Czy zalecana jest profilaktyka antybiotykowa u dziecka przed planowaną cystografią? Jaki antybiotyk należy zastosować?

Cystografia mikcyjna należy do podstawowych badań diagnostycznych w nefrologii dziecięcej i pozwala ocenić wady pęcherza moczowego i cewki moczowej (najczęściej odpływ pęcherzowo-moczowodowy) u dziecka. Badanie polega na zacewnikowaniu pęcherza i podaniu do niego rozcieńczonego środka kontrastowego oraz ocenie w fluoroskopii wypełniania, a następnie opróżniania pęcherza w trakcie mikcji po usunięciu cewnika. Z cewnikowaniem pęcherza wiąże się ryzyko zakażenia układu moczowego po badaniu. Zakażenie to – stanowiące najczęstsze powikłanie po cystografii – występuje rzadko – u ok. 1–2% badanych dzieci, głównie u dzieci z wodonerczem i obecnością odpływu pęcherzowo-moczowodowego, który można podejrzewać wcześniej na podstawie badania USG oraz przebiegu klinicznego.

Zalecane jest następujące postępowanie (na podstawie niektórych wytycznych1,2 oraz praktyki klinicznej i własnych doświadczeń).

• Wykluczenie obecności zakażenia układu moczowego przed badaniem (brak zmian zapalnych w badaniu ogólnym moczu [leukocyturii, azotynów], jałowy posiew moczu). W przypadku stwierdzenia zmian badanie należy odroczyć i wdrożyć odpowiednie leczenie.

• Podanie leku odkażającego drogi moczowe: u małych dzieci i niemowląt o dużym podejrzeniu odpływu pęcherzowo-moczowego zaleca się podanie antybiotyku (najczęściej cefalosporyna I lub II generacji lub amoksycylina z kwasem klawulonowym lub bez niego) w pełnej dawce od dnia poprzedzającego badanie i po badaniu przez 3–5 dni. U starszych dzieci o małym ryzyku stwierdzenia wady wystarczy trimetoprim z kotrimoksazolem lub furazydyna w pełnej dawce terapeutycznej. Decyzja i wybór antybiotyku zależy od lekarza prowadzącego.

• Poinformowanie rodziców/opiekunów prawnych dziecka o możliwych powikłaniach.

Warto podkreślić, że istnieją odmienne opinie co do sposobu postępowania i powyższe zalecenia nie mają charakteru udowodnionych wytycznych3,4.

Piśmiennictwo

1. Sinha R., Saha S., Maji B., Tse Y.: Antibiotics for performing voiding cystourethrogram: a randomised control trial. Arch. Dis. Child., 2018; 103: 230–234
2. Johnin K., Kobayashi K., Tsuru T. i wsp.: Pediatric voiding cystourethrography: An essential examination for urologists but a terrible experience for children. Int. J. Urol., 2019; 26: 160–171
3. Johnson E.K., Malhotra N.R., Shannon R. i wsp.: Urinary tract infection after voiding cystourethrogram. J. Pediatr. Urol., 2017; 13: 384.e1–384.e7
4. Grenda R., Litwin M.: Nefrologia dziecięca w praktyce. Medycyna Praktyczna, Kraków 2021