Jaka jest najczęstsza etiologia pozaszpitalnego zapalenia płuc u dzieci w Polsce?

Niestety nie mamy aktualnych danych dotyczących etiologii PZP u dzieci w naszym kraju. Dostępne dane pochodzą z badania obserwacyjnego z retrospektywnym zbieraniem danych, w ramach którego przeanalizowano dokumentację medyczną dzieci hospitalizowanych w latach 2013–2018 z powodu PZP w jednym z warszawskich szpitali. Autorzy stwierdzili, że:

• u 77,5% pacjentów zdiagnozowano etiologię bakteryjną lub prawdopodobnie bakteryjną

• u 17,9% etiologię wirusową lub prawdopodobnie wirusową

• u 4,6% atypową.

Prawdopodobieństwo zakażenia wirusowego zmniejszało się wraz z wiekiem pacjentów i wynosiło:

• 41% u dzieci <3. miesiąca życia

• 32% w wieku 3–11 miesięcy życia

• 14% w wieku 12–59 miesięcy życia

• 9% w wieku ≥60 miesięcy życia.

Z kolei odsetek zakażeń atypowych był największy w grupie najstarszych dzieci i wynosił:

• 13% w wieku ≥60 miesięcy życia

• 3% w wieku 12–59 miesięcy życia

• 1% w wieku 3–11 miesięcy życia

• brak przypadków w najmłodszej grupie wiekowej.

We wszystkich grupach wiekowych najczęściej podejrzewano zakażenie bakteriami typowymi (ok. 60–80%). Należy jednak zwrócić uwagę, że rzeczywisty czynnik etiologiczny udało się zidentyfikować tylko u 20% chorych, a najczęściej był nim:

• wirus grypy – 39% potwierdzonych przypadków

• wirus syncytium nabłonka oddechowego (RSV) – 35%

• Mycoplasma pneumoniae – 19%

• bakterie typowe – około 3%.

Dane z badań przeprowadzonych w innych krajach europejskich i USA, gdzie są powszechne szczepienia dzieci przeciwko pneumokokom, wskazują, że udział tych patogenów w zachorowaniach na PZP zmniejsza się. U dzieci hospitalizowanych z powodu PZP najczęściej stwierdzanymi drobnoustrojami były wirusy (głównie RSV, metapneumowirusy, wirusy grypy i paragrypy, adenowirusy i rhinowirusy), które odpowiadały za 60–85% zachorowań. Drugie miejsce zajmowały bakterie atypowe (głównie Mycoplasma) odpowiedzialne za 8–30% zakażeń, a bakterie typowe (Streptococcus pneumoniae i inne paciorkowce, Staphylococcus aureus i Haemophilus influenzae) były przyczyną jedynie 1–15% zachorowań. Prawdopodobieństwo etiologii wirusowej zmniejszało się z wiekiem (największe u dzieci ≤2 lat), w przeciwieństwie do etiologii atypowej, które zwiększało się z wiekiem chorego. W zapaleniu płuc powikłanym wysiękiem lub ropniakiem opłucnej najczęstszymi patogenami nadal pozostają: S. pneumoniae, Streptococcus pyogenes i S. aureus.

Ponieważ w Polsce od 2017 roku prowadzone są obowiązkowe szczepienia dzieci przeciwko pneumokokom, można przypuszczać, że udział tych patogenów w etiologii PZP zmniejsza się także u nas. Pośrednio mogą o tym świadczyć wyniki badania oceniającego wpływ szczepień przeciwko pneumokokom na hospitalizacje z powodu PZP. Autorzy wykazali, że w latach 2009–2020 tylko u 0,7% pacjentów wymagających hospitalizacji z powodu PZP udokumentowano etiologię S. pneumoniae (w większości przypadków etiologia była nieznana), ale – co ważniejsze – w latach 2017–2020 u pacjentów w wieku <2 lat, 20–59 lat i >60 lat zaobserwowano istotne zmniejszenie częstości hospitalizacji z powodu pneumokokowego PZP.

Jednak z uwagi na bardzo duże trudności w ustaleniu etiologii zapalenia płuc u dzieci wszystkie powyższe dane należy interpretować ostrożnie.

Piśmiennictwo

1. Wrotek A., Robakiewicz J., Pawlik K. i wsp.: The etiology of community-acquired pneumonia correlates with serum inflammatory markers in children. J. Clin. Med., 2022; 11: 5506
2. Berg A.S, Inchley C.S, Aase A. i wsp.: Etiology of pneumonia in a pediatric population with high pneumococcal vaccine coverage: A prospective study. Pediatr. Infect. Dis. J., 2016; 35: 69–75
3. Otheo E., Rodríguez M., Moraleda C. i wsp.: Viruses and Mycoplasma pneumoniae are the main etiological agents of community-acquired pneumonia in hospitalized pediatric patients in Spain. Pediatr. Pulmonol., 2022; 57 (1): 253–263
4. Vasconcelos M.K., Sauteurd P.M.M., Keitelef K. i wsp.: Detection of mostly viral pathogens and high proportion of antibiotic treatment initiation in hospitalised children with community-acquired pneumonia in Switzerland – baseline findings from the first two years of the KIDS-STEP trial. Swiss Med. Wkly., 2023; 153: 40 040
5. Jain S., Williams D.J., Arnold S.R., Ampofo K. i wsp.: Community-acquired pneumonia requiring hospitalization among U.S. children. N. Engl. J. Med., 2015; 372: 835–845
6. Yun K.W., Rebecca Wallihan R., Desai A. i wsp.: Clinical characteristics and etiology of community-acquired pneumonia in US children, 2015–2018. Pediatr. Infect. Dis. J., 2022; 41 (5): 381–387
7. Nolan V.G., Arnold S.R., Bramley A.M. i wsp.: Etiology and impact of coinfections in children hospitalized with community-acquired pneumonia. J. Infect. Dis., 2018; 218 (2): 179–188
8. Forster J., Piazza G., Goettler D. i wsp.: Effect of prehospital antibiotic therapy on clinical outcome and pathogen detection in children with parapneumonic pleural effusion/pleural empyema. Pediatr. Infect. Dis. J., 2021; 40 (6): 544–549
9. Liese J.G., Schoen C., van der Linden M. i wsp.: Changes in the incidence and bacterial aetiology of paediatric parapneumonic pleural effusions/empyema in Germany, 2010–2017: a nationwide surveillance study. Clin. Microbiol. Infect., 2019; 25 (7): 857–864
10. Gajewska M., Lewtak K., Goryński P. i wsp.: Effect of the PCV 10 vaccination on community-acquired pneumonia hospitalisations after four years of its introduction into the Polish National Immunisation Programme: follow-up study. Vaccine, 2024; 42 (13): 3257–3262