Jakie jest znaczenie prokalcytoniny w różnicowaniu bakteryjnej i wirusowej etiologii zapalenia płuc?

Wartość PCT w różnicowaniu bakteryjnego i wirusowego zapalenia płuc nadal nie została jednoznacznie ustalona. Oznaczanie stężenia białek ostrej fazy (w tym PCT) we krwi obwodowej u dzieci chorych na PZP nie jest wystarczająco czułe ani swoiste dla różnicowania etiologii zakażenia i może stanowić tylko uzupełnienie oceny klinicznej. Wskaźnik ten jest przydatny (podobnie jak białko C-reaktywne [CRP]) w monitorowaniu skuteczności leczenia u hospitalizowanych dzieci z ciężkim zapaleniem płuc. Duże stężenie PCT obserwuje się u dzieci z ciężkim bakteryjnym zapaleniem płuc z towarzyszącą bakteriemią, a małe stężenie, szczególnie <1,0 ng/ml, jest bardzo mało prawdopodobne w zapaleniu płuc o etiologii bakteryjnej. W badaniu obejmującym 532 dzieci chorych na potwierdzone radiologicznie PZP stwierdzono, że stężenie PCT w górnym zakresie normy występuje w chorobie o etiologii wirusowej i bakteryjnej, jednak u żadnego dziecka ze stężeniem w dolnym zakresie zakresie (<0,1 ng/ml) nie potwierdzono zakażenia bakteriami typowymi. W badaniach prospektywnych, obejmujących dzieci chore na PZP wymagające leczenia w szpitalu, stwierdzono, że stężenie PCT >1 µg/l charakteryzowało się 83–86% czułością i 72–87,5% swoistością w rozpoznawaniu bakteryjnego PZP. Wartość predykcyjna wyniku dodatniego dla rozpoznania bakteryjnego zapalenia płuc wynosiła 90,2%, a wartość predykcyjna wyniku ujemnego 80%. Wartość diagnostyczna PCT przewyższała przydatność CRP i leukocytozy. W 2 metaanalizach dotyczących wartości diagnostycznej PCT w bakteryjnym zapaleniu płuc o różnym stopniu ciężkości i wywołanym również przez bakterie atypowe wartość diagnostyczna PCT była mniejsza. W metaanalizie Gunaratnam i wsp. obejmującej 31 badań obserwacyjnych z prospektywnym i retrospektywnym zbieraniem danych u dzieci PCT i CRP charakteryzowała większa wartość diagnostyczna, w porównaniu z neutrofilią, w różnicowaniu bakteryjnego i wirusowego zapalenia płuc, jednak 69% czułość i 64% swoistość dla stężenia PCT 0,59 ng/ml nie uzasadniają stosowania tego badania jako wskaźnika zakażenia bakteryjnego. W opublikowanym rok wcześniej systematycznym przeglądzie 25 badań z metaanalizą Tsuo i wsp. oszacowali czułość PCT na 64% i swoistość na 72% w rozpoznawaniu bakteryjnego zapalenia płuc. Przy zastosowaniu punktu odcięcia PCT 0,5 ng/ml czułość wynosiła 68%, a swoistość 60%, a przy wyższym punkcie odcięcia 2,0 ng/ml wartości te wynosiły odpowiednio 59% i 71%. Autorzy stwierdzili, że zwiększone stężenie PCT nie było związane ze zwiększonym ryzykiem bakteryjnego zapalenia płuc (iloraz szans: 1,36 [95% przedział ufności: 0,81–1,92]; p = 0,18). W 2 wieloośrodkowych badaniach z randomizacją przeprowadzonych we Włoszech i w Szwajcarii, obejmujących łącznie 370 dzieci z PZP, oznaczanie stężenia PCT pozwoliło zmniejszyć zużycie antybiotyków (Esposito i wsp.) i skrócić czas leczenia (Esposito i wsp., Baer i wsp.), nie zwiększając ryzyka niepowodzenia terapii. Decyzję o antybiotykoterapii podejmowano, gdy stężenie PCT wynosiło 0,25–0,5 ng/ml, i przerywano, gdy stężenie PCT zmniejszyło się do <0,25 ng/ml. W badaniach nie uczestniczyły dzieci chore na ciężkie zapalenie płuc oraz dzieci chore przewlekle. W opisanych badaniach PCT nie tyle pozwalała różnicować etiologię zakażenia, co identyfikować dzieci, które nie wymagały antybiotykoterapii.

Piśmiennictwo

1. Hryniewicz W., Albrechta P., Radzikowski A. (red.): Rekomendacje postępowania w pozaszpitalnych zakażeniach układu oddechowego 2016. Narodowy Program Ochrony Antybiotyków. Warszawa, Narodowy Instytut Leków, 2016
2. Moulin F., Raymond J., Lorrot M. i wsp.: Procalcitonin in children admitted to hospital with community acquired pneumonia. Arch. Dis. Child., 2001; 84: 332–336
3. Don M., Valent F., Korppi M.: Efficacy of serum procalcitonin in evaluating severity of community-acquired pneumonia in childhood. Scand. J. Infect. Dis., 2007; 39: 129–137
4. Nascimento-Carvalho C.M., Cardoso M.R., Barral A. i wsp.: Procalcitonin is useful in identifying bacteraemia among children with pneumonia. Scand. J. Infect. Dis., 2010; 42: 644–649
5. Bradley S.J., Byington C.L., Shah S.S. i wsp.: The management of community – acquired pneumonia in infants and children older than 3 months of age: Clinical practice guidelines by the Pediatric Infectious Diseases Society and the Infectious Diseases Society of America. Clin. Infect. Dis., 2011; 53 (7): e25–e76
6. Khan D.A., Rahman A., Khan F.A.: Is procalcitonin better than c-reactive protein for early diagnosis of bacterial pneumonia in children? J. Clin. Lab Anal., 2010; 24: 1–5
7. Esposito S., Tagliabue C., Piccioli I. i wsp.: Procalcitonin measurements for guiding antibiotic treatment in pediatric pneumonia. Respir Med., 2011; 105: 1939–1945
8. Baer G., Baumann P., Buettcher M. i wsp.: Procalcitonin guidance to reduce antibiotic treatment of lower respiratory tract infection in children and adolescents (ProPAED): A randomized controlled trial. PLoS ONE, 2013; 8 (8): e68419
9. Gunaratnam L.C., Robinson J.L., Hawkes M.T.: Systematic review and meta-analysis of diagnostic biomarkers for pediatric pneumonia. J. Pediatr. Infect. Dis. Soc., 2021; 10 (9): 891–900
10. Stockmann C., Ampofo K., Killpack J. i wsp.: Procalcitonin accurately identifies hospitalized children with low risk of bacterial community-acquired pneumonia. J. Pediatr. Infect. Dis. Soc., 2018; 7 (1): 46–53
11. Tsou P.Y., Rafael J., Ma Y.K. i wsp.: Diagnostic accuracy of procalcitonin for bacterial pneumonia in children – a systematic review and meta-analysis. Infect. Dis. (Lond), 2020; 52 (10): 683–697