Czy są wiarygodne dane naukowe potwierdzające skuteczność melatoniny, kwasów omega-3, olejku z konopii siewnej CBD i kwasu foliowego w leczeniu ASD?

Pytanie nadesłane do Redakcji

Rodzice dzieci z zaburzeniami ze spektrum autyzmu (autism spectrum disorder – ASD) bardzo często stosują różne preparaty, np. melatoninę, kwasy omega-3, olejek z konopii siewnej CBD i kwas foliowy. Czy są wiarygodne dane naukowe potwierdzające ich skuteczność w leczeniu ASD?

Odpowiedź

Rozpoczynając leczenie pacjenta z ASD, przede wszystkim należy się zastanowić, jaki jest jego cel. Kluczowe są działania w kierunku złagodzenia objawów osiowych autyzmu (takich jak utrwalone nieprawidłowości w komunikacji i interakcjach społecznych oraz stereotypowe, powtarzalne wzorce zachowań) oraz leczenie objawów towarzyszących (np. zaburzenia snu czy drażliwość). Kompleksową terapię, obejmującą różne obszary funkcjonowania dziecka, powinien prowadzić zespół multidyscyplinarny. Skuteczność oddziaływań terapeutycznych wobec nasilonych objawów jest ograniczona. Niekiedy rodzice szukają pomocy u osób, które stosują metody niezgodne z aktualną wiedzą medyczną. Wiele z nich jest kosztownych, a niektóre są także szkodliwe.

W badaniach naukowych oceniono skuteczność wielu preparatów (m.in. kwasu foliowego, kwasów omega-3 i kannabinoidów). Choć wyniki niektórych badań są obiecujące, żadnej z badanych substancji nie uwzględniono w wytycznych ani nie zarejestrowano do stosowania w leczeniu objawów osiowych ASD.

Zastosowanie farmakoterapii może być uzasadnione u pacjentów z drażliwością i zachowaniami agresywnymi. W Polsce zarejestrowano rysperydon do stosowania w krótkotrwałym, objawowym (do 6. tyg.) leczeniu uporczywej agresji w przebiegu zaburzeń zachowania u dzieci w wieku od 5 lat i młodzieży ze sprawnością intelektualną poniżej przeciętnej. W USA do krótkotrwałego leczenia drażliwości w autyzmie u dzieci >6. roku życia zarejestrowano także arypiprazol. Badania wskazują na skuteczność melatoniny w terapii zaburzeń u dzieci z autyzmem. Zaburzenia współistniejące najczęściej leczy się zgodnie z ogólnymi zasadami.

Podsumowując, postępowaniem pierwszego wyboru w ASD są zawsze oddziaływania psychospołeczne, natomiast po farmakoterapię należy sięgać w drugiej kolejności. Jak dotąd nie zarejestrowano żadnego leku do leczenia objawów osiowych autyzmu. Autyzm należy do chorób, w których odmienne funkcjonowanie ośrodkowego układu nerwowego (OUN) utrzymuje się przez całe życie, dlatego przed rozpoczęciem terapii należy wnikliwie ocenić stosunek korzyści do ryzyka oraz regularnie weryfikować, czy podawanie leków nadal jest racjonalne i przynosi oczekiwany efekt. Nawet jeżeli lek oceniono w badaniach naukowych jako obiecujący, należy zachować ostrożność. W badaniach doświadczalnych rzadko ocenia się bezpieczeństwo długotrwałego stosowania leku.

Piśmiennictwo

1. Maniram J., Karrim S.B.S., Oosthuizen F., Wiafe E.: Pharmacological management of core symptoms and comorbidities of autism spectrum disorder in children and adolescents: a systematic review. Neuropsychiatr. Dis. Treat., 2022; 18: 1629–1644
2. Castello-Rokicka M., Remberk B.: Zaburzenia ze spektrum autyzmu – co wiemy w 2023 r.? Standardy Medyczne Pediatria, 2023; 20: 137–146