Szanowni Państwo,

Medycyna Praktyczna wykorzystuje w swoich serwisach pliki cookies i inne pokrewne technologie. Używamy cookies w celu dostosowania naszych serwisów do Państwa potrzeb oraz do celów analitycznych i marketingowych. Korzystamy z cookies własnych oraz innych podmiotów – naszych partnerów biznesowych.

Ustawienia dotyczące cookies mogą Państwo zmienić samodzielnie, modyfikując ustawienia przeglądarki internetowej. Informacje dotyczące zmiany ustawień oraz szczegóły dotyczące wykorzystania wspomnianych technologii zawarte są w naszej Polityce Prywatności.

Korzystając z naszych serwisów bez zmiany ustawień przeglądarki internetowej wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie plików cookies i podobnych technologii, opisanych w Polityce Prywatności.

Państwa zgoda jest dobrowolna, jednak jej brak może wpłynąć na komfort korzystania z naszych serwisów. Udzieloną zgodę mogą Państwo wycofać w każdej chwili, co jednak pozostanie bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania dokonanego wcześniej na podstawie tej zgody.

Klikając przycisk Potwierdzam, wyrażacie Państwo zgodę na stosowanie wyżej wymienionych technologii oraz potwierdzacie, że ustawienia przeglądarki są zgodne z Państwa preferencjami.

Rak odbytu

dr n. med. Wojciech Wysocki
Centrum Onkologii - Instytut im. Marii Skłodowskiej-Curie, Oddział w Krakowie
Rak odbytu
Fot. iStock.com

Co to jest rak odbytu?

Pod tym pojęciem kryją się dwie grupy nowotworów złośliwych: rak brzegu odbyturak kanału odbytu. Zdecydowana większość (ok. 90%) wszystkich nowotworów złośliwych rozwijających się w tej okolicy to raki płaskonabłonkowe (i ich liczne warianty). Dużo rzadziej w odbycie może się rozwinąć rak gruczołowy (taki, jak najczęściej występujący rak jelita grubego). W odbycie mogą pojawić się również inne nowotwory złośliwe (np. czerniak odbytu), są to jednak bardzo rzadkie przypadki.

Rak odbytu nie jest częstym nowotworem złośliwym – w Polsce rocznie rozpoznaje się około 220–280 nowych zachorowań.

Czym się różni brzeg odbytu od kanału odbytu?

Są to anatomiczne pojęcia topograficzne, umożliwiające dokładne opisanie położenia raka pojawiającego się w tej okolicy ciała. Rak brzegu odbytu rozwija się w skórze otaczającej odbyt, nie dalej niż 5 cm od ujścia odbytu. Rak kanału odbytu rozwija się w pomiędzy ujściem odbytu a wyczuwalną w badaniu palcem górną krawędzią zwieracza zewnętrznego odbytu.

Jaki są znane czynniki ryzyka zachorowania na raka odbytu?

Uważa się, że nowotwór ten może się rozwijać wskutek zakażenia wirusem HPV (Human papilloma virus), który odpowiada także za rozwój części nowotworów złośliwych okolicy anogenitalnej (okolicy krocza). Wśród czynników ryzyka wymienia się także analne stosunki płciowe, przebytego raka szyjki macicy (u kobiet) oraz stosowane leczenie obniżające odporność (np. immunosupresja po przeszczepieniach narządów).

Jakie są objawy raka odbytu?

Rak odbytu daje zazwyczaj wczesne objawy, co powinno ułatwić szybkie rozpoznanie. Przede wszystkim pojawiają się krwawienia z odbytu oraz wyczuwalny guzek (stwardnienie) w skórze bezpośrednio sąsiadującej z odbytem, w samym odbycie lub w krótkim kanale odbytu. Guzek często ma nierówną powierzchnię z owrzodzeniem. Takie objawy bezwzględnie wymagają konsultacji lekarskiej i pilnej diagnostyki z pobraniem wycinka do badania mikroskopowego.

Czasem pierwszym dostrzeżonym przez chorego objawem jest guz w pachwinie – węzły chłonne pachwinowe są typowym miejscem, w którym zazwyczaj w pierwszej kolejności pojawiają się przerzuty raka odbytu. Dlatego w przypadku pojawienia się guzów w pachwinach konieczna jest – między innymi – kontrola okolicy krocza (odbytu, sromu, pochwy, prącia itd.) pod kątem ewentualnych zmian nowotworowych.

Należy pamiętać, że przebieg podobny do wczesnego raka odbytu mogą mieć inne – niezłośliwe – choroby, takie jak żylaki odbytu, szczelina odbytu, ropień odbytu itp. To podobieństwo nie zwalnia z konieczności wykluczenia raka odbytu, a wręcz przeciwnie – nakazuje szczególnie uważną diagnostykę różnicową.

Jakie są metody leczenia raka odbytu?

Leczeniem z wyboru raka płaskonabłonkowego kanału odbytu jest jednoczasowa radio- i chemioterapia (nawet w przypadku znacznego zaawansowania). Operacja zarezerwowana jest dla przypadków, w których skuteczność leczenia zachowawczego jest ograniczona, albo dla nawrotu choroby.

W przypadku raka płaskonabłonkowego brzegu odbytu zaleca się wycięcie guza w całości (jeśli guz nie jest duży i nie sięga do zwieracza odbytu). Jeśli natomiast rak ma większe rozmiary i/lub niszczy zwieracz, w pierwszej kolejności stosuje się leczenie zachowawcze z jednoczasową radiochemioterapią. W przypadku nieskuteczności lub niepowodzenia takiego postępowania stosuje się leczenie operacyjne, polegające na wycięciu całego odbytu i odbytnicy wraz z wytworzeniem stałej przetoki jelitowej na brzuchu (tzw. amputacja brzuszno-kroczowa odbytnicy sposobem Milesa).

W przypadku raka gruczołowego kanału odbytu postępuje się analogicznie jak w przypadku raka gruczołowego odbytnicy – na ogół konieczna jest rozległa operacja z wycięciem odbytu oraz odbytnicy i wytworzeniem stałej przetoki jelitowej na brzuchu. W przypadku stwierdzenia przerzutów raka odbytu w pachwinowych węzłach chłonnych leczeniem pierwszego wyboru jest wycięcie układu chłonnego pachwinowego (obustronnie; zabieg taki nazywa się limfadenektomią pachwinową).

Jakie są zasady obserwacji chorych po leczeniu z powodu raka odbytu?

Ogólne zasady obserwacji po leczeniu z powodu raka odbytu nie odbiegają od typowych zasad dotyczących chorych leczonych z powodów nowotworów złośliwych.

Przez pierwsze 2–3 lata po leczeniu wizyty kontrolne powinny się odbywać co 2–3 miesiące, a przez kolejne 2–3 lata co 4 miesiące. Wizyty kontrolne obejmują badanie fizykalne, w tym ocenę odbytu w badaniu per rectum i z użyciem badań endoskopowych (np. rektoskopia, czyli wziernikowanie kanału odbytu i odbytnicy).

Trzeba podkreślić, że po standardowo stosowanym leczeniu z użyciem radiochemioterapii guz zmniejsza się bardzo powoli, nie należy więc pochopnie przesądzać o niepowodzeniu leczenia lub o nawrocie. W razie wątpliwości bezwzględnie należy zasięgnąć porady lekarza prowadzącego.

01.04.2014
Zobacz także

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Na co choruje system ochrony zdrowia

  • Pięć minut dla pacjenta
    Lekarze rodzinni mają na zbadanie jednego pacjenta średnio po kilka minut. Taka sytuacja rodzi frustracje po obu stronach – wśród chorych, bo chcieliby więcej uwagi, oraz wśród lekarzy, bo nie mogą jej pacjentom poświęcić.
  • Dlaczego pacjenci muszą czekać w kolejkach?
    Narodowy Fundusz Zdrowia wydaje rocznie na leczenie pacjentów ponad 60 mld zł. Ale ani te pieniądze, ani rozwiązania wprowadzane przez Ministerstwo Zdrowia – tzw. pakiet onkologiczny i pakiet kolejkowy – nie zmienią sytuacji. Dlaczego?