Jaka jest dokładność diagnostyczna badania przedmiotowego (opukiwanie, badanie palpacyjne) w ocenie powiększenia śledziony lub wątroby w porównaniu z badaniem USG u dzieci?

Nie opublikowano wyników badań klinicznych precyzyjnie określających czułość i swoistość badania przedmiotowego w rozpoznawaniu powiększenia wątroby lub śledziony u dzieci. Niemniej jednak dane z badań populacyjnych oraz obserwacji porównujących dokładność badania palpacyjnego i opukiwania narządów miąższowych z wynikami badań obrazowych wskazują na istotne ograniczenia badania przedmiotowego. Nie jest ono wystarczająco dokładne, aby wykryć niewielkie powiększenie narządu, a w niektórych przypadkach może dawać wynik fałszywie dodatni. Niepowiększoną śledzionę można wyczuć palpacyjnie u kilkunastu procent noworodków oraz u co 10. dziecka w późniejszym okresie życia. Z drugiej strony u większości dzieci śledziona musi być znacznie powiększona, aby to stwierdzić palpacyjnie.

Wyniki analiz porównujących dokładność oceny wielkości narządów miąższowych za pomocą USG z innymi metodami obrazowania i badaniami autopsyjnymi wykazują dużą dokładność USG oraz przewagę nad badaniem przedmiotowym. Jest to szczególnie ważne w przypadku podejrzenia chorób, w których potwierdzenie powiększenia wątroby lub śledziony istotnie wpływa na postępowanie z pacjentem. Ponadto autorzy badań wskazują na dużą zgodność wyników oceny ultrasonograficznej mniej i bardziej doświadczonych lekarzy praktyków, a także lekarzy praktyków i radiologów oraz zwracają uwagę na korzystną tzw. krzywą uczenia. Co ważne, w niektórych analizach określających dokładność badania przedmiotowego USG potraktowano jako metodę referencyjną (tzw. złoty standard). Nie bez znaczenia jest też możliwość uwidocznienia struktur i zmian patologicznych w jamie brzusznej, które mogą imitować powiększone narządy miąższowe. Wobec coraz łatwiejszego dostępu do aparatów USG, w tym przenośnych i „kieszonkowych”, u dzieci z podejrzeniem powiększenia wątroby lub śledziony warto rozważyć uzupełnienie wstępnego badania o ocenę ultrasonograficzną.

Piśmiennictwo

1. Calle-Toro J.S., Back S.J., Viteri B. i wsp.: Liver, spleen, and kidney size in children as measured by ultrasound: a systematic review. J. Ultrasound. Med., 2020; 39 (2): 223–230
2. de Bruyn G., Graviss E.A.: A systematic review of the diagnostic accuracy of physical examination for the detection of cirrhosis. BMC Med. Inform. Decis. Mak., 2001; 1: 6 
3. Chongtham D.S., Singh M.M., Kalantri S.P., Pathak S.: Accuracy of palpation and percussion manoeuvres in the diagnosis of splenomegaly. Indian. J. Med. Sci., 1997; 51 (11): 409–416
4. Cessford T., Meneilly G.S., Arishenkoff S. i wsp.: Comparing physical examination with sonographic versions of the same examination techniques for splenomegaly. J. Ultrasound. Med., 2018; 37 (7): 1621–1629
5. Waelti S., Fischer T., Wildermuth S. i wsp.: Normal sonographic liver and spleen dimensions in a central European pediatric population. BMC Pediatr., 2021; 21 (1): 276
6. Elstein D., Hadas-Halpern I., Azuri Y. i wsp.: Accuracy of ultrasonography in assessing spleen and liver size in patients with Gaucher disease: comparison to computed tomographic measurements. J. Ultrasound. Med., 1997; 16 (3): 209–211
7. López Zúniga M.Á., Vallejo Palomino T., Martin Toro M.A. i wsp.: Diagnostic capacity of pocket-sized ultrasound devices at point of care by a non-radiologist resident in patients with suspected abdominal pathology. Ultrasound. Med. Biol., 2020; 46 (2): 263–268
8. Andersen G.N., Graven T., Skjetne K. i wsp.: Diagnostic influence of routine point-of-care pocket-size ultrasound examinations performed by medical residents. J. Ultrasound. Med., 2015; 34 (4): 627–636
9. Barrow R.E., Mlcak R., Barrow L.N, Hawkins H.K.: Increased liver weights in severely burned children: comparison of ultrasound and autopsy measurements. Burns, 2004; 30 (6): 565–568
10. Hepatomegaly. (W:) Simel D.L., Rennie D. (red.): The rational clinical examination: evidence-based clinical diagnosis. McGraw Hill, 2009