W jaki sposób ocenić objawy oponowe po urazie głowy, jeżeli istnieje ryzyko obrażeń w odcinku szyjnym kręgosłupa?

W wyniku urazu rdzenia kręgowego dochodzi do uszkodzenia pierwotnego, powstającego w chwili działania urazu (kompresja rdzenia, rozerwanie włókien nerwowych, uszkodzenie opon). W przypadku podejrzenia urazu odcinka szyjnego kręgosłupa w pierwszej kolejności należy go unieruchomić, na przykład za pomocą sztywnego kołnierza, aby zapewnić stabilność kręgosłupa i zapobiec uszkodzeniu wtórnemu (komórek nerwowych i glejowych). Badanie objawów oponowych, które wiąże się z biernym przygięciem głowy w kierunku mostka (objaw Brudzińskiego karkowy górny, objaw Flataua), jest zatem w takiej sytuacji przeciwwskazane.

Jednak w celu oceny objawów oponowych nie zawsze konieczne jest przyginanie głowy. W uzasadnionych przypadkach można ocenić:

• objaw Brudzińskiego dolny – reakcja zgięciowa kończyn dolnych wywołana uciśnięciem spojenia łonowego

• objaw Kerniga – zgięcie kończyny dolnej w stawie biodrowym o 90°, a następnie wyprostowanie w stawie kolanowym; objaw jest dodatni, jeżeli odruchowy skurcz mięśni uniemożliwia wyprost w stawie kolanowym, powodując opór (ale nie ból)

• objaw Amossa (tzw. objaw trójnoga) – podczas próby sadzania z pozycji leżącej pacjent opiera się na wyprostowanych kończynach górnych rozstawionych na boki i ku tyłowi.

Objawy oponowe po urazie występują w wyniku podrażnienia opon przez krew wynaczynioną do przestrzeni podpajęczynówkowej. Zarówno w przypadku podejrzenia pourazowego krwawienia podpajęczynówkowego, jak i urazu kręgosłupa szyjnego wskazana jest konsultacja neurochirurgiczna i diagnostyka obrazowa (TK, MR), dlatego dziecko wymaga przetransportowania do szpitala.

Piśmiennictwo

1. Kaczmarski M.: Badanie pediatryczne dziecka. (W:) Kawalec W., Grenda R., Kulus M. (red): Pediatria. Warszawa, PZWL, 2018
2. Kwiatkowski S.: Urazy głowy u dzieci. (W:) Szmidt J., Kużdżał J. (red.): Podstawy chirurgii. Kraków, Medycyna Praktyczna, 2022: 704–710