Alergia na owoce morza (skorupiaki i mięczaki) jest alergią pokarmową, która dotyczy nawet do 3% populacji. Objawy pojawiają się po kontakcie z owocami morza, najczęściej po spożyciu i mogą być łagodne – wtedy najczęściej dotyczą skóry (pokrzywka, świąd, zaczerwienienie) albo umiarkowane aż do bardzo ciężkich reakcji anafilaktycznych, które stanowią bezpośrednie zagrożenie życia. Zapobieganie polega na unikaniu kontaktu z owocami morza. Osoby, u których istnieje ryzyko anafilaksji powinny nosić przy sobie autowstrzykiwacz z adrenaliną.
Ryc. 1. Krewetki należą do najczęstszych skorupiaków wywołujących reakcje alergiczne. Źródło: Fot. Nadin SH/ pexels.com
Co to są owoce morza?
Owoce morza (z wł. frutti di mare) to jadalne skorupiaki i mięczaki morskie. Do najczęściej spożywanych owoców morza należą:
- skorupiaki: krewetki, homary, langusty, homarce, raki, kraby
- mięczaki:
- małże: ostrygi, omułki, przegrzebki, sercówki
- ślimaki: uchowiec, trąbiki, pobrzeżki
- głowonogi: mątwy, kałamarnice i ośmiornice.
Owoce morza są odżywcze i stanowią wartościową pozycję w jadłospisie. Przeczytaj więcej: Owoce morza – dlaczego warto jeść? Jak kupić i przyrządzić?
Ryc. 2. Kraby należą do skorupiaków często wywołujących reakcje alergiczne. Źródło: Fot. Change C.C/ pexels.com
Ryc. 3. Homary, podobnie jak inne skorupiaki, mogą wywoływać reakcje krzyżowe u osób uczulonych. Źródło: Fot. Cristian Jacinto/ pexels.com
Ryc. 4. Małże i ostrygi należą do mięczaków, które stanowią odrębną grupę alergenów. Źródło: Fot. Larbigno/ pexels.com
Co to jest alergia na owoce morza?
Alergia na owoce morza jest nieprawidłową reakcją układu odpornościowego na białka w skorupiakach i mięczakach.
Alergia na owoce morza jest jedną z najczęstszych alergii pokarmowych. Może dotyczyć u danej osoby wszystkich skorupiaków i mięczaków albo wybranych gatunków. Reakcja alergiczna może mieć różne nasilenie – od łagodnych objawów, takich jak pokrzywka lub zatkany nos, aż po ciężkie i zagrażające życiu reakcje (anafilaksję).
Czy alergia na owoce morza jest częsta?
Szacuje się, że alergia na owoce morza dotyczy nawet do 3% populacji. W Europie obserwuje się rosnącą liczbę przypadków anafilaksji spowodowanej przez skorupiaki u dorosłych. Ogólnie alergia na owoce morza jest częstsza u nastolatków i dorosłych niż małych dzieci.
Alergia na owoce morza – czynniki ryzyka
Ryzyko alergii na owoce morza jest większe, jeśli w rodzinie występują alergie. Alergia może się pojawić w każdym wieku, ale częściej występuje u dorosłych. U dorosłych częściej dotyczy kobiet, natomiast u dzieci – chłopców.
Jakie owoce morza uczulają najczęściej?
Do najczęściej wywołujących reakcje alergiczne owoców morza zalicza się:
- krewetki (szacuje się, że za około 3/4 przypadków ciężkiej reakcji alergicznej, czyli anafilaksji po spożyciu owoców morza odpowiadają właśnie krewetki)
- kraby
- homary
- raki.
Ogólnie skorupiaki (krewetki, kraby, homary) są bardziej alergizujące niż mięczaki (małże, ostrygi, przegrzebki).
Alergia na owoce morza – mechanizm
Wszystkie alergie pokarmowe wynikają z nieprawidłowej reakcji układu odpornościowego. Identyfikuje on nieszkodliwą substancję (czyli alergen) jako zagrożenie. Najważniejszym alergenem, który zawierają skorupiaki jest tropomiozyna. Jest to białko mięśniowe o wysokiej stabilności termicznej i odporności na trawienie. Szacuje się, za tropiomiozyna odpowiada za ponad połowę przypadków alergii na owoce morza.
U osoby z alergią na owoce morza organizm rozpoznaje np. tropomiozynę jako substancję szkodliwą i w odpowiedzi układ odpornościowy produkuje przeciwciała – immunoglobulinę E (IgE). Przy kolejnym kontakcie z alergenem przeciwciała te pobudzają uwalnianie różnych substancji, takich jak np. histamina, co pociąga za sobą objawy alergii.
Alergia na owoce morza (skorupiaki i mięczaki) – objawy
Objawy alergii na skorupiaki i mięczaki zwykle pojawiają się w ciągu kilku minut do dwóch godzin po spożyciu lub kontakcie z nimi. Mogą obejmować:
- pokrzywkę, zaczerwienienie i świąd skóry
- zatkany nos
- obrzęk warg, twarzy, języka, gardła lub innych części ciała (zob. Obrzęk naczynioruchowy (Quinckego))
- świszczący oddech lub trudności w oddychaniu, kaszel
- krztuszenie się lub uczucie ucisku w gardle
- ból brzucha (kurczowy), biegunkę, nudności lub wymioty
- zawroty głowy, lęk, oszołomienie lub omdlenie.
Przy łagodnych reakcjach alergicznych występują zazwyczaj objawy dotyczące jamy ustnej – mrowienie, swędzenie, obrzęk warg i języka oraz skórne, czyli zaczerwienienie, świąd, pokrzywka.
Alergia na owoce morza – anafilaksja
Alergie mogą wywołać ciężką, potencjalnie śmiertelną reakcję alergiczną, czyli anafilaksję (reakcję anafilaktyczną). Może ona wystąpić w ciągu sekund lub minut po kontakcie z alergenem i jej objawy narastają w krótkim czasie (zob. Wstrząs anafilaktyczny (anafilaksja) - objawy, przyczyny i leczenie).
Reakcja anafilaktyczna jest stanem nagłym wymagającym pilnej pomocy medycznej. Anafilaksja wymaga natychmiastowego podania w zastrzyku epinefryny (adrenaliny) oraz dalszej obserwacji na oddziale ratunkowym. Nieleczona może prowadzić do zgonu.
Polecamy: Adrenalina - zastrzyk ratujący życie. Noś przy sobie, nie lekceważ!
Objawy anafilaksji obejmują:
- obrzęk gardła lub języka albo uczucie ucisku w gardle utrudniające oddychanie
- kaszel, krztuszenie się lub świszczący oddech z dusznością
- wstrząs, czyli stan, kiedy dochodzi do nagłego załamania wydolności i funkcjonowania układu krążenia z gwałtownym spadkiem ciśnienia tętniczego
- nasiloną wysypkę skórną, pokrzywkę, świąd lub obrzęk
- nudności, wymioty lub biegunkę
- zawroty głowy, lęk, oszołomienie lub omdlenie.
Alergia na owoce morza – kiedy się zgłosić do lekarza?
Anafilaksja jest stanem zagrożenia życia, dlatego w przypadku pojawienia się jej objawów, należy wezwać karetkę pogotowia.
W przypadku wystąpienia łagodnych objawów alergii należy zaprzestać spożywania owoców morza i zgłosić się do lekarza celem diagnostyki.
Alergia na owoce morza – diagnostyka
Najpierw lekarz zbierze wywiad dotyczący objawów alergii lub ewentualnej anafilaksji. Objawy alergiczne po spożyciu owoców morza zwykle pojawiają się w ciągu od kilku minut do dwóch godzin. Lekarz zapyta, czy objawy pojawiły się raz, czy wielokrotnie, po jakich dokładnie owocach morza i jakiej ich ilości i czy występowały inne okoliczności mogące mieć znaczenie, np. czy pacjent przyjmował wówczas także alkohol, jakieś leki lub podejmował wysiłek fizyczny.
Następnie skieruje pacjenta na badania dodatkowe, takie jak testy skórne, badanie krwi na obecność immunoglobuliny E (IgE) przeciwko konkretnym owocom morza i alergenom znajdującym się w owocach morza (tropomiozynie) we krwi. Konieczne może być też wykonanie doustnej próby prowokacyjnej, czyli podania pacjentowi owoców morza w określonej ilości (często stopniowo zwiększając ilość w odpowiednich odstępach czasu) i obserwacja, czy wystąpią objawy alergii. Próbę wykonuje się wyłącznie w placówce medycznej z pełnym zabezpieczeniem na wypadek wystąpienia anafilaksji.
Alergia na owoce morza a alergia na ryby
Alergia na ryby jest inną i rzadszą alergią niż alergia na owoce morza (skorupiaki i mięczaki). Niektóre osoby uczulone na owoce morza mogą jeść ryby, a inne mogą mieć alergię na owoce morza oraz ryby.
Czy alergia na owoce morza jest groźna?
Alergia na owoce morza może być groźna, jeśli prowadzi do anafilaksji, czyli ciężkiej reakcji zagrażającej życiu.
Ryzyko wystąpienia reakcji anafilaktycznej jest większe u osób z:
- astmą
- u których występuje reakcja nawet na śladowe ilości owoców morza
- u których wystąpiła w przeszłości anafilaksja pokarmowa.
Anafilaksję leczy się poprzez natychmiastowe podanie adrenaliny (epinefryny) w zastrzyku. Osoby, u których występuje ryzyko anafilaksji, powinny nosić przy sobie automatyczny wstrzykiwacz adrenaliny (np. EpiPen). Lek taki przepisuje lekarz i instruuje, jak użyć go w razie potrzeby. Jest to urządzenie jednorazowe, które pozwala szybko podać adrenalinę domięśniowo – nawet osobie bez wykształcenia medycznego. Pomocne jest, jeśli bliscy osoby zagrożonej anafilaksją wiedzą, jak i kiedy użyć leku.
Czy alergia na owoce morza może się pojawić nagle?
Tak. Alergia na owoce morza może pojawić się nagle, nawet w dorosłym życiu u osoby, która wcześniej jadła owoce morza i nie miała żadnych objawów.
Alergia na owoce morza – zapobieganie
Jedynym skutecznym sposobem zapobiegania reakcji alergicznej jest całkowite wyeliminowanie kontaktu z owocami morza. Nawet śladowe ilości mogą wywołać ciężką reakcję alergiczną. U niektórych ludzi nawet wdychanie oparów z poddawanych obróbce termicznej owoców morza może wywołać reakcję alergiczną.
Ważne jest, aby:
- zachowywać ostrożność w restauracjach i upewniać się, że patelnie, olej i przybory używane do przygotowywania owoców morza nie są używane do innych potraw, aby uniknąć zanieczyszczenia swojego dania alergenami owoców morza.
- Zawsze czytać etykiety produktów spożywczych, ponieważ mogą być zanieczyszczone podczas produkcji lub przechowywania żywności.
- Unikać miejsc, gdzie przygotowuje się owoce morza, ponieważ u niektórych osób może wystąpić reakcja alergiczna nawet po samych dotknięciu skorupiaków i mięczaków lub po wdychaniu pary podczas ich gotowania.
Alergia na owoce morza – leczenie
Główne postępowanie polega na unikaniu kontaktu z alergenem. Osoby, u których występuje ryzyko anafilaksji powinny nosić przy sobie na stałe autowstrzykiwacz z adrenaliną. Inne leki, takie jak leki przeciwhistaminowe, mogą być pomocne doraźnie w łagodnych reakcjach skórnych.
Alergia na skorupiaki i owoce morza – najczęstsze pytania pacjentów
Czy mogę jeść ryby, mając alergię na skorupiaki?
Zwykle tak, ponieważ alergia na skorupiaki i mięczaki dotyczy innych białek niż alergia na ryby. Niektóre osoby z alergią na ryby mogą mieć jednak także alergię na skorupiaki (tak jak osoby bez alergii na ryby). Uważa się, że pewien odsetek osób z alergią na ryby unika spożywania skorupiaków, choć nie ma na nie uczulenia. Należy jednak pamiętać, że alergie pokarmowe mogą mieć ciężki przebieg, dlatego najlepiej porozmawiać o tym z lekarzem.
Czy osoby z alergią na skorupiaki mogą jeść sushi?
To zależy. Jeśli sushi zawiera tylko ryby i osoba nie ma na nie uczulenia, to tak. Należy jednak pamiętać, że sushi może zawierać skorupiaki lub być przygotowywane w warunkach, gdzie istnieje ryzyko zanieczyszczenia sushi owocami morza. Wówczas nie jest to bezpieczne.
Czy alergia na owoce morza przejdzie sama?
Samoistne wycofanie się alergii na owoce morza jest rzadkie.
Czy mając alergię na kraby, mogę jeść małże?
Nie da się jednoznacznie odpowiedzieć na takie pytanie. Kraby to skorupiaki, a małże to mięczaki. Część osób uczulonych na skorupiaki toleruje mięczaki, ale nie jest tak zawsze.
Czy istnieją skorupiaki które są zawsze bezpieczne?
Nie. Nie ma „bezpiecznych” skorupiaków dla osób uczulonych.
Czy tropomiozyna występuje także w mięczakach?
Tak. Tropomiozyna występuje u mięczaków i jest ich głównym alergenem, podobnie jak u skorupiaków.
Czy uczulenie na ryby zwiększa ryzyko alergii na owoce morza?
Nie, alergia na ryby nie zwiększa ryzyka wystąpienia alergii na skorupiaki. Główne alergeny występujące w rybach (parwalbumina) i skorupiakach (tropomiozyna) to zupełnie różne białka, które nie wykazują między sobą tzw. reaktywności krzyżowej. Dlatego też się uważa, że pacjenci z alergią na ryby nie powinni automatycznie unikać skorupiaków, chyba że mają potwierdzoną alergię na skorupiaki.
Czy osoby uczulone na owoce morza nie mogą przyjmować środków kontrastowych stosowanych w badaniach obrazowych?
Nie, alergia na skorupiaki i mięczaki nie oznacza automatycznie alergii na jod lub środki kontrastowe stosowane w badaniach obrazowych. Choć owoce morza zawierają niewielkie ilości jodu, alergia na nie jest związana z reakcjami na jod ani środki kontrastowe.
