×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Dieta w zespole policystycznych jajników

dr n med. Dominika Wnęk, dietetyk

Zespół policystycznych jajników (ang. polycystic ovary syndrome – PCOS) jest chorobą endokrynną, która przebiega z zaburzeniami owulacji i miesiączkowania, niepłodnością oraz nadmiarem androgenów. W obrazie ultrasonograficznym obserwuje się także powiększone lub policystyczne jajniki. Zaburzenie to często przebiega z insulinoopornością (czyli niewrażliwością tkanek obwodowych na działanie insuliny), zaburzeniami lipidowymi oraz nadciśnieniem tętniczym. Wszystkie te nieprawidłowości decydują o tym, że zespół policystycznych jajników stanowi czynnik ryzyka rozwoju chorób układu sercowo-naczyniowego oraz cukrzycy.


Fot. pixabay.com

Ponieważ u ponad połowy pacjentek z zespołem policystycznych jajników obserwuje się otyłość, zmniejszenie masy ciała powinno być pierwszym elementem terapii. Nawet niewielkie zmniejszenie masy ciała (5–10%) daje liczne korzyści metaboliczne u pacjentek z tą chorobą. Odpowiednia dieta, poza zmniejszeniem masy ciała, powinna wyrównywać także nieprawidłowości w obrębie gospodarki węglowodanowej i lipidowej.

Zalecenia żywieniowe dla kobiet z zespołem policystycznych jajników

Odżywiaj się w sposób urozmaicony

Dbaj, aby w codziennym jadłospisie znalazły się wszystkie składniki odżywcze: białko, węglowodany i tłuszcze. Dieta powinna być tak skomponowana, by zawierała warzywa, owoce, nasiona roślin strączkowych, pełnoziarniste produkty zbożowe, ryby, chude gatunki mięs, produkty nabiałowe, orzechy i nasiona. Pamiętaj również, by jeść jak najmniej przetworzone produkty żywnościowe.

Zwiększ udział błonnika pokarmowego w diecie

Błonnik pokarmowy wprowadzaj do diety stopniowo, tak by dojść do 25–30 g błonnika na dzień. Jest on istotny w diecie kobiet z zespołem policystycznych jajników, gdyż reguluje gospodarkę węglowodanową. Błonnik pokarmowy ogranicza dostęp enzymów hydrolitycznych do cukrów w przewodzie pokarmowym. Zapobiega to gwałtownemu zwiększeniu stężenia glukozy we krwi. Pośrednio wpływa to także na normalizację wydzielania insuliny.

Źródłem błonnika pokarmowego są przede wszystkim:

  • warzywa: boćwina, bób, brukselka, fasolka szparagowa, groszek zielony, jarmuż, kukurydza, marchew, korzeń i nać pietruszki oraz seler,
  • nasiona roślin strączkowych: fasola, groch, soczewica i soja,
  • owoce: maliny, porzeczki czarne i czerwone, agrest, awokado, czarne jagody, gruszki, jabłka, kiwi,
  • pełnoziarniste produkty zbożowe: chleb pełnoziarnisty, pieczywo graham, niesłodzone płatki zbożowe, grube kasze, makarony razowe oraz ryż brązowy.

Ogranicz węglowodany proste i zastąp je węglowodanami o małym indeksie glikemicznym Węglowodany o małym indeksie glikemicznym łagodnie zwiększają stężenie glukozy i insuliny po posiłku. Dają uczucie sytości na dłuższy czas. Węglowodany o małym indeksie glikemicznym zwykle charakteryzują się większą zawartością błonnika pokarmowego.

Spożywaj pełnoziarniste produkty zbożowe, grube kasze (gryczana, jęczmienna, pęczak), niesłodzone płatki zbożowe (owsiane, żytnie, jęczmienne i orkiszowe), ryż brązowy oraz makaron razowy i makaron ugotowany al dente.

Zadbaj o odpowiednie zaopatrzenie organizmu w witaminę D

Obszerna metaanaliza z 2020 roku potwierdziła pozytywny wpływ witaminy D na insulinooporność, metabolizm lipidów i hiperandrogenizm u pacjentek z PCOS. Autorzy pracy sugerują, że suplementację witaminą D można by rozważyć, jako metodę wspomagającą leczenie. Do tego czasu konieczne jest jednak przeprowadzenie dobrze zaplanowanych badań z randomizacją, które pozwolą na określenie efektywności, długoterminowego bezpieczeństwa oraz pozwolą na określenie optymalnej dawki, która przyniosłaby wymierne korzyści pacjentkom z PCOS.

Źródłem witaminy D w diecie są tłuste ryby morskie (łosoś, sardynka, makrela), oleje rybie (tran) i jaja. Jak wskazują badania, dieta pokrywa jedynie 20% dziennego zapotrzebowania na tę witaminę i w przypadku braku dodatkowego jej źródła, jakim jest synteza skórna, nawet urozmaicona dieta nie pozwala pokryć dziennego zapotrzebowania na tę witaminę.

W Polsce synteza skórna może być efektywna w okresie od maja do września, pomiędzy godziną 10:00 a 15:00, gdy chmury nie przysłaniają słońca. Niestety w tych godzinach zwykle przebywamy w pomieszczeniach zamkniętych (przedszkola, szkoły, zakłady pracy). Natomiast w okresie od października do marca w Polsce synteza skórna nie jest efektywna. W związku z tym aktualne zalecenia dotyczące suplementacji witaminą D przedstawiają się w następujący sposób:

  • W okresie od maja do września u zdrowych osób przebywających na słońcu z odkrytymi przedramionami i podudziami co najmniej przez 15 minut w godzinach od 10 do 15, niestosujących kremów z filtrem, suplementacja witaminą D nie jest konieczna, chociaż jest wciąż zalecana i bezpieczna.
  • Natomiast jeśli powyższe warunki nie mogą być spełnione, zalecana jest suplementacja w dawce 800–2000 IU/dobę, zależnie od masy ciała i podaży witaminy D w diecie, przez cały rok.
  • Z kolei u dorosłych z otyłością wymagana jest suplementacja w dawce 1600–4000 IU/dobę, w zależności od stopnia otyłości. Należy podkreślić, że pacjentkom z PCOS zwykle towarzyszy nadmierna masa ciała, stąd wymagane będą większe dawki witaminy D (zgodnie z powyższymi rekomendacjami).

Ogranicz spożycie soli

Zamiast soli do sałatek używaj soku z cytryny, octu winnego, olejów roślinnych oraz ziół i przypraw lub mieszanek przyprawowych niezawierających soli.

Ogranicz spożycie takich produktów, jak wędzone mięsa i ryby, solone orzechy, paluszki i chipsy oraz warzywa w puszkach.

Wybieraj zdrowe tłuszcze

Unikaj nadmiaru nasyconych kwasów tłuszczowych i włącz do diety oleje roślinne. Oleje tłoczone na zimno stosuj tylko na zimno, do sałatek. Aby zapobiec niekorzystnym zmianom zachodzącym w tego typu produktach, należy zwrócić uwagę na temperaturę przechowywania oraz dostęp powietrza i światła. Oleje najlepiej przechowywać w chłodnych, zaciemnionych miejscach oraz w nieprzezroczystych pojemnikach.

Włącz do diety naturalne źródła jednonienasyconych i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych, do których zalicza się: migdały, orzechy włoskie, orzechy laskowe, siemię lniane oraz nasiona słonecznika i pestki dyni. Staraj się spożywać ryby dwa razy w tygodniu. Raz w tygodniu należy zjeść tłustą rybę morską będącą źródłem kwasów omega 3.

Zamiast smażenia korzystaj ze wszystkich technik kulinarnych, które nie wymagają nadmiaru tłuszczu: gotowania, grillowania, duszenia i pieczenia.

Do każdego posiłku staraj się włączyć białko

Białka stabilizują stężenie glukozy we krwi. Dozwolone źródła białka to chude mięsa, ryby, nasiona roślin strączkowych, produkty nabiałowe, jaja oraz orzechy i nasiona.

Ważnym elementem leczenia zespołu policystycznych jajników jest także aktywność fizyczna. Należy o niej pamiętać, gdyż wiąże się z nią szereg korzyści:

  • redukcja tkanki tłuszczowej i pomoc w utrzymaniu zmniejszonej masy ciała,
  • obniżenie ciśnienia tętniczego,
  • zwiększenie stężenia frakcji HDL cholesterolu,
  • poprawa wrażliwość tkanek na insulinę,
  • zwiększenie beztłuszczowej masy ciała, która przyspiesza metabolizm,
  • zapobieganie osteoporozie.

W celu zapobiegania rozwojowi cukrzycy zaleca się co najmniej 150 minut umiarkowanej lub intensywnej aktywności fizycznej tygodniowo.

Tabela. Produkty zalecane i przeciwwskazane u pacjentek z PCO
Produkty zalecane Produkty przeciwwskazane
produkty o małym indeksie glikemicznym jako źródło błonnika pokarmowego produkty o wysokim indeksie glikemicznym, żywność uboga w błonnik pokarmowy
warzywa i owoce jako źródło witamin antyoksydacyjnych i błonnika pokarmowego tłuste mięsa i wędliny: z powodu dostarczania nadmiernych ilości nasyconych kwasów tłuszczowych i cholesterolu pokarmowego
chude mięso, nasiona roślin strączkowych jako źródło białka żywność fast-food, gotowe produkty cukiernicze: z powodu dostarczania nadmiernych ilości tłuszczów trans
ryby jako źródło białka i kwasów tłuszczowych omega-3 oraz witaminy D nektary, słodzone napoje gazowane: z powodu dostarczania nadmiernych ilości cukrów (sacharoza, syrop glukozowo-fruktozowy)
niesłodzone i niesolone orzechy jako źródło jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych  
oleje roślinne jako źródło jednonienasyconych kwasów tłuszczowych  
mleko i przetwory mleczne jako źródło białka i wapnia  

Piśmiennictwo:

  1. Miao C.Y., Fang X.J., Chen Y., Zhang Q.: Effect of vitamin D supplementation on polycystic ovary syndrome: A meta-analysis. Exp. Ther. Med. 2020; 19(4): 2641–2649. doi:10.3892/etm.2020.8525
  2. Lydic M., Juturu V.: Dietary approaches and alternative therapies for polycystic ovary syndrome. Cur. Nutr. Food Science 2008; 4: 265–281
  3. Hoeger K.M.: Obesity and lifestyle management in polycystic ovary syndrome. Clin. Obstet. Gynecol. 2007; 50: 277–294
  4. Rusińska A., Płudowski P., Walczak M. i wsp.: Zasady suplementacji i leczenia witaminą D –nowelizacja 2018. Postępy Neonatologii, 2018; 24 (1)
dr n. med. Dominika Wnęk
Dietetyk, wieloletni pracownik Zakładu Biochemii Klinicznej UJ CM oraz aktywny uczestnik trzech ramowych programów Unii Europejskiej: Lipgene, NuGO oraz Bioclaims. Wielokrotny wykładowca w ramach kursów doskonalących dla dietetyków realizowanych przez Polskie Towarzystwo Dietetyki.
Zainteresowania badawcze skupiają się głównie na zagadnieniach dotyczących otyłości i wpływu składników diety na ekspresję genów i procesy komórkowe (nutrigenomika). Swoje doświadczenie w leczeniu otyłości zdobywała, pracując w Poradni Leczenia Zaburzeń Lipidowych i Otyłości, działającej przy Zakładzie Biochemii Klinicznej UJ CM oraz jako uczestniczka licznych kursów i konferencji organizowanych w kraju i za granicą.
Obecnie związana jest z wydawnictwem Medycyna Praktyczna, gdzie pełni funkcję redaktora w serwisie „Dieta i ruch”.
14.05.2021

Zachorowania w Polsce - aktualne dane

Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Wyjątkowe sytuacje. Towarzyszenie osobie chorej na COVID-19
    Czy szpital może odmówić zgody na towarzyszenie hospitalizowanemu dziecku? Jak uzyskać zgodę na towarzyszenie osobie, która umiera w szpitalu z powodu COVID-19?
    Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.
  • Wyjątkowe sytuacje. Kiedy chorujesz na COVID-19
    Czy chory na COVID-19 może wyjść ze szpitala na własne żądanie? Jak zapewnić sobie prawo do niezastosowania intubacji. Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.