W jakich sytuacjach dziecko z nadciśnieniem tętniczym należy skierować do nefrologa i/lub kardiologa, nawet przed przeprowadzeniem wstępnej diagnostyki, a kiedy należy je skierować do szpitala?

Wskazaniem do pilnego skierowania dziecka z nadciśnieniem tętniczym do ośrodka specjalistycznego jest stwierdzenie nagłego stanu nadciśnieniowego (hypertensive emergency) lub pilnego stanu nadciśnieniowego (hypertensive urgensy). Ponieważ leczeniem nadciśnienia tętniczego w wieku rozwojowym zajmują się nefrolodzy dziecięcy, dziecko w nagłym lub pilnym stanie nadciśnieniowym należy skierować do ośrodka nefrologii dziecięcej. Wśród nefrologów dziecięcych jest coraz więcej hipertensjologów, a wszystkie kliniki hipertensjologii dziecięcej powstały na bazie klinik nefrologicznych. Należy podkreślić, że jedyna postać nadciśnienia tętniczego, z którą mają do czynienia kardiolodzy dziecięcy, jest spowodowana koarktacją aorty, i mimo że grozi ciężkimi powikłaniami, nie prowadzi do klasycznej encefalopatii nadciśnieniowej.

Za nagłe i pilne stany nadciśnieniowe uznaje się przypadki znacznego wzrostu ciśnienia tętniczego z towarzyszącym ostrym uszkodzeniem lub niewydolnością narządową stanowiącą zagrożenie życia. W przeszłości znaczne zwiększenie ciśnienia tętniczego z towarzyszącą encefalopatią lub nefropatią określano pojęciem „nadciśnienie złośliwe” lub „przełom nadciśnieniowy”. Z kolei pojęcie „nadciśnienie przyspieszone” stosowano w celu podkreślenia, że rozwój ostrego uszkodzenia narządowego jest naturalną konsekwencją przewlekłego nadciśnienia.

Zgodnie z aktualnymi zaleceniami, jako nagły stan nadciśnieniowy definiuje się ciężkie nadciśnienie tętnicze z towarzyszącym ostrym uszkodzeniem narządowym dotyczącym najczęściej ośrodkowego układu nerwowego, serca lub nerek. Za uszkodzenie narządowe uznaje się przerwanie ciągłości naczynia (wywołujące udar krwotoczny), zawał serca (występujący wyjątkowo rzadko w przypadku dużego przerostu mięśnia lewej komory i towarzyszących zaburzeń metabolicznych), uszkodzenie nerek oraz encefalopatię nadciśnieniową.

Pilny stan nadciśnieniowy to ciężkie nadciśnienie tętnicze bez cech ostrego uszkodzenia narządowego i niewydolności narządowej. Dokładna ocena i różnicowanie nagłego i pilnego stanu nadciśnieniowego ma istotne znaczenie ze względu na różne zasady postępowania. Jednak często jest to trudne i zależy od interpretacji objawów, na przykład wymioty i ból głowy u dziecka bez cech ostrego uszkodzenia narządowego mogą być pierwszym objawem encefalopatii nadciśnieniowej. (2013, 2014)