Jak uczyć matkę karmienia piersią wcześniaka, który jest przestawiany z karmienia sondą stosowaną w pierwszych tygodniach życia na karmienie piersią?

Jeżeli dziecko, które urodziło się przedwcześnie, zwłaszcza z małą lub bardzo małą masą ciała, przy wypisie ze szpitala jest karmione piersią matki, to można mówić o sukcesie rodziców i całego zespołu: lekarzy, położnych, pielęgniarek, doradców/konsultantów laktacyjnych i rehabilitantów/neurologopedów. Aby ten sukces był możliwy, już w momencie porodu muszą być spełnione liczne warunki: oddział przystosowany do wspierania karmienia piersią, rodzice uczestniczą w procesie terapeutycznym dziecka, matki otrzymują odpowiednie instrukcje w zakresie odciągania i przechowywania pokarmu oraz utrzymywania laktacji po opuszczeniu szpitala, a także przystawiania do piersi z wykorzystaniem technik i pozycji odpowiednich dla wcześniaków, personel potrafi udzielić matkom pomocy laktacyjnej oraz wsparcia psychologicznego, warunki techniczne pozwalają na odciąganie, bezpieczne przechowywanie i podawanie pokarmu oraz na naukę karmienia i inne. Dodatkowym atutem jest umiejętność i doświadczenie pracowników oddziału szpitalnego w pielęgnacji „metodą kangura”. Sam sposób przechodzenia od karmienia sondą do karmienia bezpośrednio z piersi jest tylko jednym z elementów opieki nad wcześniakiem. Przed rozpoczęciem tego procesu trzeba ocenić gotowość dziecka do karmienia piersią na podstawie następujących kryteriów: (1) odpowiedni wiek i stan ogólny dziecka, (2) umiejętność koordynacji ssania, połykania i oddychania, (3) pojawienie się odruchu szukania i ssania. Ze względu na fakt, że w trakcie karmienia piersią hipotermia, hipoksja, bezdech, bradykardia i zmniejszona saturacja występują istotnie rzadziej, zazwyczaj stosuje się metody „bez butelki”. W celach rehabilitacyjnych wprowadza się przejściowo: smoczki do nauki ssania nieodżywczego, smoczki do karmienia lub nakładki na brodawki piersiowe. W ośrodkach, które mają duże doświadczenie w takim postępowaniu, opracowano różne protokoły postępowania. Ogólne zasady są następujące: nauka ssania nieodżywczego poprzez przystawianie dziecka do opróżnionej piersi, próby przystawiania dziecka do pełnej piersi zamiast jednego karmienia sondą, obserwacja aktu karmienia i ocena czasu trwania aktywnego ssania z regularnym połykaniem pokarmu, systematyczna kontrola przyrostu masy ciała, podejmowanie decyzji o potrzebie dokarmiania i dobieranie odpowiedniej objętości tych posiłków. Stine zaleca, aby rezygnację z dokarmiania rozpocząć na podstawie oceny czasu trwania aktywnego ssania. Uważa on, że jeżeli dziecko połyka pokarm przez 5 minut, a jego masa ciała zwiększa się systematycznie, dokarmianie nie jest zalecane. Jeśli natomiast dziecko ssie słabo i krócej niż przez 5 minut, należy mu podawać 1/2 należnej porcji przez pozostawiony zgłębnik. Dzieciom, które nie podejmują ssania, należy podać całą porcję pokarmu przez zgłębnik. W niektórych ośrodkach procesu ssania nie ocenia się podczas każdego karmienia, ale co 6–8 godzin. Kliethermes i wsp. proponują, aby wnikliwie obserwować również sposób ssania: dobre ssanie polega na aktywnym łykaniu w prawidłowej pozycji przez 5–8 minut lub dłużej, dosyć zadowalające – gdy niemowlę ssie <5 minut, a łykanie jest nieregularne, niezadawalające – nieprawidłowe przystawienie, brak odgłosu połykania. Zgodnie z tymi zaleceniami sondę należy usunąć 24–48 godzin przed wypisaniem ze szpitala (w razie potrzeby dokarmiania autorzy zalecają użycie kubeczka). W wielu ośrodkach dodatkowo pół godziny przed karmieniem piersią stosuje się kontakt typu „skóra do skóry”. (2013, 2014)

Piśmiennictwo

1. Hartmann P.E., Cregan M.D., Ramsay D.T. i wsp.: Physiology of lactation in preterm mothers: initiation and maintenance. Pediatr. Ann., 2003; 32: 351–355
2. Kliethermes P.A., Cross M.L., Lanese M.G. i wsp.: Transitioning preterm infants with nasogastric tube supplementation: increased likelihood of breastfeeding. J. Obstet. Gynecol. Neonatal. Nurs., 1999; 28 (3): 264–273
3. Meier P.P.: Supporting lactation in mothers with very low birth weight infants. Pediatr. Ann., 2003; 32: 317–325
4. Oslislo A., Królak-Olejnik B., Kaźmierczak W.: Postępowanie poporodowe dotyczące laktacji u matek noworodków z ekstremalnie małą i bardzo małą urodzeniową masą ciała. Ginekol. Pol., 2004; 75: 298–301
5. Stine M.J.: Breastfeeding the premature newborn: a protocol without bottles. J. Hum. Lact., 1990; 6: 167–170
6. Wight N.E., Morton J.A., Kim J.H.: Human milk in the NICU. Hale Publishing, 2008
7. World Health Organization: Kangaroo mother care: a practical guide. Department of Reproductive Health and Research, Geneva, 2003