2-letnie dziecko, które dotychczas nie miało problemów z wypróżnieniami, od około miesiąca oddaje co 7 dni twardy stolec (zbite bobki). Defekacje są bolesne. Czy przyczyną może być szczelina odbytu? Co można zalecić (poza skierowaniem do chirurga)?

Przede wszystkim szczelinę odbytu należy rozpoznać, w czym pomocne może być badanie rektoskopowe. Leczenie szczeliny odbytu powinno w pierwszej kolejności obejmować leczenie przyczynowe, w tym przypadku leczenie zaparcia stolca. Trzeba dążyć do przerwania błędnego koła. Celem leczenia jest rozluźnienie mas kałowych, zmniejszenie bólu podczas defekacji i zmniejszenie lęku dziecka przed wypróżnieniem. W piśmiennictwie podkreśla się, że jest to najskuteczniejsza metoda leczenia szczeliny odbytu u dzieci. Istotna jest dieta bogata w błonnik. Niepowodzenie leczenia najczęściej wynika ze stosowania za małych dawek laktulozy lub makrogoli.

Jeśli leczenie zaparcia nie przynosi efektu, dodatkowo leczenie szczeliny odbytu można uzupełnić o miejscowo stosowane preparaty zawierające nitroglicerynę lub blokery kanału wapniowego, jednak u dzieci takie przypadki występują rzadko. Według dostępnych danych, taka metoda leczenia jest tylko nieznacznie skuteczniejsza od placebo, a zwiększa ryzyko wystąpienia objawów niepożądanych, zwłaszcza bólu głowy (w mniejszym stopniu podczas stosowania blokerów kanału wapniowego).

W przypadku dużej, niepoddającej się leczeniu szczeliny odbytu można też rozważyć miejscowe wstrzyknięcie toksyny botulinowej w celu zmniejszenia napięcia zwieracza zewnętrznego odbytu. Toksyna botulinowa jest skuteczna w 60–80% przypadków, jednak u około 40% chorych obserwuje się nawroty, a skutkiem ubocznym leczenia jest nietrzymanie gazów lub stolca.

Zgodnie z zaleceniami leczenie operacyjne jest skuteczniejsze niż leczenie zachowawcze, dlatego w przypadku przewlekłych szczelin odbytu tę metodę leczenia można rozważyć jako leczenie pierwszego wyboru nawet bez próby leczenia farmakologicznego (p. pyt. 5.). Trzeba pamiętać, że jedną z przyczyn szczeliny odbytu jest choroba Leśniowskiego i Crohna, dlatego w przypadku nieskuteczności leczenia farmakologicznego należy rozważyć wykonanie badania kolonoskopowego z pobraniem wycinka błony śluzowej jelita grubego w celu diagnostyki w kierunku choroby Leśniowskiego i Crohna. (2013, 2014)

Piśmiennictwo

1. Nelson R.: A systematic review of medical therapy for anal fissure. Dis. Colon Rectum, 2004; 47 (4): 422–431
2. Perry W.B., Dykes S.L., Buie W.D., Rafferty J.F.; Standards Practice Task Force of the American Society of Colon and Rectal Surgeons: Practice parameters for the management of anal fissures (3rd revision). Dis. Colon Rectum, 2010; 53 (8): 1110–1115