Co to jest test odwodnienia (zagęszczania moczu) i jak go przeprowadzić u dziecka z wielomoczem?

Test odwodnienia (test zagęszczania moczu) to dwufazowa procedura wykonywana w celu różnicowania moczówki i pierwotnej polidypsji (faza I) oraz moczówki nerkowej i ośrodkowej (faza II). W fazie I pacjent nie może przyjmować żadnych płynów, co w warunkach fizjologicznych powinno zmniejszyć objętość wydalanego moczu oraz zwiększyć jego osmolalność. W przypadku moczówki mocz nadal będzie wydalany w znacznej objętości, a jego osmolalność będzie mała. W fazie II badania pacjent przyjmuje desmopresynę (podskórnie, donosowo lub podjęzykowo). W przypadku moczówki ośrodkowej osmolalność moczu się zwiększy, a u pacjentów z moczówką nerkową nie ulegnie zmianie (tab.).

Test należy rozpocząć rano w warunkach szpitalnych, pod nadzorem lekarza i po zabezpieczeniu dostępu dożylnego. Test jest przeciwwskazany u dzieci <1. roku życia. Pierwsza faza trwa 8 h lub do czasu spełnienia kryteriów zakończenia badania. Przed rozpoczęciem testu i co 1 h w trakcie jego trwania należy oceniać masę ciała, ciśnienie tętnicze, częstotliwość rytmu serca i temperaturę ciała. Dodatkowo należy oznaczyć stężenie sodu w surowicy i jej osmolalność przed testem i co 2 h w jego trakcie. Należy też oceniać objętość i osmolalność każdej oddanej porcji moczu podczas testu.

Fazę I należy przerwać w przypadku stwierdzenia ≥1 z poniższych kryteriów:

• zmniejszenie masy ciała o >3%,

• stężenie sodu w surowicy >150 mmol/l,

• hipotonia ortostatyczna lub wystąpienie jej objawów (np. zawroty głowy),

• bardzo silne pragnienie,

• osmolalność 2 kolejnych próbek moczu różni się o <10% przy zmniejszeniu masy ciała ≥2%.

Po przerwaniu I fazy testu należy przejść do fazy II. Po podaniu desmopresyny należy co 30–60 min oceniać parametry życiowe dziecka oraz objętość i osmolalność każdej oddanej porcji moczu (tab.). W tej fazie testu pacjent może już jeść i pić.

Piśmiennictwo

1. Dabrowski E., Kadakia R., Zimmerman D.: Diabetes insipidus in infants and children. Best Pract. Res. Clin. Endocrinol. Metab., 2016; 30 (2): 317–328
2. Gubbi S., Hannah-Shmouni F., Koch C.A., Verbalis J.G.: Diagnostic testing for diabetes insipidus. (W:) Feingold K.R., Anawalt B., Boyce A. i wsp.: Endotext (Internet). South Dartmouth (MA), MDText.com, Inc., 2000