Likopen – właściwości, działanie, źródła i wpływ na zdrowie

Likopen to związek o silnych właściwościach antyoksydacyjnych. Kojarzy się go głównie z pomidorami i przetworami z nich pozyskanymi. Okazuje się, że są również owoce które są jego dobrym źródłem

Likopen - charakterystyka

Likopen zalicza się do polienowych barwników roślinnych zaliczanych do karotenoidów, które są rozpuszczalne w tłuszczach i nierozpuszczalne w wodzie. Charakteryzuje się on czerwoną barwą. Obok likopenu, do karotenoidów zalicza się także: α-, β- i γ-karoten, ale to właśnie likopen charakteryzuje się najsilniejszą aktywnością przeciwutleniającą.

Likopen zbudowany jest z ośmiu reszt izoprenowych, tworzących łańcuch węglowy o 40 atomach węgla. Zawiera 11 sprzężonych i 2 niesprzężone wiązania podwójne.

Pod wpływem światła i temperatury wiązania podwójne mogą ulegać izomeryzacji z pozycji trans do mono lub cis izomerów. I tak w świeżych pomidorach 90% likopenu występuje w formie trans, natomiast pod wpływem obróbki termicznej przekształca się on w formę cis.

Likopen – gdzie występuje

Źródłem likopenu w diecie są przede wszystkim pomidory i przetwory pomidorowe. Poza nimi likopen występuje także arbuzach, grejpfrucie różowym, guawie i papai.

Zawartość likopenu w pomidorach uzależniona jest od odmiany, stopnia dojrzałości i warunków uprawy. Najwięcej likopenu zawierają odmiany intensywnie czerwone, dojrzałe, uprawiane na słońcu. Odmiany żółte pomidorów zawierają znacznie mniej likopenu, a wartość ta wynosi około 0,5 mg/100 g.

Likopen – właściwości i działanie

Likopen to związek o silnych właściwościach antyoksydacyjnych. W związku z tym może on neutralizować niekorzystny wpływ nadmiernych ilości wolnych rodników tlenowych, zapobiegając stresowi oksydacyjnemu. Zjawisko to leży u podstaw wielu chorób cywilizacyjnych.

Likopen odgrywa ważną rolę w profilaktyce chorób nowotworowych, a zwłaszcza nowotworów gruczołu krokowego (prostaty). Korzystny wpływ diety opartej na pomidorach zaobserwowano w badaniach epidemiologicznych. Wykazano, że im więcej likopenu w diecie lub większe stężenie likopenu we krwi, tym mniejsze ryzyko nowotworów. Nie do końca jednak udało się wyjaśnić, czy jest to bezpośredni wpływ likopenu, czy może współdziałanie wszystkich korzystnych składników zawartych w pomidorze.

Mechanizm działania likopenu w kontekście chorób nowotworowych polega na hamowaniu proliferacji (namnażania) komórek nowotworowych oraz indukowaniu apoptozy (zaprogramowanej śmierci) komórek nowotworowych.

Likopen zapobiega także utlenianiu cholesterolu frakcji LDL, co może zapobiegać miażdżycy. Ponadto poprawia on funkcje śródbłonka naczyniowego.

Likopen może także chronić skórę przed niekorzystnym działaniem promieniowania UV, zapobiegając oparzeniom słonecznym.

Nadmiar likopenu (skutki uboczne)

Nadmiar likopenu jest bardzo rzadki i zazwyczaj nie prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Może do niego dojść w wyniku przyjmowania nadmiernych ilości suplementów diety dostarczających ten związek. Do najczęstszych objawów nadmiaru likopenu w organizmie należy likopenodermia (zmiana zabarwienia skóry na żółty lub pomarańczowy), która ustępuje po zaprzestaniu suplementacji.

Jest także bardzo mało prawdopodobne, aby codzienne, zdroworozsądkowe spożywanie pokarmowych źródeł likopenu mogło prowadzić do jego nadmiaru w organizmie.

Czy warto suplementować likopen

Do tej pory nie udowodniono, aby suplementacja likopenu była bardziej korzystna niż spożywanie produktów bogatych w ten związek, dlatego najlepsze efekty zdrowotne zapewnia dieta obfitująca w naturalne źródła likopenu.

Ponadto produkty bogate w likopen poddane dodatkowo obróbce kulinarnej z dodatkiem niewielkich ilości tłuszczu, charakteryzują się wyższą przyswajalnością niż suplement.

Podkreśla się także, że w produktach żywnościowych likopen występuje wraz z innymi związkami biologicznie czynnymi (m.in. z innymi karotenoidami i witaminą C), które działają synergicznie, co wzmacnia prozdrowotne właściwości tych produktów.