spożycia energii o 500–600 kcal w stosunku do zapotrzebowania. W praktyce oznacza to stosowanie diety o energetyczności około 1200–1500 kcal/d dla kobiet i 1500–1800 kcal/d dla mężczyzn.

Co ważne – dieta hipokaloryczna nie wymaga eliminacji żadnych składników pokarmowych.

W leczeniu otyłości nie zaleca się natomiast diet wprowadzających nadmierne restrykcje kaloryczne lub diet niezrównoważonych pod względem zawartości składników odżywczych.

Za optymalną dla większości pacjentów w pierwszym etapie leczenia żywieniowego otyłości uważa się redukcję 5–10% początkowej masy ciała w ciągu 3–6 miesięcy, a uzyskanie takiego spadku masy ciała i utrzymanie go w dłuższej perspektywie czasowej przynosi istotne korzyści zdrowotne.

Wśród podstawowych zmian żywienia podkreśla się kilka elementów:

konieczność spożycia różnokolorowych warzyw i owoców (z przewagą warzyw),
zamianę przetworzonych produktów zbożowych (pieczywo pszenne, kajzerki, płatki śniadaniowe z dodatkiem cukru) na produkty pełnoziarniste (płatki owsiane, pieczywo razowe, pieczywo graham, grube kasze, makarony razowe),
zamianę mięsa czerwonego na drób, ryby, jaja, nasiona roślin strączkowych i orzechy,
ograniczenie w diecie soli, cukru, słodzonych napojów oraz produktów przetworzonych, takich jak: posiłki fast-food, słone i słodkie przekąski,
stosowanie takich technik kulinarnych, jak gotowanie na parze, duszenie i pieczenie zamiast smażenia i grillowania.

Najlepiej jeśli osoba z otyłością, poza stałym nadzorem lekarskim, może skorzystać z pomocy dietetyka, który opracuje indywidualny plan żywieniowy uwzględniający jego preferencje i awersje pokarmowe oraz choroby towarzyszące otyłości.

W procesie leczenia otyłości nie zaleca się szybkiej redukcji masy ciała, gdyż może dojść do ubytku beztłuszczowej masy ciała i zmniejszenia spoczynkowej przemiany materii oraz do niedoborów składników pokarmowych.

Dlaczego warto leczyć otyłość?

Okazuje się, że już niewielki ubytek masy ciała (5–15% lub więcej) może przynieść wymierne korzyści zdrowotne. I tak np. w przypadku osoby otyłej, u której dodatkowo występuje cukrzyca, zmniejszenie masy ciała prowadzi do zmniejszenie stężenia hemoglobiny glikowanej (HbA_1c). Ponadto może być wymagana redukcja liczby lub dawek leków zmniejszających stężenie glukozy. W niektórych przypadkach może dojść do remisji cukrzycy, zwłaszcza gdy czas jej trwania jest krótki.

Ponadto redukcja masy ciała zmniejsza ciśnienie skurczowe i rozkurczowe, co może ułatwiać kontrolę ciśnienia tętniczego i redukcję leków hipotensyjnych.

W przypadku pacjenta z otyłością i zaburzeniami lipidowymi redukcja masy ciała zmniejsza stężenie triglicerydów, cholesterolu frakcji LDL i nie-HDL.

Piśmiennictwo

Bogdański P., Filipiak K.J., Kowalska I. i wsp.: Interdyscyplinarne stanowisko w sprawie rozpoznawania i leczenia otyłości. For. Zab. Metab., 2020; 11: 47–54
Olszanecka-Glinianowicz M., Dudek D., Filipiak K.J. i wsp.: Leczenie nadwagi i otyłości w czasie i po pandemii. Nie czekajmy na rozwój powikłań – nowe wytyczne dla lekarzy. Nutr. Obes. Metab. Surg., 2020; 6, 2: 1–13

dr n. med. Dominika Wnęk

Dietetyk, wieloletni pracownik Zakładu Biochemii Klinicznej UJ CM oraz aktywny uczestnik trzech ramowych programów Unii Europejskiej: Lipgene, NuGO oraz Bioclaims. Wielokrotny wykładowca w ramach kursów doskonalących dla dietetyków realizowanych przez Polskie Towarzystwo Dietetyki.
Zainteresowania badawcze skupiają się głównie na zagadnieniach dotyczących otyłości i wpływu składników diety na ekspresję genów i procesy komórkowe (nutrigenomika). Swoje doświadczenie w leczeniu otyłości zdobywała, pracując w Poradni Leczenia Zaburzeń Lipidowych i Otyłości, działającej przy Zakładzie Biochemii Klinicznej UJ CM oraz jako uczestniczka licznych kursów i konferencji organizowanych w kraju i za granicą.
Obecnie związana jest z wydawnictwem Medycyna Praktyczna, gdzie pełni funkcję redaktora w serwisie „Dieta i ruch”.

20.03.2025

Zobacz także

Ocet jabłkowy – czy naprawdę pomaga? Przepis, właściwości i zastosowanie Ocet jabłkowy to naturalny produkt fermentacji jabłek, któremu przypisuje się liczne- niepotwierdzone wysokiej jakości badaniami naukowymi właściwości zdrowotne. W tym artykule podajemy przepis na domowy ocet jabłkowy, wyjaśniamy, jak go pić, oraz czy wykazuje właściwości lecznicze.
Tłusta dieta może szkodzić sercu za sprawą jelitowych bakterii Według nowych badań na zwierzętach zbyt dużo tłuszczu zaburza pracę komórek w jelicie, co prowadzi do rozwoju niekorzystnych bakterii. One z kolei wydzielają związek, który uszkadza naczynia krwionośne.
Dlaczego pacjenci tyją na diecie o ujemnym bilansie energetycznym? Czym jest bilans energetyczny, podstawowa przemiana materii, deficyt kaloryczny? Jakie są najczęściej popełniane błędy przy wyborze i utrzymaniu diety? Zagadnienie omawia dr n. o zdr. Damian Parol.
Dieta wolumetryczna Zgodnie z zamysłem twórcy diety wolumetrycznej, profesor Barbary J. Rolls z Pennsylvania State University, jej stosowanie zaleca się pacjentom otyłym w celu redukcji masy ciała. Przestrzeganie diety ma ułatwić podział produktów żywnościowych na 4 grupy, różniące się między sobą gęstością energetyczną.
Dieta w erozji zębów Erozja zębów jest procesem chemiczno-mechanicznym, który prowadzi do stopniowej utraty tkanek twardych zęba. Proces ten zachodzi bez udziału bakterii polega na chemicznym rozpuszczaniu powierzchni szkliwa i zębiny. W konsekwencji prowadzi do utraty morfologii oraz kształtu zęba.
Pogrzeb śledzia i żurku Wielkanoc to był czas, kiedy wszyscy mogli się najeść do syta. Zanim to jednak nastąpiło, należało pościć. Post rozpoczynał się w Środę Popielcową i trwał 40 dni.
RPD: Porady żywieniowo-dietetyczne do koszyka świadczeń Rzecznik Praw Dziecka Marek Michalak zwrócił się do Ministra Zdrowia Konstantego Radziwiłła o wprowadzenie porady żywieniowo-dietetycznej do koszyka świadczeń gwarantowanych.
Dieta niskotłuszczowa zmniejsza ryzyko zgonu z powodu raka piersi Stosowanie diety niskotłuszczowej zwiększa przeżywalność kobiet po menopauzie, u których zdiagnozowano raka piersi – poinformowali naukowcy podczas dorocznego zjazdu Amerykańskiego Towarzystwa Badań nad Rakiem, który trwa w Nowym Orleanie (USA).
Czy warto stosować diety oczyszczające? Jak współczesna medycyna odnosi się do tego rodzaju diet? Czy są podstawy medyczne wskazujące efektywność diet oczyszczających?
Niemal co trzeci Polak na diecie W ciągu roku poprzedzającego badanie przeprowadzone przez Centrum Badania Opinii Społecznej w dniach 3–9 lipca niemal co trzeci Polak (30%) stosował jakąś dietę, w tym co czwarty (26%) był na jakiejś diecie eliminacyjnej.