Orzechy to uznany prozdrowotny składnik diety. Powszechnie uważa się, że wpływają one na prawidłowe funkcjonowanie organizmu oraz zapobiegają rozwojowi m.in. chorób sercowo-naczyniowych i nowotworów oraz niektórych chorób metabolicznych (np. zespół metaboliczny, cukrzyca typu 2). O tak korzystnym wpływie na organizm decyduje obecność w orzechach związków biologicznie czynnych. Zalicza się do nich nienasycone kwasy tłuszczowe, błonnik pokarmowy, polifenole oraz liczne składniki mineralne.
Fot. pixabay.com
Korzystny wpływ spożycia orzechów na układ sercowo-naczyniowy
Wszystkie gatunki orzechów są w mniejszym bądź większym stopniu źródłem jedno- i wielonienasyconych kwasów tłuszczowych. Najlepsze źródło jednonienasyconych kwasów tłuszczowych (MUFA) stanowią orzechy laskowe, najlepszym źródłem kwasu α-linolenowego – prekursora kwasów omega-3 (PUFA) – są natomiast orzechy włoskie. Ich codzienne spożycie wykazuje korzystny wpływ na układ sercowo-naczyniowy, zmniejszając stężenie cholesterolu całkowitego i frakcji LDL, a także wpływa na poprawę funkcji śródbłonka naczyniowego. Korzystny wpływ na profil lipidowy wiąże się również z zawartością fitosteroli. Ponadto orzechy zawierają zapobiegające utlenianiu LDL antyoksydanty, a co za tym idzie zapobiegają rozwojowi miażdżycy.
W metaanalizie z 2016 roku kanadyjscy naukowcy wykazali, że spożycie orzechów wiąże się z mniejszym ryzykiem zgonów sercowo-naczyniowych o 27%, zgonów wieńcowych o 30%, nagłych zgonów sercowych o 47% i zgonów z powodu udarów mózgu o 17%. Dodać należy, tą metaanalizą objęto badania, w których uczestniczyło prawie 480 tys. osób. Warto zaznaczyć, że w wytycznych Europejskiego Towarzystwa Kardiologicznego zalecono codzienne spożycie 30 g niesolonych orzechów w ramach prewencji chorób sercowo-naczyniowych.
Orzechy, a w szczególności migdały, są także dobrym źródłem L-argininy, która jest jedynym endogennym substratem do syntezy tlenku azotu w organizmie. Tlenek azotu wykazuje działanie wazodylatacyjne, czyli rozszerza naczynia krwionośne. W ten sposób reguluje on napięcie naczyń krwionośnych, a co za tym idzie ciśnienie tętnicze krwi.
| Tabela 1. Zawartość wybranych składników odżywczych w 100 g orzechów | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Orzechy | Wartość energet. [kcal] | Tłuszcz ogółem [g] | SFA [g] | MUFA [g] | PUFA [g] | Kwas linolowy (omega-6)[g] | Kwas α-linolenowy (omega-3) [g] |
| migdały | 575 | 50,6 | 3,9 | 32,2 | 12,2 | 12,2 | 0,00 |
| brazylijskie | 653 | 66,4 | 15,1 | 24,5 | 20,6 | 20,5 | 0,05 |
| laskowe | 625 | 60,8 | 4,5 | 45,7 | 7,9 | 7,8 | 0,09 |
| arachidowe | 528 | 49,2 | 6,8 | 24,4 | 15,6 | 15,6 | 0,00 |
| pekan | 687 | 72,0 | 6,2 | 40,8 | 21,6 | 20,6 | 1,00 |
| pistacje | 555 | 44,4 | 5,4 | 23,3 | 13,5 | 13,2 | 0,25 |
| włoskie | 651 | 65,2 | 6,1 | 8,9 | 47,2 | 38,1 | 9,08 |
Składniki mineralne orzechów
Wśród składników mineralnych orzechów należy wymienić potas, wapń i magnez. Biorąc pod uwagę dużą zawartość tych minerałów, trzeba podkreślić, że orzechy są niezbędne w dietach, w których istnieje zwiększone ryzyko niedoboru tych składników – np. u wegan oraz u osób z alergią na białka mleka. Uważa się, że takie zestawienie składników mineralnych (duża ilość wapnia, magnezu, potasu przy niskim udziale sodu) może zapobiegać osteoporozie oraz nadciśnieniu tętniczemu.| Tabela 2. Zawartość białka, błonnika pokarmowego i wybranych składników mineralnych w 100 g orzechów | |||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Orzechy | Białko [g] | Błonnik pokarmowy [g] | Sterole roślinne [mg] | Wapń [mg] | Magnez [mg] | Sód [mg] | Potas [mg] |
| migdały | 21,3 | 8,8 | 120 | 248 | 275 | 1 | 728 |
| brazylijskie | 14,3 | 8,5 | - | 160 | 376 | 3 | 659 |
| laskowe | 15,0 | 10,4 | 96 | 114 | 163 | 0 | 680 |
| arachidowe | 25,8 | 8,5 | 220 | 92 | 168 | 18 | 705 |
| pekan | 9,2 | 8,4 | 102 | 70 | 121 | 0 | 410 |
| pistacje | 20,6 | 9,0 | 214 | 107 | 121 | 1 | 1025 |
| włoskie | 15,2 | 6,4 | 72 | 98 | 158 | 2 | 441 |
Czy na diecie uwzględniającej orzechy można przytyć?
Uważa się, że produkty żywnościowe dostarczające znacznych ilości tłuszczu sprzyjają zwiększonej masie ciała. Aktualne badania naukowe nie wykazują jednak związku między spożyciem orzechów a wzrostem masy ciała. Badanie PREDIMED – przeprowadzone na grupie 847 pacjentów – wykazało nawet odwrotną zależność między spożyciem orzechów a wskaźnikiem masy ciała – BMI – oraz obwodem bioder.
Wyniki najnowszej metaanalizy wskazują ponadto, że spożywanie orzechów może się wiązać z mniejszym ryzykiem wystąpienia zespołu metabolicznego, nadwagi/otyłości oraz z mniejszą masą ciała. Za to korzystne działanie orzechów odpowiada kilka mechanizmów. Po pierwsze spożycie orzechów pozwala na zmniejszenie udziału kalorii z innych źródeł. Po drugie duża zawartość białka oraz błonnika pokarmowego przekłada się na dłuższe odczuwanie sytości.
Piśmiennictwo
Mayhew A.J. i wsp.: A systematic review and meta-analysis of nut consumption and incydent risk of CVD and all-cause mortality. Br. J. Nutr., 2016; 115: 212–225.2016 European Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur. Heart J., 2016 37: 2315–2381.
Ros E.: Health benefits of nut consumption. Nutrients 2010; 2: 652–682.
Casas-Agustench P. i wsp. on behalf of the Nureta-PREDIMED investigators: Cross-sectional association of nut intake with adiposity in a Mediterranean population. Nutr. Metab. Cardiovasc. Dis., 2010; 3.
Li Hang i wsp. Nut consumption and risk of metabolic syndrome and overweight/obesity: a meta-analysis of prospective cohort studies and randomized trials. Nutrition & metabolism, 2018; 15: 46. 22 Jun. 2018, doi:10.1186/s12986-018-0282-y
Mattes R.D. i wsp.: Impact of peanuts and tree nuts on body weight and healthy weight loss in adults. J. Nutr., 2008; 138: 1741S–1745S.