Czy w leczeniu ospy wietrznej należy rutynowo stosować acyklowir? W jakich dawkach go podawać?

Acyklowir stosuje się u pacjentów z grupy ryzyka ciężkiego przebiegu ospy wietrznej. Obserwacje kliniczne wskazują, że leczenie ospy wietrznej za pomocą acyklowiru przynosi istotne korzyści kliniczne:

• wszystkim ogólnie zdrowym osobom >12. roku życia (dzieciom, młodzieży, dorosłym)

• pacjentom z niedoborami odporności komórkowej

• osobom z rozległymi chorobami skóry lub płuc, u których ospa wietrzna przeważnie przebiega ciężko (większa liczba wykwitów, dłuższy czas utrzymywania się gorączki) i częściej prowadzi do rozwoju powikłań.

Ponadto acyklowir w postaci doustnej należy zalecać osobom przyjmującym długotrwale salicylany lub glikokortykosteroidy (GKS). Pacjenci z grupy największego ryzyka, do której należą:

• wcześniaki i noworodki

• kobiety w ciąży chore na ospę wietrzną o ciężkim lub powikłanym przebiegu

• pacjenci z ciężkimi powikłaniami zakażenia VZV (takimi jak: zapalenie płuc, zapalenie mózgu, małopłytkowość lub ciężkie zapalenie wątroby)

• pacjenci ze znacznym niedoborem odporności (np. leczeni GKS w dużej dawce [prednizon >2 mg/kg mc./24 h lub >20 mg/24 h] przez ≥14 dni)

powinni otrzymać acyklowir drogą dożylną (i.v.).

Wnioski z przeglądu systematycznego Cochrane z 2005 roku sugerują, że nie potwierdzono istotnych korzyści ze stosowania acyklowiru u ogólnie zdrowych dzieci w wieku 2–12 lat chorych na ospę, w tym w zakresie zmniejszenia częstości powikłań. Jednak warto zauważyć, że Cochrane formułuje swoje wnioski bardzo ostrożnie, a bardzo trudno dowieść korzyści ze stosowania leku przeciwwirusowego przy generalnie łagodnym przebiegu ospy wietrznej w populacji dzieci <12 lat – wymagałoby to przeprowadzenia badań obejmujących duże grupy chorych, czego jak dotąd nie zrobiono. Z tego powodu podanie acyklowiru, bezpiecznego proleku, dobrze tolerowanego przez pacjentów, skutecznie hamującego replikację VZV, może być uzasadnione na przykład potrzebą zmniejszenia i skrócenia zaraźliwości (dziecko przebywające w instytucji opiekuńczej), złagodzenia przebiegu i skrócenia czasu trwania choroby lub masywną ekspozycją na VZV pacjenta obarczonego ryzykiem powikłań z powodów innych niż wymieniono powyżej.

Polscy eksperci zalecają, aby acyklowir podawać:

• wszystkim chorym na ospę wietrzną >12. roku życia

• niektórym dzieciom ≤12. roku życia z grupy dużego ryzyka (p. Które dzieci ≤12. roku życia chore na ospę wietrzną mogą odnieść korzyść z wczesnego leczenia acyklowirem? – przyp. red.).

Leczenie przeciwwirusowe najlepiej rozpocząć jak najszybciej, optymalnie w ciągu 24 godzin od wystąpienia osutki. W populacji chorych z grupy ryzyka ciężkiego przebiegu choroby lub powikłań uzasadnione jest leczenie także w późniejszym okresie. Dawkowanie acyklowiru, drogę podawania i zalecany czas leczenia przedstawiono w tabeli.

Należy także pamiętać o możliwych działaniach niepożądanych acyklowiru. Ze względu na ryzyko krystalizacji w nerkach podczas leczenia koniecznie należy zapewnić pacjentowi odpowiednie nawodnienie, co może być utrudnione u dzieci z wykwitami zlokalizowanymi na błonie śluzowej jamy ustnej. W niewydolności nerek wskazane jest dopasowanie dawkowania.

Piśmiennictwo

1. Szenborn L., Kraszewska-Głomba B., Jackowska T. i wsp.: Polish consensus guidelines on the use of acyclovir in the treatment and prevention of VZV and HSV infections. J. Infect. Chemother., 2016; 22 (2): 65–71
2. Klassen T.P., Hartling L., Wiebe N. i wsp.: Acyclovir for treating varicella in otherwise healthy children and adolescents. Cochrane Database Syst. Rev., 2005; (4): CD002 980
3. Balfour H.H. Jr, Rotbart H.A., Feldman S. i wsp.: Acyclovir treatment of varicella in otherwise healthy adolescents. The Collaborative Acyclovir Varicella Study Group. J. Pediatr., 1992; 120 (4 Pt 1): 627–633
4. Klassen T.P., Belseck E.M., Wiebe N. i wsp.: Acyclovir for treating varicella in otherwise healthy children and adolescents: a systematic review of randomised controlled trials. BMC Pediatr., 2002; 2: 9
5. Centers for Disease Control and Prevention: Varicella (Chickenpox). Clinical guidance for people at risk for severe varicella. Updated april 24, 2024. www.cdc.gov/chickenpox/hcp/clinical-guidance/index.html (dostęp: 04.06.2024)
6. Berger S., GIDEON Science Team: Varicella-zoster: global status. GIDEON Informatics Inc., 2024 7. Gershon A.A., Gershon M.D.: Pathogenesis and current approaches to control of varicellazoster virus infections. Clin. Microbiol. Rev., 2013; 26 (4): 728–743