Jakie są kryteria rozpoznania zaparcia u noworodków, niemowląt i dzieci do 4. roku życia? Jakie są najczęstsze przyczyny zaparcia w tej grupie wiekowej?

Najczęstszą przyczynę (>90%) zaparcia w tej grupie wiekowej stanowi zaparcie czynnościowe. Do rozpoznania zaparcia czynnościowego u dziecka do 4. roku życia konieczne jest stwierdzenie minimum 2 kryteriów, występujących co najmniej przez 1 miesiąc:

• ≤2 wypróżnień /tydzień

• w wywiadzie epizody znacznej retencji stolca

• w wywiadzie bolesne wypróżnienia lub twarde stolce

• obecność dużej ilości mas kałowych w odbytnicy

• wywiad wskazujący na stolce o dużej średnicy.

Ponadto u dzieci, które opanowały samodzielne oddawanie stolca, można zastosować 2 dodatkowe kryteria:

• epizod nietrzymania stolca przynajmniej 1 raz w tygodniu

• w wywiadzie stolce o dużej średnicy zatykające toaletę.

Typowy wywiad, bez odchyleń w badaniu przedmiotowym, w tym nieobecność objawów alarmowych, pozwala rozpoznać zaparcie czynnościowe bez konieczności pogłębiania diagnostyki.

Objawy alarmowe:

• opóźnione oddanie smółki (>48 godzin)

• wczesny początek zaparcia (≤1. miesiąca życia)

• występowanie w rodzinie choroby Hirschsprunga

• obecność krwi w stolcu, bez cech szczeliny odbytu

• zahamowane przyrostu masy ciała i długości/wysokości

• wymioty żółcią

• patologiczne wzdęcie jamy brzusznej

• zaburzenia hormonalne tarczycy

• wady anatomiczne z nieprawidłowym położeniem odbytu

• brak odruchu odbytowego i nosidłowego

• zmniejszenie napięcia mięśniowego i/lub siły w kończynach dolnych

• znamię, kępka włosów w okolicy krzyżowej kręgosłupa

• blizny wokół odbytu.

W diagnostyce różnicowej zaparcia czynnościowego należy uwzględnić:

• chorobę Hirschsprunga

• celiakię

• niedoczynność tarczycy

• nieprawidłowości anatomiczne odbytu i odbytnicy

• zespół suszonej śliwki

• zespół Downa

• wytrzewienie jelit

• alergię na białko mleka krowiego

• pseudoniedrożność jelit

• lęk przed korzystaniem z toalety.

Piśmiennictwo

1. Benninga M., Faure C., Hyman P. i wsp.: Childhood Functional Gastrointestinal Disorders: Neonate/Toddler. Gastroenterology, 2016; 150: 1443-1455.e2
2. Tabbers M.M., DiLorenzo C., Berger M.Y. i wsp.: European Society for Pediatric Gastroenterology, Hepatology, and Nutrition; North American Society for Pediatric Gastroenterology. Evaluation and treatment of functional constipation in infants and children: evidence-based recommendations from ESPGHAN and NASPGHAN. J. Pediatr. Gastroenterol. Nutr., 2014; 58: 258-274
3. Ryżko J.: Zaparcie i nietrzymanie stolca. W: Gastroenterologia dziecięca – podręcznik do specjalizacji. Media Press, Warszawa 2016