Jakie objawy występujące w okresie niemowlęcym najczęściej zgłaszają rodzice dzieci chorych na autyzm?

Autyzm u dziecka można rozpoznać po stwierdzeniu u niego zaburzeń funkcjonowania obejmujących trzy obszary: komunikację, interakcje społeczne oraz ograniczone, nieprawidłowe wzorce aktywności. Objawy te pojawiają się przed ukończeniem 3. roku życia. Szacuje się, że u 15–40% dzieci autystycznych rozwój początkowo przebiega prawidłowo. Natomiast w 2. roku życia zwykle następuje regres dotyczący wielu obszarów (najczęściej na pierwszy plan wysuwa się regres umiejętności językowych). W większości przypadków nieprawidłowości rozwojowe, niekiedy o dość subtelnym charakterze, można jednak zaobserwować już w okresie niemowlęcym. W pierwszym półroczu życia dziecka rodziców powinny zaniepokoić następujące objawy:

• nieprawidłowy kontakt wzrokowy lub jego unikanie,

• brak zainteresowania osobami i sytuacjami społecznymi,

• brak reakcji na komunikaty słowne,

• nieadekwatna do sytuacji lub uboga mimika,

• niedostrojenie emocjonalne w kontakcie z innymi osobami (np. nieodpowiadanie uśmiechem na uśmiech),

• brak uśmiechu społecznego (w reakcji na próby nawiązania kontaktu z dzieckiem lub w celu zwrócenia na siebie uwagi otoczenia).

W drugim półroczu życia dziecka mogą się pojawić:

• brak reakcji na swoje imię lub opóźnienie tej reakcji,

• brak wskazywania protodeklaratywnego (wskazywanie przez dziecko palcem interesującego go obiektu w celu podzielenia się z inną osobą swoim spostrzeżeniem),

• nieumiejętność dzielenia pola uwagi (kierowanie uwagi na ten sam obiekt, na który patrzy inna osoba, podążanie za jej wzrokiem lub palcem, gdy dziecku coś pokazuje),

• uboga wokalizacja i gaworzenie lub ich brak,

• niechęć do kontaktu fizycznego,

• nieodróżnianie głównych opiekunów od obcych osób, niewystępowanie lęku separacyjnego po oddzieleniu od głównego opiekuna,

• opóźniony lub nieprawidłowy rozwój ruchowy.

Należy podkreślić, że wartość diagnostyczna wymienionych zachowań nie jest jednoznaczna – zwłaszcza gdy występują one u danego dziecka pojedynczo. Występowanie kilku z wymienionych problemów może jednak wskazywać na ryzyko rozwoju autyzmu i wymaga dalszego systematycznego monitorowania rozwoju dziecka. (2015)

Piśmiennictwo

1. Komender J., Jagielska G., Bryńska A.: Autyzm i zespół Aspergera. PZWL, Warszawa, 2009
2. Pisula E.: Autyzm. Od badań mózgu do praktyki psychologicznej. GWP, Gdańsk: 2012
3. 3. Pisula E.: Małe dziecko z autyzmem. GWP, Gdańsk 2005
4. Rybakowski F., Białek A., Chojnicka I. i wsp.: Zaburzenia ze spektrum autyzmu – epidemiologia, objawy, współzachorowalność i rozpoznawanie. Psychiatr. Pol., 2014; 48 (4): 653–665