Która dermatoza okolicy pieluszkowej występuje najczęściej? Jaka jest jej przyczyna?

Najczęstszą dermatozą okolicy pieluszkowej i prawdopodobnie najczęstszą chorobą skóry okresu niemowlęcego oraz wczesnego dzieciństwa jest pieluszkowe zapalenie skóry (PZS), które może dotyczyć nawet 50% niemowląt.

PZS nie jest odrębną jednostką chorobową, ale zespołem objawów zlokalizowanych w okolicy pieluszkowej, wywołanych przez różne czynniki zewnętrzne. Obraz kliniczny zmian skórnych w przebiegu PZS jest dość charakterystyczny i zazwyczaj nie sprawia trudności diagnostycznych. Jednak nie należy zapominać, że zmiany w tej okolicy mogą występować także w przebiegu innych poważnych chorób, a na klasyczne PZS mogą się nakładać inne dermatozy. Zazwyczaj PZS nie sprawia większych trudności leczniczych, choć czasami objawy są nasilone, zmiany nadkażone (bakteriami lub drożdżakami), z rozległymi nadżerkami, a nawet owrzodzeniami.

Główną przyczyną PZS jest nieprawidłowa pielęgnacja skóry okolicy pieluszkowej (rzadka zmiana pieluszek, drażniące mydła, częste stosowanie chusteczek pielęgnacyjnych, detergentów lub używanie niewłaściwych preparatów miejscowych). Przedłużony kontakt skóry z moczem i stolcem naraża ją na działanie drażniących czynników chemicznych (amoniak, ureaza), nadmierną wilgotność, wysoką temperaturę i mechaniczne uszkodzenia naskórka (tarcie pieluszki o skórę). Ekspozycja na wymienione czynniki drażniące sprzyja maceracji naskórka, przenikaniu kolejnych substancji drażniących i wtórnym nadkażeniom skóry. Kluczowe znaczenie w rozwoju PZS ma właśnie wilgotne środowisko okolicy pieluszkowej, tarcie i okluzja, natomiast wpływ bakterii oraz enzymów moczu i kału (tj. proteazy, lipazy) ma charakter wtórny.

Większość zmian skórnych obserwowanych w przebiegu PZS stosunkowo szybko ustępuje po zastosowaniu leczenia miejscowego i odpowiedniej pielęgnacji. Natomiast ciężkie postaci PZS najczęściej są następstwem doustnej antybiotykoterapii, nieżytu żołądkowo-jelitowego lub innych zaburzeń, którym towarzyszy oddawanie stolca w zwiększonej objętości, zmiana konsystencji stolca oraz niższe pH (np. mukowiscydoza, choroby związane z zespołem złego wchłaniania, niedożywieniem lub zapaleniem wątroby).

Obecnie znacznie częściej niż w latach poprzednich u niemowląt występują zmiany o charakterze kontaktowego zapalenia skóry (KZS) z podrażnienia lub alergicznego KZS wywołane przez emulgatory (np. seskwioleinian sorbitanu), substancje zapachowe, barwniki, konserwanty (np. butylokarbaminian jodopropynylu) i dodatki gumy (np. merkaptobenzotiazol) zawarte w preparatach pielęgnacyjnych, chusteczkach odświeżających lub pieluszkach.

Wśród najczęstszych postaci PZS wymienia się: odparzenie, KZS z podrażnienia i drożdżycę okolicy pieluszkowej.

Piśmiennictwo

1. Bolognia J.L., Jorizzo J.L., Schaffer J.V.: Other Eczematous Eruptions. (W:) Dermatology. 3rd ed. Saunders, 2012: 229–230
2. Camilleri M., Calobrisi S.: Skin eruption in the diaper area. Curr. Probl. Dermatol., 1999: 211–222
3. Kisiel K., Dzilińska K.: Pielęgnacja skóry noworodka i małego dziecka. Stand. Med. Ped., 2014; 11: 659–668
4. Paller A.S., Mancini A.J.: Cutaneous Disorders of the Newborn. (W:) Hurwitz clinical pediatric dermatology a textbook of skin disorders of childhood and adolescence. 5th ed. 2016: 21–24