Jakie objawy u starszych dzieci i młodzieży mogą wskazywać na autyzm?

Kryteria rozpoznania zaburzeń ze spektrum autyzmu (ASD) są takie same we wszystkich grupach wiekowych. U starszych dzieci z nasilonymi objawami osiowymi i ograniczonym rozwojem mowy wiele trudności pozostaje na podobnym poziomie jak we wcześniejszym okresie życia. Pacjenci, u których ASD rozpoznano w wieku szkolnym lub później, zwykle mieszczą się w normie intelektualnej i sprawnie posługują się mową. Rozpoznanie ASD mogą sugerować:

• jakość kontaktu z pacjentem – kontakt wzrokowy, mimika, intonacja, rozumienie sytuacji w gabinecie, sposób udzielania odpowiedzi na pytania (np. zbyt dosłowny, drobiazgowy, skoncentrowany na wybranym temacie lub przeciwnie, zbyt lakoniczny)

• dane z wywiadu dotyczące:
  a) trudności w nawiązywaniu relacji z rówieśnikami (od wczesnego dzieciństwa)
  b) problemów w funkcjonowaniu w szkole (zbyt dosłowne traktowanie szkolnych zasad lub przeciwnie, nierozumienie, dlaczego należy ich przestrzegać, deficyty w komunikacji z nauczycielami)

• zaburzenia w zakresie przetwarzania bodźców sensorycznych (nadwrażliwość lub zmniejszona wrażliwość, zaburzenia koordynacji, niezgrabność ruchowa, stereotypie żywieniowe)

• przywiązanie do rutyny, trudności w akceptacji zmian

• bardzo ograniczone, często nietypowe zainteresowania o wyjątkowej intensywności (np. znane z kultury masowej rozkłady jazdy pociągów, liczby, ale także zwierzęta, moda, makijaż, gwiazdor, uniwersum filmowe – kryterium jest intensywność i podporządkowanie innych obszarów życia temu zagadnieniu)

• trudności w rozumieniu żartów, zwłaszcza sytuacyjnych („wszyscy się śmieją, a ja nie wiem dlaczego”)

• deficyt teorii umysłu (brak zrozumienia, dlaczego inne osoby zachowują się tak, a nie inaczej, w tym brak zrozumienia, a czasem nawet niezauważanie trudności w relacjach).

Należy pamiętać, że dziewczynki często lepiej funkcjonują społecznie, a ich zainteresowania są raczej typowe, dlatego w tej grupie trudniej jest ustalić rozpoznanie.

Piśmiennictwo

1. Fuentes J., Hervás A., Howlin P. (ESCAP ASD Working Party): ESCAP practice guidance for autism: a summary of evidence-based recommendations for diagnosis and treatment. Eur. Child Adolesc. Psychiatry, 2021; 30 (6): 961–984 2. Słopień A., Rynkiewicz A., Janas-Kozik M.: Zaburzenia ze spektrum autyzmu. (W): Janas-Kozik M., Wolańczyk T. (red.): Psychiatria dzieci i młodzieży. Warszawa, PZWL, 2021: 265–300