Uśmierzanie bólu pooperacyjnego

Uśmierzanie bólu pooperacyjnego
13.10.2011
prof. dr hab. med. Jerzy Wordliczek, prof. dr hab. med. Jan Dobrogowski

Artykuł napisany specjalnie dla Medycyny Praktycznej – Chirurgii

prof. dr hab. med. Jerzy Wordliczek
Klinika Leczenia Bólu i Opieki Paliatywnej
Katedry Chorób Wewnętrznych i Gerontologii UJ CM w Krakowie; Zakład Badania i Leczenia Bólu Katedry Anestezjologii i Intensywnej Terapii UJ CM w Krakowie
prof. dr hab. med. Jan Dobrogowski
Klinika Leczenia Bólu i Opieki Paliatywnej Katedry Chorób
Wewnętrznych i Gerontologii UJ CM w Krakowie;
Zakład Badania i Leczenia Bólu Katedry Anestezjologii i Intensywnej Terapii UJ CM w Krakowie


Skróty: MSSA – minimalne skuteczne stężenie analgetyczne; NLPZ – niesteroidowe leki przeciwzapalne; PCA – analgezja sterowana przez chorego

Wprowadzenie

Ból pooperacyjny pojawia się wtedy, gdy przestaje działać śródoperacyjna analgezja, a jego źródłem są uszkodzone tkanki powierzchowne (skóra, tkanka podskórna, błony śluzowe) oraz struktury położone głębiej (mięśnie, powięzie, więzadła, okostna). W przypadku dużego urazu pojawia się również składowa trzewna bólu pooperacyjnego wywołana zarówno przez skurcz mięśni gładkich, spowodowany zgniataniem i rozciąganiem struktur trzewnych, jak i zmianami zapalnymi bądź pociąganiem, lub też skręceniem krezki.
Największe natężenie bólu pooperacyjnego występuje w 1. i 2. dobie pooperacyjnej; znacznie mniejsze natężenie bólu obserwuje się w kolejnych dobach po zabiegu. Najbardziej dokuczliwy jest ból po torakotomii i zabiegach w obrębie nadbrzusza, znacznie mniejszy – po zabiegach w zakresie powłok i kończyn. W istotny sposób na odczuwanie bólu wpływa lokalizacja zabiegu, jego rozległość oraz stopień traumatyzacji tkanek.