W przypadku przewlekłego głodzenia się lub jadłowstrętu psychicznego obserwuje się wtórny brak miesiączki. Jak zatem wytłumaczyć normalną płodność u kobiet rasy czarnej stale narażonych na głód (np. w Etiopii)?

Dojrzewanie płciowe i funkcje reprodukcyjne są uwarunkowane pulsacyjnym wydzielaniem GnRH i gonadotropin. Mechanizm rytmicznego wydzielania GnRH sterowany jest wewnętrznie, a częstotliwość i amplituda pulsów modulowane są na drodze sprzężeń zwrotnych, rytmów biologicznych oraz poprzez sygnały pochodzące z wyższych ośrodków układu nerwowego. Do czynników hamujących generator pulsów należą: β-endorfina, neuropeptyd Y, GABA, melatonina, CRH, dopamina i serotonina. Stymulującą rolę odgrywają aminy katecholowe. Początek pokwitania wiąże się ze zmniejszeniem wrażliwości podwzgórza na ujemne sprzężenie zwrotne ze steroidami płciowymi oraz ze zwiększeniem aktywności adrenergicznej. Dojrzewanie układu adrenergicznego związane z rozwojem dziecka prowadzi do zwiększonego wydzielania GnRH. Wiadomo, że stan odżywienia wpływa na funkcje związane z rozrodem. Być może układ leptyna–neuropeptyd Y (antagonista leptyny) przyczynia się do zapoczątkowania pokwitania, choć jest mało prawdopodobne, aby był źródłem głównego sygnału. Osiągnięcie odpowiedniej masy ciała i nagromadzenie tkanki tłuszczowej odzwierciedla stopień metabolizmu, który jest warunkiem pokwitania. Stabilizacja masy tłuszczowej może ustalać stan równowagi sprzężeń zwrotnych w układzie podwzgórzowo-przysadkowo-gonadalnym charakterystyczny dla wieku dojrzałego. Hipoteza krytycznej masy ciała jest przydatna, jednak nie pozwala na określenie dokładnego wieku wystąpienia menarche ani na określenie masy ciała, po osiągnięciu której w konkretnym przypadku wystąpi pierwsza miesiączka. Jak pokazują obserwacje, czas wystąpienia pierwszej miesiączki jest bardzo zmienny. Obecnie przyjmuje się, że funkcje reprodukcyjne są wynikiem rozwoju morfologicznego i czynnościowego układu neuroendokrynnego podwzgórze–przysadka–gonady, który zależy od uwarunkowań genetycznych, metabolicznych i hormonalnych. (2013, 2014)

Piśmiennictwo

1. Krzyżanowska-Świniarska B., Czekalski S., Robaczyk M.: Stężenie leptyny a początek dojrzewania płciowego u dziewcząt. Nowa Klin., 1998; 5 (8): 828–832
2. Grumbach M.M.: The neuroendocrinology of human puberty revisited. Horm. Res., 2002; 57 (2): 2–14