Jakie są najczęstsze powikłania ospy wietrznej i jakie jest ryzyko ich wystąpienia?

Najczęstszymi powikłaniami ospy wietrznej u najmłodszych dzieci są wtórne bakteryjne zakażenia skóry. U dzieci <5. roku życia ryzyko wynosi 1/3800 zachorowań na ospę wietrzną. Rozwojowi wtórnego bakteryjnego zakażenia wykwitów skórnych sprzyja świąd i drapanie wykwitów, stosowanie preparatów miejscowych na skórę w postaci papek lub pudrów, zaniedbania higieniczne oraz stosowanie niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

Powikłania bakteryjne mogą mieć charakter miejscowy lub inwazyjny (rzadziej). Zakażenia miejscowe najczęściej są wywołane przez Streptococcus pyogenes grupy A (GAS) i Staphylococcus aureus. Ich obraz kliniczny jest zróżnicowany: od nacieku zapalnego, poprzez ropnie lub ropowicę skóry do róży i płonicy przyrannej. Może wystąpić zespół gronkowcowego wstrząsu toksycznego (STSS). Z kolei inwazyjne zakażenia paciorkowcowe (GAS) przebiegają najczęściej pod postacią zapalenia skóry właściwej i tkanki podskórnej (cellulitis) z bakteriemią, martwiczego zapalenia powięzi, bakteriemii i sepsy.

U dzieci drugie miejsce pod względem częstości występowania zajmują powikłania ze strony układu nerwowego. Najczęściej obserwuje się zapalenie móżdżku (zespół ataksji móżdżkowej), głównie u dzieci <15. roku życia (1/4000 zachorowań na ospę wietrzną). Objawy ataksji móżdżkowej zazwyczaj pojawiają się między 1. a 3. tygodniem choroby, ale mogą wystąpić już w okresie wylęgania się lub po ustąpieniu wykwitów skórnych. U dzieci obserwuje się zaburzenia równowagi, skandowaną mowę, drżenie zamiarowe, dodatni wynik próby Romberga, palec–nos i pięta–kolano, oczopląs oraz zanik skórnych odruchów brzusznych. Może im towarzyszyć gorączka, ból głowy, nudności lub wymioty. Choroba zwykle ma łagodny przebieg, objawy ze strony układu nerwowego szybko ustępują, a całkowity powrót do zdrowia zajmuje 3–4 tygodnie. Rzadkim powikłaniem u dzieci jest zapalenie mózgu (częstość 1/50 000 zachorowań). Przebiega łagodniej niż u dorosłych, u których występuje częściej (1–2/1000 zachorowań) i wiąże się ze śmiertelnością sięgającą do 5–20%. W 15% przypadków pozostawia trwałe następstwa. U dzieci 4–6 miesięcy po zachorowaniu na ospę wietrzną lub półpasiec może wystąpić udar niedokrwienny (4-krotnie większe ryzyko niż w populacji zdrowych rówieśników), a w ciągu kilku pierwszych tygodni – zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych, poprzeczne zapalenie rdzenia, zespół Guillaina i Barrégo, porażenie nerwów czaszkowych lub zapalenie siatkówki.

Ospowe śródmiąższowe zapalenie płuc jest najczęstszym powikłaniem u dorosłych (do 20% przypadków, 1/375 zachorowań na ospę wietrzną). Dotyczy zwłaszcza kobiet w II i III trymestrze ciąży. To powikłanie obserwuje się u dzieci w stanie immunosupresji oraz noworodków zakażonych okołoporodowo. Ospowe zapalenie płuc zazwyczaj rozwija się w 3.–5. dniu choroby, śmiertelność wynosi do 40%. Wtórne zakażenie bakteryjne (Staphylococcus aureus, Streptococcus pneumoniae, Haemophilus influenzae) może być powikłaniem ospowego zapalenia płuc lub występować niezależnie.

Inne rzadkie powikłania obejmują: zespół Reye’a (u dzieci leczonych kwasem acetylosalicylowym), zapalenie mięśnia sercowego, stawów, nerek, wątroby (z przejściowym miernym zwiększeniem aktywności aminotransferaz), małopłytkowość, zapalenie cewki moczowej lub pęcherza moczowego oraz zapalenie jąder.

Piśmiennictwo

1. Committee on Infectious Diseases, American Academy of Pediatrics: Varicella-Zoster Virus Infections. (W:) Kimberlin D.W., Barnett E.D., Lynfield R., Sawyer M.H. (red.): Red Book, 2021–2024. Wyd. 32, 2021: 831–843
2. Liese J.G., Grote V., Rosenfeld J. i wsp.: The burden of varicella complications before the introduction of routine varicella vaccination in Germany. Pediatr. Infect. Dis. J., 2008; 27 (2): 119–124
3. Lesko S.M., O’Brien K.L., Schwartz B. i wsp.: Invasive group A streptococcal infection and nonsteroidal antiinflammatory drug use among children with primary varicella. Pediatrics, 2001; 107 (5): 1108–1115
4. Duszczyk E., Szenborn L., Mrukowicz J.: Ospa wietrzna u dzieci i młodzieży. Med. Prakt. Pediatr., 2023; 3: 25–40