Jakie parametry powinien monitorować pediatra lub lekarz rodzinny u dziecka z przewlekłą chorobą nerek?

Na wczesnych etapach przewlekłej choroby nerek (PChN) objawy zależą od choroby podstawowej prowadzącej do uszkodzenia miąższu nerek. Wraz ze zmniejszaniem się przesączania kłębuszkowego (GFR) w obrazie klinicznym pojawiają się objawy typowe dla PChN, m.in. takie jak:

• niedokrwistość normocytowa (w wyniku zmniejszonej produkcji erytropoetyny, niedoboru żelaza, witaminy B12 i kwasu foliowego, skrócenia czasu przeżycia krwinek czerwonych, nadczynności przytarczyc)

• metaboliczna choroba kości (na skutek wtórnej nadczynności przytarczyc, hiperfosfatemii, hipokalcemii oraz niedoboru kalcytriolu)

• kwasica metaboliczna (na skutek zaburzonej resorpcji zwrotnej wodorowęglanów w cewkach nerkowych)

• zaburzenia elektrolitowe (najczęściej w postaci hipokalcemii, hiperfosfatemii, hiperkaliemii i hiponatremii)

• zaburzenia hormonalne (najczęściej niedoczynność tarczycy i wtórna nadczynność przytarczyc)

• nadciśnienie tętnicze (w wyniku retencji wody i sodu z zaburzoną natriurezą ciśnieniową, dużej aktywności układów renina–angiotensyna–aldosteron i współczulnego, zaburzeń czynności śródbłonka naczyń krwionośnych, stresu oksydacyjnego oraz wtórnej nadczynność przytarczyc)

• zaburzenia lipidowe (głównie w postaci hipertriglicerydemii i zmniejszonego stężenia cholesterolu HDL)

• zaburzenia tempa wzrastania.

Dziecko z PChN bezwzględnie wymaga stałej opieki w specjalistycznym ośrodku nefrologii dziecięcej, natomiast wybrane parametry powinien okresowo kontrolować także pediatra lub lekarz rodzinny (w ramach katalogu możliwych do zlecenia badań laboratoryjnych):

• parametry czynności nerek (stężenie mocznika, kreatyniny, kwasu moczowego w surowicy)

• morfologia krwi obwodowej

• stężenie żelaza wraz z całkowitą zdolnością surowicy do wiązania żelaza (w celu obliczenia wysycenia transferyny [TSAT])

• ocena równowagi kwasowo-zasadowej

• stężenie w surowicy: sodu, potasu, wapnia, fosforu, białka całkowitego, albuminy

• aktywność fosfatazy alkalicznej w surowicy

• lipidogram

• stężenie hormonów tarczycy (TSH, FT4) i przytarczyc (PTH)

• badanie ogólne moczu (ocena wyniku i postępowanie będą zależeć od choroby podstawowej prowadzącej do PChN) oraz (w razie podejrzenia zakażenia) posiew bakteriologiczny moczu.

Dzieci w zaawansowanych stadiach PChN często skarżą się na suchą, łuszczącą się skórę oraz dokuczliwy świąd (na skutek wtórnej nadczynności przytarczyc, hiperfosfatemii, niedoboru żelaza i ogólnego stanu zapalnego organizmu w przebiegu mocznicy), co bardzo pogarsza jakość ich życia. W takim przypadku warto doradzić konsultację dermatologiczną oraz skuteczne środki nawilżające i pielęgnujące skórę. W opiece ogólnopediatrycznej ważna jest także regularna kontrola ciśnienia tętniczego oraz masy i wysokości ciała (siatki centylowe).

Piśmiennictwo

1. Drożdż D.: Przewlekła choroba nerek. (W:) Pietrzyk J.J., Kwinta P. (red.): Pediatria. Tom 2. Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018: 124–126
2. Chronic kidney disease and end-stage kidney disease. (W:) Geary D.F., Schaefer F. (red.): Comprehensive pediatric nephrology. Mosby Elsevier, 2008: 695
3. Wójtowicz-Prus E., Kilis-Pstrusińska K., Reich A. i wsp.: Disturbed skin barrier in children with chronic kidney disease. Ped. Nephrol., 2015; 30: 333–338