Jakie są kryteria rozpoznania niskorosłości? Czy są takie same u dzieci urodzonych w fizjologicznym terminie porodu i przedwcześnie?

O niskorosłości mówimy, kiedy wartość wzrostu dziecka naniesiona na siatki centylowe wynosi <3. centyla. Siatki należy zawsze odpowiednio dobrać do danej populacji (np. siatki Palczewskiej-Niedźwiedzkiej dla dzieci warszawskich, które stosuje sie powszechnie w polskiej populacji, siatki WHO, w modyfikacji Palczewskiej stosowane u dzieci do ukończenia 5. rż. [p. Standardy WHO rozwoju fizycznego dzieci w wieku 0–5 lat – przyp. red.] oraz siatki OLA lub OLAF dla dzieci 3.–18. rż.]), uwzględniając płeć i wiek dziecka. Pomiaru wzrostu zawsze powinna dokonywać przeszkolona osoba, postępując zgodnie z zasadami antropometrii, tzn. ustawiając lub układając dziecko w odpowiedniej pozycji (u dzieci >18. mż. tzw. pozycja frankfurcka) i korzystając z odpowiedniego sprzętu. Optymalnie należy wykonać trzy pomiary i wyciągnąć z nich średnią arytmetyczną. Kryterium 3. centyla stosuje się niezależnie od terminu urodzenia się dziecka. Wyjątek stanowią dzieci urodzone <32. tygodnia ciąży oraz między 32. a 37. tygodniem ciąży, dla których opracowano osobne siatki centylowe (siatki Fenton opracowane na populacji amerykańskiej oraz Intergrowth-21 opracowane na populacji europejskiej). Jednak oceniając wzrastanie u dziecka, które urodziło się jako wcześniak, nadal równolegle odnosimy jego wzrost do siatek populacyjnych, gdyż na nich bazują definicje poszczególnych zaburzeń wzrastania.

W innym systemie mówimy o niskorosłości, gdy wysokość ciała dziecka znajduje się poniżej -2 odchylenia standardowego (SD) względem średniej dla danej populacji, płci i wieku. Należy jednak pamiętać, że 3. centyl dokładnie odpowiada -1,88 SD, a nie -2 SD, czyli na podstawie systemu centylowego (częściej stosowany w Polsce) można wyodrębnić większą grupę niskorosłych dzieci.

Osobny aspekt stanowi postępowanie z dziećmi, które urodziły się za małe w stosunku do wieku ciążowego (SGA). Termin ten nie jest tożsamy z wcześniactwem – nawet wcześniak może się urodzić jako SGA. Według definicji uznawanej przez środowisko endokrynologiczne, SGA oznacza masę i/lub długość ciała noworodka poniżej -2 SD w odniesieniu do wieku ciążowego i płci dziecka. Problem ten jest o tyle ważny, że od 2016 roku niskorosłe dzieci urodzone jako SGA mogą być w Polsce leczone za pomocą ludzkiego rekombinowanego hormonu wzrostu (rhGH) ze środków publicznych w ramach programu lekowego NFZ. Szczegóły tego programu można znaleźć pod linkiem: https://www.gov.pl/web/zdrowie/programy-lekowe.

Piśmiennictwo

1. Walczak M., Petriczko E., Romer T.E.: Niskorosłość. (W:) Milewicz A. (red.): Endokrynologia kliniczna. Polskie Towarzystwo Endokrynologiczne, 2012
2. Romer T.E.: Zaburzenia wzrastania i dojrzewania. Warszawa, Medical Tribune Polska, 2011