Jakich leków należy unikać u dziecka z przewlekłą chorobą nerek?

Każdy lek, nawet w prawidłowej dawce, może spowodować uszkodzenie nerek w mechanizmie idiosynkrazji. Niektóre grupy leków charakteryzują się jednak zwiększonym ryzykiem uszkodzenia tkanki nerkowej na drodze różnych mechanizmów działania:

• uszkodzenie kłębuszka nerkowego – penicylamina, preparaty złota, interferon

• wpływ na przepływ krwi w kłębuszku nerkowym – inhibitory konwertazy angiotensyny (ACEI), antagoniści receptora angiotensyny (ARB), niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ), inhibitory kalcyneuryny, amfoterycyna B

• uszkodzenie śródmiąższu na drodze immunologicznej – antybiotki β-laktamowe, cyprofloksacyna, NLPZ, diuretyki, allopurinol, ranitydyna

• stan zapalny naczyń krwionośnych – hydralazyna, prokainamid, izoniazyd, fenytoina

• zespół hemolityczno-mocznicowy (ZHM) – inhibitory kalcyneuryny, mitomycyna

• uszkodzenie cewek nerkowych (w tym zespół Fanconiego) – ifosfamid, amfoterycyna B, cisplatyna, wankomycyna, środki kontrastowe, tenofowir, kolistyna, polimiksyna B

• ostra martwica cewek nerkowych – aminoglikozydy

• krystalizacja w cewkach nerkowych – acyklowir, indynawir, metotreksat, sulfonamidy, triamteren

• martwica brodawek nerkowych – leki przeciwbólowe (głównie zawierające fenacetynę)

• rozpad mięśni szkieletowych (rhabdomyolysis) – statyny.

Szczególnie w przewlekłej chorobie nerek (PChN) należy pamiętać o nefrotoksycznym działaniu diuretyków pętlowych, które wykazują działanie addytywne z innymi lekami (głównie NLPZ i aminoglikozydami).

Zawsze w pierwszej kolejności ratuje się życie pacjenta, a dopiero później można rozważać działanie nefrotoksyczne danego leku. Jeżeli określony lek jest absolutnie niezbędny w leczeniu chorego, to należy go zastosować, pamiętając o kilku kwestiach mających na celu zminimalizowanie działań niepożądanych danego preparatu, takich jak:

• dostosowanie dawki leku do właściwie ocenionej czynności nerek

• unikanie stosowania kilku leków nefrotoksycznych jednocześnie

• uwzględnienie znanych interakcji lekowych

• wybór leku o możliwe najmniejszej nefrotoksyczności z danej grupy

• właściwe nawodnienie pacjenta

• kontrola stężenia leku w surowicy (jeśli jest to możliwe)

• monitorowanie zaburzeń czynności nerek i zaburzeń elektrolitowych.

Piśmiennictwo

1. Zachwieja K.: Nefrotoksyczność leków. (W:) Pietrzyk J.J., Kwinta P. (red.): Pediatria. Tom 2. Kraków, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, 2018: 147–151
2. Nowicki M., Szklarek-Kubicka M.: Ostre cewkowo-śródmiąższowe zapalenie nerek. (W:) Nefrologia. Warszawa, Medical Tribune, 2017: 276–280