Jakie są przyczyny reaktywnego zapalenia stawów i jak często występuje ono u dzieci i młodzieży?

Reaktywne zapalenia stawów, obok młodzieńczego zesztywniającego zapalenia stawów kręgosłupa, młodzieńczego łuszczycowego zapalenia stawów, zapalenia stawów towarzyszącego immunologicznym zapaleniom jelit, młodzieńczego idiopatycznego zapalenia stawów z zapaleniem przyczepów ścięgnistych, należy do dużej grupy spondyloartropatii, stanowiących istotny problem w reumatologii dziecięcej. Częstość reaktywnych zapaleń stawów waha się od 4,1 do 8,6% wszystkich pacjentów oddziałów reumatologicznych (dane z USA, Kanady i Wielkiej Brytanii).

Reaktywne zapalenia stawów to jałowe zapalenie błony maziowej, ścięgien i powięzi wywołane reakcją immunologiczną na zakażenie o odległej lokalizacji. Objawy zazwyczaj są asymetryczne. Przebieg choroby może być nielicznostawowy lub wielostawowy. Częściej zajęte są stawy i przyczepy ścięgien kończyn dolnych. Możliwe jest zajęcie stawów śródstopnopaliczkowych i międzypaliczkowych bliższych i dalszych (ang. dactylitis). Objawy ze strony układu ruchu rozwijają się około 1–4 tygodni po przebytym zakażeniu. W początkowym okresie choroby mogą wystąpić miernie nasilone objawy ogólne w postaci gorączki i bólu mięśni. Typową triadę objawów stanowią: zapalenie stawów, zapalenie spojówek i zapalenie cewki moczowej (tzw. zespół Reitera). Do pozastawowych objawów należą: osutka, owrzodzenia w jamie ustnej, zapalenie spojówek i zapalenie żołędzi. Charakterystyczne są zwiększone wskaźniki ostrego stanu zapalnego oraz obecność przeciwciał przeciwko wywołującym go czynnikom chorobotwórczym.

Etiopatogeneza reaktywnych zapaleń stawów nie jest w pełni poznana. Rutynowymi metodami nie wykrywa się jawnej infekcji. Za pomocą metod zaawansowanych (serologicznych, genetycznych) można jednak wykazać prawdopodobny związek z przebytym zakażeniem. Szczególny potencjał do wywoływania reaktywnych zapaleń stawów mają bakterie Gram–ujemne powodujące zakażenia przewodu pokarmowego (najczęściej zakażenia wywołane przez Shigella enteritidis, Salmonella typhimurium lub S. enteritidis, Yersinia enterocolitica, Campylobacter jejuni) lub układu moczowo–płciowego (najczęściej zakażenia wywołane przez Chlamydia trachomatis lub Neisseria gonorrhoeae). U znacznego odsetka chorych z reaktywnym zapaleniem stawów występuje antygen HLA–B27. Jego obecność zwiastuje cięższy przebieg i wystąpienie powikłań pozastawowych. Reaktywne zapalenie stawów może mieć przebieg nawrotowy, u części pacjentów ustępuje, nie pozostawiając trwałych następstw. W niektórych przypadkach ewoluuje w kierunku innych przewlekłych spondyloartropatii.

Piśmiennictwo

1. Alsaeid K., Uziel Y., Weiss P.F.: Reactive Arthritis. [W:] Petty R.E., Laxer R.M., Lindsley C.B. i wsp.: Textbook of pediatric rheumatology. Wyd. 8. Elsevier, 2021: 613–630
2. Olesińska E., Postępski J.: Spondyloartropatie młodzieńcze. [W:] Smolewska E.: Reumatologia wieku rozwojowego. Kompedium. PZWL, Warszawa 2022: 243–251
3. Rutkowska–Sak L.: Młodzieńcze spondyloartropatie. [W:] Kawalec W., Grenda R., Kulus M. (red.): Pediatria. Tom II. PZWL, Warszawa 2024: 1037–1046
4. Tse S.M.L., Colbert R.A.: Enthesitis–Related Arthritis. [W:] Petty R.E., Laxer R.M, Lindsley C.B. i wsp.: Textbook of pediatric rheumatology. Wyd. 8. Elsevier, 2021: 250–267