Jak często gruźlica jest oporna na standardowe leczenie?

W Polsce gruźlica oporna na leczenie jest problemem marginalnym wśród dzieci. W 2019 roku wśród wszystkich chorych na gruźlicę w naszym kraju leczonych było 102 dorosłych z gruźlicą oporną na ≥1 lek. U 43 z nich rozpoznano gruźlicę wielolekooporną (multidrug-resistant tuberculosis – MDR-TB), czyli taką, w której stwierdza się oporność M. tuberculosis na dwa podstawowe leki przeciwprątkowe – izoniazyd i rifampicynę.

Gruźlicę lekooporną należy podejrzewać przede wszystkim w przypadku:

• braku poprawy po leczeniu lekami pierwszego wyboru (ocena po 2 mies. terapii)

• wznowy gruźlicy po zakończeniu prawidłowego leczenia lekami pierwszego wyboru

• gruźlicy u dziecka z kontaktu z chorym na gruźlicę lekooporną.

Gruźlicę lekooporną można leczyć tylko w ośrodkach mających największe doświadczenie w leczeniu gruźlicy wieku dziecięcego. Przed jego rozpoczęciem należy koniecznie przeprowadzić molekularne badania lekooporności, w pierwszej kolejności na leki pierwszego wyboru, a w przypadku stwierdzenia oporności MDR-TB na leki drugiego wyboru, aby wykluczyć oporność XDR-TB (extensively drug resistant TB) i ustalić optymalny schemat leczenia. Leczenie należy prowadzić zgodnie z lekowrażliwością prątków stwierdzanych u pacjenta lub zgodne z lekowrażliwością prątków osoby, od której zakaziło się dziecko. Schematy leczenia gruźlicy lekoopornej u dzieci przygotowuje się na podstawie schematów obowiązujących u dorosłych. Leczenie często trwa dłużej niż w przypadku zakażenia prątkami wrażliwymi. Nigdy nie należy dodawać pojedynczego leku drugiego wyboru do dotychczas stosowanego, nieskutecznego schematu leczenia. Leki należy podawać codziennie, pod bezpośrednim nadzorem przez cały czas leczenia. W przypadku najczęściej występującej oporności na izoniazyd zaleca się zastosowanie rifampicyny, pyrazynamidu i etambutolu oraz lewofloksacyny przez 6 miesięcy.

Piśmiennictwo

1. World Health Organization: Global tuberculosis report 2019. Geneva, 2019
2. Korzeniewska-Koseła M. (red.): Gruźlica i Choroby Układu Oddechowego w Polsce w 2019 roku. Warszawa, Instytut Gruźlicy i Chorób Płuc, 2020
3. World Health Organization: WHO consolidated guidelines on drug-resistant tuberculosis treatment. Geneva, 2019