Czy możliwa jest aktywna postać parazytozy glistą ludzką bez eozynofilii?

Krótka odpowiedź brzmi tak. Warto ją jednak poszerzyć, ponieważ glistnica jest jedną z najczęściej nadrozpoznawanych chorób u dzieci. Wynika to zarówno z różnorodności jej objawów klinicznych, jak i niedoskonałości badań laboratoryjnych, które niejednokrotnie dają fałszywie dodatnie wyniki (dotyczy to badania kału na obecność jaj, które można pomylić z cząstkami pokarmowymi lub – w badaniu mikroskopowym – z pyłkiem roślin, a także badań serologicznych).

Cykl życiowy glisty ludzkiej jest podstawowym czynnikiem, który – wraz z poprawą stanu sanitarnego w Polsce – pozwolił na niemal całkowitą eliminację glistnicy. Jaja glisty wydalane są z kałem. Stają się zdolne do zarażenia człowieka po 2–4-tygodniowym dojrzewaniu w ciepłej, wilgotnej glebie. W sprzyjających warunkach (ciepło i wilgotno) jaja pozostają inwazyjne nawet do 10 lat; zabija je gotowanie i filtrowanie wody. Zarażenie może nastąpić po spożyciu pokarmów lub wody zanieczyszczonej ludzkim kałem po wskazanym okresie inkubacji jaj w odpowiednich warunkach. A zatem nie jest możliwe zarażenie się bezpośrednio od chorej osoby lub w wyniku autoinokulacji.

Cykl życiowy glisty obejmuje migrację przez tkanki w stadium larwy. Jest to tzw. etap inwazyjny, w czasie którego pasożyt ma kontakt z różnymi tkankami, stymulując odpowiedź układu immunologicznego. To właśnie w okresie inwazyjnym glistnicy (ale również innych chorób pasożytniczych) obserwuje się zazwyczaj eozynofilię. Czas trwania tego etapu jest jednak ograniczony do czasu dojrzewania pasożyta:

• po 4 dniach od spożycia inwazyjnej postaci jaj w jelicie cienkim wylęga się larwa, która migruje do jelita grubego; tam przedostaje się przez błonę śluzową do naczyń krwionośnych lub chłonnych i wędruje do wątroby, a następnie dalej – do płuc

• w ciągu kolejnych 10–14 dni larwa dojrzewa w pęcherzykach płucnych, by następnie podjąć wędrówkę drogą wstępującą przez oskrzela do tchawicy; po odkrztuszeniu ulega połknięciu i ponownie dostaje się do przewodu pokarmowego – swojego miejsca docelowego.

W świetle jelita cienkiego larwa dojrzewa do postaci dorosłej (samice osiągają 20–35 cm, samce 15–30 cm). Kiedy dorosły osobnik znajdzie się w swoim docelowym miejscu, eozynofilia zmniejsza się albo ustępuje. Warto jednak zwrócić uwagę, że jednocześnie jest to etap, w którym pasożyt osiąga takie rozmiary, że można go zaobserwować podczas badania ultrasonograficznego (USG) jamy brzusznej. Po podaniu leków przeciwpasożytniczych nie sposób przeoczyć pasożyta wydalonego z kałem.

Jeśli w przewodzie pokarmowym żywiciela znajdzie się zarówno samiec, jak i samica – zapłodniona samica składa jaja. Są one wydalane z kałem, ale staną się zakaźne dla kolejnej (lub tej samej) osoby dopiero po opisanym powyżej okresie inkubacji w ciepłej, wilgotnej ziemi. Cykl życiowy pasożyta nie może się powtórzyć wewnątrz organizmu tego samego żywiciela bez etapu dojrzewania jaj w ziemi. Zatem okres eozynofilii towarzyszącej glistnicy to stan dość krótkotrwały i nie ulega powielaniu, o ile nie dojdzie do ponownego zarażenia. Glista ludzka żyje 10–24 miesięcy. Po tym czasie – nawet u nieleczonych pacjentów – pasożyty obumierają i zostają wydalone ze stolcem.

Liczba pasożytów znajdujących się w świetle przewodu pokarmowego żywiciela (obecnie lub w przeszłości) zależy od tego, ile jaj zostało połkniętych.

Piśmiennictwo

1. Bethony J., Brooker S., Albonico M. i wsp.: Soil-transmitted helminth infections: ascariasis, trichuriasis, and hookworm. Lancet, 2006; 367: 1521
2. mp.pl. Interna: Glistnica. www.mp.pl/interna/chapter/B16.II.4.24.4.3. (dostęp 01.03.2021)
3. Diseases Associated with Eosinophilia oraz Ascariasis (Ascaris lumbricoides). (W:) Nelson Textbook of Pediatrics. Wyd. 21., Elsevier, 2019