Jakie powszechnie dostępne metody pozwalają wykryć czynnik etiologiczny pozaszpitalnego zapalenia płuc u dzieci?

Ustalenie czynnika etiologicznego PZP u dzieci stanowi wyzwanie z kilku powodów. Zwykle trudno jest uzyskać wartościowy materiał z dolnych dróg oddechowych (DDO; plwocinę lub popłuczyny oskrzelowe i oskrzelowo-pęcherzykowe [BAL]), a plwocina indukowana nie ma istotnej wartości diagnostycznej, ponieważ obecne w niej drobnoustroje odzwierciedlają kolonizację GDO. 

Z kolei drobnoustroje wykrywane w łatwo dostępnym materiale z GDO (wymaz lub aspirat) mogą świadczyć wyłącznie o kolonizacji tej okolicy i nie mieć związku z etiologią PZP. W zależności od zastosowanej metody diagnostycznej w GDO wielu zdrowych dzieci stwierdza się m.in.: S. pneumoniae, H. influenzae, S. aureus, M. pneumoniae oraz różne wirusy oddechowe (czasami kilka drobnoustrojów jednocześnie). Wykazano, że u dzieci chorych na PZP patogeny z GDO słabo korelują z tymi wykrywanymi w DDO. Ponadto posiew krwi w tej grupie pacjentów bardzo rzadko daje wynik dodatni.

Z wymienionych powodów u dzieci z podejrzeniem PZP leczonych ambulatoryjnie na ogół nie ma wskazań do diagnostyki mikrobiologicznej. Wyjątek stanowią badania w kierunku RSV, grypy i SARS-CoV-2, zwłaszcza w sezonie epidemicznym. W diagnostyce tych zakażeń powszechnie dostępne są testy antygenowe (m.in. typu combo), które charakteryzują się zróżnicowaną czułością, ale na ogół wysoką swoistością, co oznacza, że wynik ujemny nie wyklucza zakażenia o określonej etiologii, ale wynik dodatni z dużym prawdopodobieństwem je potwierdza.

Natomiast u dzieci hospitalizowanych z powodu PZP wykonuje się posiew krwi (zwłaszcza u pacjentów z ciężkim zakażeniem), testy antygenowe lub molekularne z GDO w kierunku wirusów (i ew. krztuśca) oraz badanie materiału z DDO (plwocina, aspirat z tchawicy, miniBAL, BAL, płyn z opłucnej), w zależności od możliwości uzyskania próbki. Z materiałów z DDO wykonuje się preparat barwiony metodą Grama, posiew oraz coraz powszechniej dostępne testy molekularne (zwykle typu multiplex pozwalające wykryć wiele różnych patogenów w jednej próbce). Ze względu na opisane powyżej ograniczenia wyniki badań mikrobiologicznych u dzieci z PZP należy interpretować ostrożnie, uwzględniając obraz kliniczny i radiologiczny, oraz pamiętając o ryzyku kontaminacji materiału pobranego z DDO przez drobnoustroje bytujące w GDO, jak również o długotrwałym utrzymywaniu się materiału genetycznego patogenów w drogach oddechowych mimo braku zakażenia.

Piśmiennictwo

1. Green A., Cockroft J.L., Kaufman R.A. i wsp.: Utility of induced sputum in assessing bacterial etiology for community-acquired pneumonia in hospitalized children. J. Pediatr. Infect. Dis. Soc., 2022; 11 (6): 274–282
2. Rueda Z.V., Aguilar Y., Maya M.A. i wsp.: Etiology and the challenge of diagnostic testing of community-acquired pneumonia in children and adolescents. BMC Pediatr., 2022; 22 (1): 169
3. Pneumonia Etiology Research for Child Health (PERCH) Study Group.: Causes of severe pneumonia requiring hospital admission in children without HIV infection from Africa and Asia: the PERCH multi-country case-control study. Lancet, 2019; 394 (10200): 757–779
4. Wang H., Li X., Zheng Y. i wsp.: Concordance in pathogen identification at the upper and lower respiratory tract of children with severe pneumonia. BMC Infect. Dis., 2023; 23 (1): 170
5. Neuman M.I., Hall M., Lipsett S.C. i wsp.: Utility of blood culture among children hospitalized with community-acquired pneumonia. Pediatrics, 2017; 140 (3): e20171013
6. Gentilotti E., De Nardo P., Cremonini E. i wsp.: Diagnostic accuracy of point-of-care tests in acute community-acquired lower respiratory tract infections. A systematic review and meta-analysis. Clin. Microbiol. Infect., 2022; 28 (1): 13–22