Nowotwory otrzewnej to guzy, które występują w otrzewnej, czyli błonie wyściełającej jamę brzuszną. Najczęstszymi nowotworami otrzewnej są nowotwory wtórne, czyli przerzuty innych nowotworów do otrzewnej. Ich obecność świadczy o rozsianiu procesu nowotworowego, czyli zaawansowaniu choroby nowotworowej.
Co to są nowotwory złośliwe otrzewnej?
Nowotwory złośliwe otrzewnej to nowotwory występujące w otrzewnej, czyli błony surowiczej wyściełającej jamę brzuszną. Przeczytaj więcej: Otrzewna – co to jest, gdzie się znajduje i jakie pełni funkcje?
Pierwotne nowotwory otrzewnej to nowotwory, które rozwijają się w obrębie otrzewnej. Wtórne nowotwory otrzewnej to przerzuty różnych nowotworów do otrzewnej, np. raka jajnika, raka żołądka, raka trzustki, raka jelita grubego.
Wtórne nowotwory otrzewnej są dużo częstsze niż nowotwory pierwotne.
Pierwotne nowotwory otrzewnej
Pierwotne nowotwory otrzewnej, czyli takie, które zaczynają rosnąć w otrzewnej, są rzadkie. Szacuje się, że co roku choruje na nie kilka osób na milion populacji.
Do nowotworów pierwotnych otrzewnej należą:
- międzybłoniak otrzewnej, czyli nowotwór złośliwy, którego występowanie jest związane z narażeniem na azbest
- pierwotny rak otrzewnej (pierwotny surowiczy rak otrzewnej), czyli nowotwór złośliwy, który w badaniu histopatologicznym wygląda jak rak jajnika, ale jest umiejscowiony w otrzewnej
- mięśniakomięsak gładkokomórkowy, czyli nowotwór złośliwy wywodzący się z mięśni gładkich
- desmoplastyczny guz drobnokomórkowy, bardzo złośliwy, rzadki rodzaj mięsaka.
Nowotwory łagodne otrzewnej
W otrzewnej mogą występować także zmiany łagodne (nowotwory łagodne), takie jak np. torbiele mezotelialne i torbielowaty naczyniak chłonny (łagodny guz wywodzący się z tkanki limfatycznej).
Wtórne nowotwory otrzewnej
Wtórne nowotwory otrzewnej to nowotwory przerzutowe, czyli nowotwory złośliwe, które powstały w innym narządzie, a następnie rozprzestrzeniły się do otrzewnej. Nowotwory złośliwe, które najczęściej powodują przerzuty do otrzewnej to:
- rak jelita grubego
- rak jajnika
- rak żołądka
- rak jelita cienkiego
- śluzak rzekomy otrzewnej (nowotwór śluzowy wyrostka robaczkowego, który rozprzestrzenia się do otrzewnej)
- rak pęcherzyka żółciowego.
Należy jednak wziąć pod uwagę, że inne nowotwory złośliwe także mogą dawać przerzuty do otrzewnej.
Nowotwory otrzewnej – objawy
Nowotwory złośliwe otrzewnej mogą powodować niespecyficzne objawy, takie jak:
- wzdęcia
- uczucie pełności i dyskomfort w jamie brzusznej
- widoczne powiększenie się obwodu brzucha
- nudności
- niestrawność
- brak apetytu
- utrata masy ciała
- zmęczenie
- zaparcia
- ból brzucha
- ból pleców.
Ponadto, widoczne może być powiększenie węzłów chłonnych związane z obecnością nowotworu.
Guzom wtórnym towarzyszą objawy choroby podstawowej, czyli raka, który dał przerzuty.
Rozrastające się guzy, zarówno pierwotne, jak i wtórne, mogą wywierać ucisk mechaniczny na różne narządy. Może to prowadzić np. do niedrożności jelit.
Należy też wziąć pod uwagę, że nowotwory otrzewnej to grupa różnych chorób, dlatego mogą być różne u różnych osób, co zależy między innymi od lokalizacji, wielkości oraz agresywności guza.
Nowotwory otrzewnej – diagnostyka
Osoby, u których występują przerzuty do otrzewnej innego nowotworu, czyli guz wtórny otrzewnej, zwykle wiedzą, że mają nowotwór złośliwy (np. raka żołądka), ponieważ przerzuty pojawiają się na dalszym etapie rozwoju choroby. W takich przypadkach przerzuty mogą być rozpoznane podczas badań obrazowych wykonywanych właśnie w poszukiwaniu przerzutów. Nie zawsze tak jednak jest. Czasem rozpoznanie przerzutów jest wcześniejsze niż guza pierwotnego.
Ze względu na to, że objawy nowotworów otrzewnej są niespecyficzne, zwykle pacjenci w zgłaszają się do lekarza rodzinnego, który w pierwszej kolejności wyklucza najczęstsze przyczyny dolegliwości. Podczas badania przedmiotowego lekarz może w trakcie badania brzucha wyczuć guz (lub guzy) dotykiem, a także obecność płynu w jamie otrzewnej (wodobrzusze). Ponadto lekarz może ocenić ewentualne objawy niedożywienia, żółtaczki.
W przypadku podejrzenia guza otrzewnej lekarz skieruje pacjenta na badania dodatkowe, takie jak:
- badania obrazowe, takie jak USG, a w razie potrzeby rezonans magnetyczny, tomografię komputerową
- badania laboratoryjne, m.in. morfologię krwi, amylazę, lipazę, układ krzepnięcia, badanie ogólne moczu, stężenie albuminy w surowicy, stężenie wskaźników zapalnych (CRP, OB.), a także tzw. markery nowotworowe: antygen nowotworowy CA-125, antygen rakowo-płodowy (CEA), CA 19-9, alfa-fetoproteina (AFP) oraz CA 15-3 (zob. Wybrane markery nowotworowe)
- jeśli występuje wodobrzusze, badanie płynu puchlinowego (uzyskanego poprzez nakłucie jamy otrzewnej)
- laparoskopia, czyli zabieg umożliwiający lekarzowi obejrzenie jamy otrzewnej i pobranie do badania fragmentu tkanki
- inne badania w zależności od stanu, historii medycznej pacjenta i podejrzewanej przyczyny.
Nowotwory otrzewnej – leczenie
Leczenie zależy od rodzaju nowotworu. W przypadku nowotworów wtórnych, czyli przerzutowych, ważne jest znalezienie, skąd pochodzą przerzuty i odpowiednie leczenie.
W przypadku nowotworów pierwotnych leczenie zależy od rozległości, zaawansowania choroby i stanu pacjenta. Dostępne są różne możliwości leczenia, takie jak leczenie chirurgiczne, radioterapia, a także chemioterapia oraz tzw. dootrzewnowa chemioterapia perfuzyjna w hipertermii (HIPEC), czyli chemioterapia podawana do jamy otrzewnej o zwiększonej temperaturze.
Ponadto prowadzi się badania kliniczne, które mogą staniwić szansę na wyleczenie dla pacjentów, u których standardowe leczenie nie jest skuteczne.
