Czy można twierdzić, że kotrimoksazol nie jest antybiotykiem (bo należy do chemioterapeutyków)?

Pytanie nadesłane do Redakcji

Kotrimoksazol jest lekiem często stosowanym w zakażeniach układu oddechowego u dzieci. Zlecając go, lekarze często informują rodziców, że nie jest to jeszcze antybiotyk, tylko „coś pośredniego”. W związku z tym chciałbym zapytać:

1) Czy można powiedzieć, że kotrimoksazol nie jest antybiotykiem (zalicza się go do chemioterapeutyków, ale podobnie jak antybiotyki, jest to przecież lek o działaniu przeciwbakteryjnym)? Czy taki podział jest uzasadniony z punktu widzenia skuteczności i bezpieczeństwa leczenia (jest to lek dość często wywołujący działania niepożądane)?

2) Jaką rolę kotrimoksazol powinien odgrywać w leczeniu zakażeń układu oddechowego u dzieci? Chciałbym nawiązać do najczęstszej etiologii tych zakażeń i oporności bakterii wywołujących te zakażenia w Polsce.

Odpowiedź

Tradycyjny podział leków przeciwinfekcyjnych na antybiotyki i chemioterapeutyki wywodzi się z dawnego (i nieprawdziwego) założenia, że leki, dla których nie istnieje wzorzec w przyrodzie (chemioterapeutyki), słabiej generują oporność niż te, dla których taki wzorzec istnieje w przyrodzie (antybiotyki). Obecnie wspomniany podział może mieć znaczenie jedynie dla producentów leków, ponieważ wszystkie uwarunkowania dotyczące interakcji lek–pacjent i lek–drobnoustrój są identyczne dla obu grup leków. Posługiwanie się tym podziałem do celów klinicznych (np. skuteczność i bezpieczeństwo leczenia) jest przestarzałe i niczym nieuzasadnione. W piśmiennictwie angielskim istnieje termin antimicrobial (dosł. lek przeciwdrobnoustrojowy), łączący zarówno tradycyjnie pojmowane antybiotyki, jak i chemioterapeutyki, natomiast w języku polskim pojęcie antybiotyku coraz częściej obejmuje obie grupy leków.

Co do miejsca kotrimoksazolu w leczeniu chorób dróg oddechowych u dzieci, należy podkreślić, że w wydanych w 2010 r. polskich „Rekomendacjach postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego” nie zalecano stosowania kotrimoksazolu w żadnym wskazaniu, a nierzadko wręcz odradzano jego podawanie (szczególnie w terapii empirycznej), stwierdzono bowiem duży odsetek szczepów opornych wśród typowych drobnoustrojów chorobotwórczych. (2015)