Dlaczego leki przeciwhistaminowe oraz GKS są wciąż stosowane w pierwszej kolejności w leczeniu reakcji anafilaktycznej zamiast adrenaliny?

Pytanie nadesłane do Redakcji

Zgodnie z aktualnymi wytycznymi leki przeciwhistaminowe oraz GKS nie odgrywają istotnej roli w leczeniu reakcji anafilaktycznej. Dlaczego w Polsce lekarze wciąż je często stosują w pierwszej kolejności zamiast adrenaliny?

Odpowiedź

Takie statystyki dotyczą nie tylko Polski, ale w zasadzie większości krajów świata. Myślę, że wynika to nie tylko z braku edukacji, ale również z przyzwyczajenia do starych schematów postępowania.

Leki przeciwhistaminowe nie zmniejszają ryzyka rozwoju reakcji systemowych, a ich podanie może nawet usypiać czujność lekarza. Tymczasem efekt ich działania – i to wyłącznie w stosunku do objawów ze strony skóry i błony śluzowej – pojawia się z dużym, kilkudziesięciominutowym opóźnieniem. Większość wytycznych dotyczących leczenia anafilaksji nie zaleca stosowania leków przeciwhistaminowych. Jednocześnie należy pamiętać, że nawet do 34% reakcji anafilaktycznych przebiega bez objawów skórnych, choć są one bardzo ciężkie.

Natomiast przeświadczenie o skuteczności glikokortykosteroidów (GKS) w leczeniu anafilaksji jest bardzo zakorzenione w świadomości lekarzy. Panuje powszechne przekonanie, że ich zastosowanie w reakcji anafilaktycznej nie jest istotnym błędem, jednak najnowsze badania jednoznacznie wskazują, że działanie GKS jest opóźnione (główny efekt jest związany z aktywacją receptora wewnątrzcytoplazmatycznego i syntezą białek, co wymaga pewnego czasu). GKS nie chronią przed rozwojem dwufazowej reakcji anafilaktycznej, a nawet pojawiają się doniesienia, że mogą zwiększyć ryzyko takiej reakcji, zwłaszcza u dzieci. W zasadzie nie ma wiarygodnych danych naukowych potwierdzających skuteczność GSK w leczeniu anafilaksji. Nie są to jeszcze dane wysokiej jakości i wymagają potwierdzenia w innych badaniach, ale taka informacja pojawiła się już w wytycznych American Academy of Allergy, Asthma & Immunology opublikowanych w 2020 roku.

Poprzez różne działania edukacyjne staramy się zmieniać rozumienie patomechanizmu reakcji anafilaktycznej oraz zasad jej leczenia, utrwalając informację, że bezwzględnie lekiem pierwszego wyboru w terapii anafilaksji jest adrenalina, a nie GKS i na pewno nie leki przeciwhistaminowe.

Piśmiennictwo

1. Shaker M.S., Wallace D.V., Golden D.B.K. i wsp.: Anaphylaxis – a 2020 practice parameter update, systematic review, and Grading of Recommendations, Assessment, Development and Evaluation (GRADE) analysis. J. Allergy Clin. Immunol., 2020; 145: 1082–1123