medycyna praktyczna dla lekarzy
medycyna praktyczna dla lekarzy
Czynnościowe zaburzenia przewodu pokarmowego (CZPP) stanowią grupę przewlekłych lub nawracających chorób będących kombinacją zaburzeń motoryki i nadwrażliwości trzewnej z nieprawidłowym przetwarzaniem bodźców w ośrodkowym układzie nerwowym. Zgodnie z aktualną, IV edycją Kryteriów Rzymskich, która ukazała się w 2016 roku, choroby te nazywamy „zaburzeniami interakcji jelito–mózg” (podtytuł wydania książkowego wytycznych „Disorders of gut-brain interaction”). Do najczęstszych objawów należą m.in.: ból brzucha, wzdęcie (zarówno subiektywne odczucie, jak i widoczne powiększenie obwodu brzucha), nudności, wymioty i zaburzenia defekacji. CZPP rozpoznaje się, jeżeli po przeprowadzeniu dokładnej oceny klinicznej i wykluczeniu przyczyn organicznych obserwowanych objawów nie można wytłumaczyć innym stanem klinicznym. Z definicji zamieszczonej w Kryteriach Rzymskich IV usunięto zwrot: „brak danych potwierdzających proces zapalny lub nowotworowy, jak również zaburzenia anatomiczne i metaboliczne, które wyjaśniałyby objawy obserwowane u chorego”. Zmiana ma istotne znaczenie praktyczne, ponieważ pozwala lekarzowi rozpoznać CZPP bez dodatkowych badań diagnostycznych lub co najwyżej na podstawie celowanych badań. CZPP u dzieci stanowią istotny problem nie tylko gastrologiczny, ale i ogólnopediatryczny, bo choć nie stwarzają zagrożenia, mogą istotnie pogarszać jakość życia.
W Kryteriach Rzymskich IV utrzymano podział zaburzeń w zależności od grupy wiekowej na: występujące u dzieci młodszych i starszych. Do CZPP u dzieci należą m.in.: kolka niemowlęca, zaparcie, czynnościowy ból brzucha i zespół jelita drażliwego (IBS).
W wieloczynnikowej etiologii zaburzeń czynnościowych przewodu pokarmowego istotną rolę odgrywa mikrobiota jelitowa. Uważa się, że nieprawidłowa kolonizacja przewodu pokarmowego jest jednym z czynników sprzyjających zmianie w funkcjonowaniu osi jelito–mózg. Jakościowe i ilościowe zaburzenia w składzie mikrobioty jelitowej określa się mianem dysbiozy. Zmniejszenie ilości bakterii z rodzaju Lactobacillus, Bifidobacterium i Prevotella, a zwiększenie patogennych szczepów Escherichia coli, Streptoccocus czy Clostridium oraz zmiana proporcji między szczepami Bacteroidetes a Firmicutes odgrywają znaczącą rolę w rozwoju IBS. Wiedząc, że zaburzenia mikroflory jelitowej mają istotny wpływ na występowanie dolegliwości, wydaje się, że przywrócenie korzystnej mikrobioty jelit może przynieść efekt leczniczy.
Prowadzone są liczne badania dotyczące roli i skuteczności probiotyków u pacjentów z CZPP. Niestety porównanie wyników tych badań stanowi duże wyzwanie z uwagi na różnice w metodyce, stosowanych dawkach probiotyków i punktach końcowych. Należy podkreślić, że skuteczność probiotyków ściśle zależy od szczepu, dlatego zalecać można tylko te probiotyki, których bezpieczeństwo i skuteczność oceniono w RCT.
L. reuteri DSM 17 938 oceniono w RCT pod kątem zastosowania w czynnościowym bólu brzucha. W 3 z 6 analizowanych badań stwierdzono zmniejszenie dolegliwości bólowych, a w 1 poprawę funkcjonowania chorych dzieci. Natomiast wyniki 5 RCT z placebo, w których oceniano Lacticaseibacillus rhamnosus GG (L. rhamnosus GG), wskazują, że probiotyk ten zmniejszał częstotliwość i nasilenie bólu u dzieci z IBS. Zgodnie z zaleceniami ESPGHAN można rozważyć zastosowanie L. reuteri DSM 17 938 (w dawce 108 CFU do 2 × 108 CFU/24 h) w celu zmniejszenia nasilenia bólu u dzieci z IBS oraz L. rhamnosus GG (w dawce od 109 CFU do 3 × 109 CFU 2 ×/24 h) w celu zmniejszenia częstotliwości i nasilenia bólu w IBS.
Zaparcie jest jednym z najczęstszych zaburzeń czynnościowych u dzieci, a zgodnie z aktualnymi wytycznymi lekami pierwszego wyboru w jego leczeniu są makrogole. W 2021 roku opublikowano przegląd systematyczny i metaanalizę dotyczącą stosowania probiotyków w leczeniu zaparcia. Jednak włączone badania były niejednorodne pod względem metodyki, czasu trwania leczenia, kryteriów diagnostycznych, wieku zakwalifikowanych dzieci, rodzaju szczepu (szczepów) i wyników klinicznych, co uniemożliwiło wyciągnięcie jednoznacznych wniosków. W związku z tym obecnie nie zaleca się stosowania probiotyków w leczeniu zaparcia u dzieci.
Badania dotyczące skuteczności probiotyków w leczeniu CZPP obejmują liczne szczepy o potencjalnie korzystnym działaniu, w tym: Bifidobacterium bifidum MIMBb75, Bifidobacterium infantis 35 624, Bifidobacterium lactis, Escherichia coli DSM 17 252, Lactobacillus acidophilus-SDC 2012, 2013, Lactobacillus plantarum 299v, Bacillus coagulans GBI-30, 6086, Bifidobacterium animalis, Saccharomyces boulardii CNCM I-745 czy Saccharomyces cerevisiae CNCM I-3856. Oceniane są także wieloszczepowe terapie probiotyczne. Wyniki niektórych z tych badań są obiecujące. Na przykład u dorosłych kombinacja szczepów: Bifidobacterium breve BB010, Bifidobacterium longum BL020, Bifidobacterium bifidum BF030, Bifidobacterium lactis BL040, Lacticaseibacillus rhamnosus LR110, Lactobacillus paracasei LPC100, Lactobacillus acidophilus LA120, Lactobacillus casei LC130, Lactobacillus plantarum LP140 i Streptococcus thermophilus ST250 przyniosła istotną poprawę w zakresie redukcji objawów IBS. Niemniej wyniki uzyskiwane w większości badań nie upoważniają do formułowania wiążących zaleceń.
Podejmując decyzję o zastosowaniu probiotyków, koniecznie należy wybrać probiotyk przebadany pod kątem skuteczności w danej chorobie. Trzeba również zwrócić uwagę na skład jakościowy (prawidłowe oznaczenie szczepu/szczepów) i ilościowy preparatu.
Piśmiennictwo
Zadaj pytanie ekspertowi, przyślij ciekawy przypadek,
zgłoś absurd, zaproponuj temat dziennikarzom.
Pomóż redagować portal.
Pomóż usprawnić system ochrony zdrowia.
Szukasz poradni, oddziału lub SOR w swoim województwie? Chętnie pomożemy. Skorzystaj z naszej wyszukiwarki placówek.
Twój pacjent ma wątpliwości, kiedy powinien zgłosić się do lekarza? Potrzebuje adresu przychodni, szpitala, apteki? Poinformuj go o Doradcy Medycznym Medycyny Praktycznej