Jak w praktyce ocenić ruchy antygrawitacyjne u niemowlęcia z porażeniem splotu barkowego? Jakie ruchy u 2- lub 3-miesięcznego niemowlęcia wskazują na dobre rokowanie?

Wiarygodnym narzędziem do oceny niemowląt z okołoporodowym uszkodzeniem splotu ramiennego (OBPI) (po odpowiednim przeszkoleniu) jest Active Movement Scale (AMS [tab. 1]). Ocena ruchów z wyeliminowaną siłą grawitacji i wbrew sile grawitacji wymaga odpowiedniej pozycji ciała i ustawienia kończyny.

Jeśli nie ma możliwości wykonania pełnej oceny w skali AMS (np. poza ośrodkiem zajmującym się leczeniem OBPI), to warto przynajmniej zbadać, czy dziecko zgina łokieć wbrew sile ciężkości, gdyż jest to częste kryterium kwalifikacji do operacji. Zgodnie z AMS ocenę przeprowadza się u dziecka w pozycji siedzącej, utrzymując ramię przywiedzione do tułowia. U mniejszych dzieci badanie łatwiej jest przeprowadzić w pozycji leżącej na plecach, przy ramieniu odwiedzionym do 90o i zrotowanym tak, aby oś stawu łokciowego była równoległa do podłoża – wówczas zgięcie łokcia polega na uniesieniu przedramienia nad podłoże. W tej pozycji łatwo możemy wyczuć, czy w ruchu zgięcia łokcia uczestniczy mięsień dwugłowy, co potwierdza funkcjonowanie nerwu mięśniowo-skórnego, czy też zgięcie łokcia zastępczo wykonuje mięsień ramienno-promieniowy, z towarzyszącą znaczną pronacją przedramienia. Ponieważ mięsień ramienno-promieniowy unerwiony jest przez nerw promieniowy, jego funkcja pozostaje zachowana przy uszkodzeniu tylko górnej części splotu (typ I wg Narakasa [C5, C6]) i nie daje informacji o postępie regeneracji interesujących nas struktur (tab. 2).

Istotnych informacji może też dostarczyć prostowanie nadgarstka przeciwko sile ciężkości w naturalnym ustawieniu przedramienia w pronacji.

Bardzo ważny dla rokowania jest czas powrotu poszczególnych ruchów. Ocena w 2. miesiącu życia jest niemiarodajna. Zaleca się ocenę w 1. i 3. miesiącu życia.

Jeśli u dziecka w 3. miesiącu życia obserwuje się wszystkie rodzaje ruchów we wszystkich stawach (zakres ruchów może jeszcze nie być pełny) i obecne jest zgięcie łokcia wbrew sile ciężkości z wyraźną czynnością mięśnia dwugłowego, to rokowanie jest dobre, chociaż może być potrzebna dalsza rehabilitacja i obserwacja. Szczególnej uwagi wymaga rotacja zewnętrzna ramienia, ponieważ u niektórych pacjentów utrzymuje się w tym zakresie istotny deficyt mimo poprawy pozostałych ruchów, a można im pomóc operacyjnie.

Pozostałe warianty częściowej poprawy wymagają bardzo szerokiego omówienia.

Piśmiennictwo

1. Curtis C., Stephens D., Clarke H.M., Andrews D.: The active movement scale: an evaluative tool for infants with obstetrical brachial plexus palsy. J. Hand Surg. Am., 2002; 27 (3): 470–478