Jakie są aktualne kryteria rozpoznania migreny i bólu głowy typu napięciowego u dzieci?

Aktualne kryteria rozpoznania migreny i bólu głowy typu napięciowego (TTH) u dorosłych i dzieci precyzyjnie określa Międzynarodowa Klasyfikacja Bólu Głowy (ICHD), której 3. edycję opublikowano w 2018 roku (ICHD-3). Najczęściej obserwuje się migrenę bez aury (80–90% przypadków), a rzadziej (10–15%) migrenę z aurą, przy czym u dzieci <7. roku życia jest ona wyjątkowo rzadka (ok. 1%). Aura może mieć charakter typowy w postaci odwracalnych zaburzeń widzenia, czucia oraz mowy. Sporadycznie występuje aura z pnia mózgu, połowiczo-poraźna lub siatkówkowa.

Migrenę bez aury można rozpoznać u dziecka, u którego obserwuje się:

• ≥5 napadów bólu głowy spełniających kryterium czasu (trwających 2–72 h)

• ≥2 z następujących cech bólu głowy: jednostronne umiejscowienie, pulsujący charakter, umiarkowane lub duże natężenie, nasilanie się w trakcie aktywności fizycznej

• w trakcie epizodu bólu ≥1 z takich objawów towarzyszących, jak: nudności, wymioty, fotofobia lub fonofobia.

Do rozpoznania migreny z aurą wystarczy stwierdzenie ≥2 napadów spełniających następujące kryteria:

• ≥1 odwracalny objaw aury w postaci zaburzeń: widzenia, czucia, mowy lub języka, ruchowych, czynności pnia mózgu lub siatkówki

• aura charakteryzuje się ≥2 z następujących cech:
  a) ≥1 objaw trwający >5 min
  b) ≥2 objawy aury występujące kolejno po sobie, każdy trwający 5–60 min
  c) ≥1 objaw aury jest jednostronny
  d) w czasie aury lub w ciągu 60 min od jej ustąpienia pojawia się ból głowy.

Jeśli na przykład występują 3 objawy aury, maksymalny czas trwania definiuje się jako 3 × 60 min. Afazję należy zawsze traktować jako objaw jednostronny.

Ważne jest też ostatnie kryterium, czyli zgodnie z ICHD-3 obserwowanych zaburzeń nie można wytłumaczyć innym rozpoznaniem, a więc obliguje ono do przeprowadzenia starannej diagnostyki.

Niestety opisane kryteria rozpoznania migreny zdecydowanie bardziej sprawdzają się u dorosłych, ponieważ nie zawsze uwzględniają one specyfikę pacjentów w wieku rozwojowym. Wprawdzie w klasyfikacji uwzględniono krótszy czas trwania napadów bólu u dzieci (≥2 h) niż u dorosłych (≥4 h), ale pominięto inne cechy migreny obserwowane w tej grupie wiekowej. U dzieci częściej ból głowy występuje obustronnie, a słabiej wyrażona jest foto- i fonofobia. Częściej obserwuje się u nich także objawy zwiastunowe (przed napadem), postdromalne i przetrwałe, które mogą się utrzymywać nawet przez 72 h po ataku, znacznie upośledzając funkcjonowanie dziecka.

Rzadki epizodyczny TTH można rozpoznać w przypadku ≥10 epizodów bólu głowy występujących <1 w miesiącu (trwających od 30 min do 7 dni), które spełniają następujące kryteria:

• występują ≥2 z następujących cech:
  a) ból jest obustronny, ściskający
  b) ma niewielkie lub umiarkowane natężenie
  c) nie nasila się przy podejmowaniu rutynowych aktywności fizycznych
  d) nie towarzyszą mu nudności lub wymioty

• występuje towarzysząca fotofobia lub fonofobia (oba objawy nie mogą występować jednocześnie).

Z kolei o przewlekłym TTH mówimy, gdy ból występuje przez ≥15 dni w miesiącu przez 3 miesiące, a więc według klasyfikacji ból głowy trwający tydzień nie spełnia jeszcze kryterium rozpoznania bólu przewlekłego. Oczywiście u pacjentów, którzy nie spełniają jednego z kryteriów ICHD-3, można rozpoznać prawdopodobną migrenę lub prawdopodobny TTH.

W diagnostyce różnicowej pierwotnych bólów głowy (PBG) u dzieci najwięcej trudności sprawia odróżnienie TTH od łagodnej postaci migreny bez aury, szczególnie w przypadku obustronnej lokalizacji dolegliwości. Kryterium czasu jest nieostre, dlatego postuluje się jego usunięcie. Dodatkowo trudności potęguje fakt, że 6% dzieci cierpi na obie choroby, a TTH może się przerodzić w migrenę – u 20% pacjentów w ciągu 4 lat obserwacji następuje zmiana diagnozy.

Piśmiennictwo

1. Headache Classification Committee of the International Headache Society (IHS) the International Classification of Headache Disorders. 3rd ed. Cephalalgia, 2018; 38: 1–211
2. Eigenbrodt A.K., Ashina H., Khan S. i wsp.: Diagnosis and management of migraine in ten steps. Nat. Rev. Neurol., 2021; 17: 501–514 > Pytanie 3. Jakie są czynniki ryzyka