Jak wyliczyć dodatkową dawkę insuliny do posiłku w zależności od jego kaloryczności i wartości glikemii w przypadku insulinoterapii „bolusowej”?

Pytanie nadesłane do Redakcji

Jak wyliczyć dodatkową dawkę insuliny do posiłku w zależności od jego kaloryczności i wartości glikemii w przypadku insulinoterapii „bolusowej” u dzieci i młodzieży? Czy wprowadzać korektę w zależności od planowanego wysiłku fizycznego i jak to zrobić? Czy są jakieś wzory i algorytmy postępowania?

Odpowiedź

Zapotrzebowanie na insulinę, w tym insulinę podawaną do posiłków u dziecka chorego na cukrzycę typu 1, zależy od bardzo wielu czynników, w tym:

1. wieku, masy ciała, zaawansowania dojrzewania płciowego

2. czasu trwania cukrzycy i jej wyrównania metabolicznego

3. zdolności absorpcji insuliny z tkanki podskórnej (stan miejsca wstrzyknięć, tj. obecność zrostów, przerostów, zaniku tkanki tłuszczowej itp.)

4. aktywności fizycznej

5. chorób współistniejących

6. modelu insulinoterapii

7. pory dnia i innych.

Do obliczenia dawki insuliny posiłkowej niezbędne jest określenie zawartości węglowodanów w posiłku (wymienniki węglowodanowe [WW]: 1 WW = ilość produktu żywnościowego zawierająca 10 g węglowodanów przyswajalnych lub liczbę kalorii pochodzących z węglowodanów przyswajalnych), a w przypadku chorych leczonych ciągłym podskórnym wlewem insuliny za pomocą osobistej pompy insulinowej, także wymienników białkowo-tłuszczowych (1 WBT = porcja produktu zawierająca 100 kcal pochodzących z białka i/lub tłuszczu).

Konieczna jest także znajomość współczynnika wrażliwości na insulinę, która jest cechą indywidualną każdego chorego, zmienną w zależności od pory dnia i dodatkowych czynników zmiennych (np. towarzyszącego zakażenia). Zwykle wartość ta jest określana bezpośrednio po rozpoznaniu cukrzycy typu 1, w momencie wdrażania insulinoterapii podskórnej, a następnie modyfikowana w zależności od wymienionych wyżej czynników. W obliczaniu dawki insuliny do posiłku – szczególnie u chorych leczonych osobistą pompą insulinową – dużym ułatwieniem może być użycie kalkulatora bolusa (jedna z funkcji pompy).

Jeśli potrzebna jest dodatkowa dawka korekcyjna (w przypadku wystąpienia hiperglikemii), możemy ją wyliczyć za pomocą algorytmów:

1. reguła 1800 – u chorych leczonych analogami insuliny

2. lub reguła 1500 – u chorych leczonych insulinami ludzkimi.

W celu uzyskania wartości stężenia glukozy (mg/dl) o jaką zmniejszy się glikemia po podaniu 1 jednostki insuliny, należy podzielić liczbę 1800 (lub 1500) przez sumę wszystkich jednostek insuliny podawanych choremu w ciągu 24 godzin.

Przed planowanym wysiłkiem fizycznym o umiarkowanej intensywności dawkę insuliny podawanej do posiłku poprzedzającego aktywność należy zredukować o 10% (a w przypadku wysiłku o większej intensywności nawet o 40%). Jeśli wysiłek nie był planowany, a chory już przyjął dawkę insuliny wyliczoną do poprzedzającego posiłku, to konieczne jest spożycie dodatkowego posiłku zawierającego co najmniej 2 WW (dla wysiłku umiarkowanej intensywności). Podczas przedłużonego wysiłku fizycznego należy kontrolować glikemię oraz spożywać dodatkowe posiłki (co ok. 30 min). (2015)

Piśmiennictwo

1. Danne T., Bangstad H.-J., Deeb L. i wsp.: Insulin treatment in children and adolescents with diabetes. Pediatric Diabetes, 2014; 15 (supl. 20): 115–134
2. Zalecenia kliniczne Polskiego Towarzystwa Diabetologicznego 2015. Diabetologia Kliniczna, 2015: 4 (supl. A)
3. Otto-Buczkowska E. (red.): Cukrzyca typu 1. Wrocław, Cornetis, 2006