Uczulenie na pomidory u dzieci i dorosłych

Uczulenie na pomidory nie jest częste i może powodować różne objawy, od łagodnych do poważnych, nawet wstrząsu anafilaktycznego, który może się zakończyć zgonem. Najczęstszymi objawami uczulenia na pomidory są objawy ze strony jamy ustnej: swędzenie, pieczenie i niewielki obrzęk warg. Zwykle objawy te są łagodne. Leczenie alergii na pomidory polega na niespożywaniu pomidorów.

Uczulenie na pomidory

Pomidory (Solanum lycopersicum) należą do najczęściej spożywanych warzyw na świecie. Alergia na pomidory jest ogólnie stosunkowo rzadka, jednak należy do najczęściej opisywanych alergii na warzywa w Europie.

Tym, co uczula w pomidorach, są białka. U niektórych osób do objawów dochodzi tylko po spożyciu pomidorów surowych – jeśli za alergię odpowiadają białka wrażliwe na temperaturę (termolabilne), a u innych także po spożyciu pomidorów poddanych obróbce cieplnej – jeśli za alergię odpowiadają białka termostabilne, czyli niewrażliwe na działanie temperatury.

Jak często występuje alergia na pomidory?

Alergia na pomidory jest raczej rzadka, choć zależy od regionu i zastosowanych metod diagnostycznych. Najwięcej przypadków obserwuje się w krajach południowej Europy. U wielu osób alergia na pomidory współwystępuje z alergią na pyłki traw, brzozy lub z alergią na lateks.

Mechanizm alergii na pomidory

Większość przypadków ma charakter tzw. alergii IgE-zależnej. Oznacza to, że układ odpornościowy błędnie rozpoznaje białka zawarte w pomidorach jako zagrożenie i uruchamia reakcję alergiczną.

Najważniejsze alergeny pomidora to:

• Sola I 1 – profilina (dawna nazwa Lyc e 1) – główny alergen pomidora – zlokalizowany przede wszystkim w miąższu. Wykazuje bardzo duże podobieństwo budowy (homologię) z niektórymi alergenami brzozy, jabłka, traw.
• Sola I 2 – β-fruktofuranozydaza pomidorowa (wcześniejsza nazwa Lyc e2) – alergen raczej nieistotny klinicznie.
• Sola I 3 – białko przenoszące lipidy – ns LTP (Lyc e 3) występuje w miąższu, skórce i pestkach pomidora! Alergen termostabilny odpowiedzialny za występowanie groźnych reakcji ogólnoustrojowych (obróbka termiczna nie zmienia właściwości alergizujących!). Występuje w wielu roślinach, stąd dodatkowa możliwość reakcji krzyżowych z alergenami brzozy, jabłka, kiwi, brzoskwini.
• Sola I 4 - występuje w miąższu – możliwość wystąpienia reakcji krzyżowych z alergenami brzozy, olchy, jabłka, śliwki. Nasilenie objawów klinicznych zmniejsza odczulanie alergenami brzozy.
• Sola I 1,3 – β-glukanaza występuje w miąższu (Lyc e glukanaza), możliwe reakcje krzyżowe z alergenami oliwki, ziemniaków, papryki, banana, lateksu, brzozy.
• Sola I – chitynaza występuje w miąższu, reakcje krzyżowe z awokado, bananem, kasztanem jadalnym, marakują, mąką pszenną. Alergen termolabilny – obróbka termiczna (np. gotowanie) znosi właściwości alergizujące!
• Sola I – peroksydaza – alergen nieistotny klinicznie
• Sola I 1S – globulina oraz sola I wicylina (białka spichrzowe) występują głównie w pestkach pomidora, duże znaczenie kliniczne, możliwość wystąpienia reakcji krzyżowych z alergenami innych ziaren (słonecznik, sezam, i orzechów). Alergen termostabilny! Obróbka termiczna nie zmienia właściwości alergizujących! W przypadku uczulenia na te alergeny istnieje ryzyko wystąpienia ciężkich zagrażających życiu reakcji ogólnoustrojowych! Białka o właściwościach alergizujących występują również w skórce pomidora.

Alergia na pomidory – objawy

Zwykle objawy alergii na pomidory ujawniają się w ciągu kilku–kilkunastu minut po spożyciu.

Alergia na pomidory - objawy ograniczone do jamy ustnej

Alergia na pomidory może powodować objawy ograniczone do jamy ustnej. Zwykle mają one łagodny przebieg. Jest to tzw. zespół alergii jamy ustnej, a jego objawy obejmują:

• swędzenie, mrowienie, pieczenie w jamie ustnej (języka, gardła, warg)
• niewielki obrzęk warg.

Zespół alergii jamy ustnej najczęściej występuje u osób uczulonych również na pyłki brzozy lub traw.

Osoby z objawami tylko ze strony jamy ustnej mogą dobrze tolerować pomidory poddane obróbce termicznej, jak np. sosy pomidorowe, passaty, zupę pomidorową, pieczone i gotowane pomidory.

Dzieje się tak dlatego, że za zespół alergii jamy ustnej odpowiadają białka, które ulegają inaktywacji pod wpływem temperatury, czyli termolabilne.

Przeczytaj także: Czy pomidor po ugotowaniu oraz przetwory pomidorowe poddane obróbce termicznej nadal uczulają?

Jakie objawy poza jamą ustną może powodować alergia na pomidory?

Oprócz objawów ze strony jamy ustnej alergia na pomidory może powodować:

• objawy skórne: pokrzywkę, świąd, zaczerwienienie (rumień), obrzęk
• objawy ze strony przewodu pokarmowego: nudności, ból brzucha, wymioty, biegunka
• objawy ze strony układu oddechowego: katar, kaszel, świszczący oddech, duszność.

Rzadko może dojść do ciężkiej reakcji ogólnoustrojowej, czyli anafilaksji, która może zagrażać życiu i nieleczona prowadzić do zgonu. W przebiegu reakcji anafilaktycznej dochodzi do m.in.:

• nagłego spadku ciśnienia tętniczego
• obrzęku krtani, skurczu oskrzeli
• utraty przytomności.

Reakcja anafilaktyczna wymaga natychmiastowego wezwania pomocy (999 lub 112) i podania adrenaliny, jeśli dana osoba ją ma. Przeczytaj więcej: Wstrząs anafilaktyczny (anafilaksja) - objawy, przyczyny i leczenie

Jeżeli u danej osoby dochodzi do pojawienia się objawów innych niż tylko dotyczących jamy ustnej (czyli nie jest to tylko zespół alergii jamy ustnej), to zwykle objawy pojawiają się nie tylko po surowych pomidorach, ale także po pomidorach poddanych obróbce termicznej. W takiej sytuacji objawy mogą się pojawić również po spożyciu: gotowanych pomidorów, przecierów, sosów.

Objawy po pomidorach, które nie są alergią

U niektórych osób po spożyciu pomidorów mogą się pojawić objawy przypominające zespół alergii jamy ustnej – pieczenie, mrowienie w jamie ustnej, ale niebędące alergią. Wynika to z podrażnienia błony śluzowej jamy ustnej, a nie z reakcji alergicznej.

Objawy alergii po kontakcie skóry z pomidorem

U niektórych osób uczulonych na pomidory mogą wystąpić objawy na skórze podczas dotykania pomidorów podczas przygotowywania posiłków. Mogą zaistnieć u osób np. przygotowujących zawodowo kanapki. Objawy te mogą obejmować rumień (zaczerwienienie), świąd, obrzęk, bąble pokrzywkowe.

Uczulenie na pomidory – diagnostyka

Diagnostyka alergii na pomidory opiera się na połączeniu dokładnego wywiadu klinicznego z badaniami potwierdzającymi uczulenie IgE-zależne. Lekarz zapyta o to, jakie objawy alergii się pojawiły, w jakim czasie po spożyciu, czy dotyczyły spożycia pomidorów surowych czy poddanych obróbce termicznej. Zapyta też o to, czy występują inne alergie.

Ponadto lekarz może zalecić próbę eliminacji pomidora z diety i obserwację, czy objawy się pojawią, a w niektórych przypadkach także próbę prowokacyjną.

Doustna pokarmowa próba prowokacyjna przeprowadzona metodą podwójnie ślepą z użyciem placebo oznacza, że pacjentowi podaje się doustnie preparaty zawierające alergeny pomidora i placebo. Obserwowana jest reakcja. Ze względu na to, że może to wywołać reakcję anafilaktyczną zagrażającą życiu, takie próby wykonuje się nie u wszystkich pacjentów i zawsze w warunkach szpitalnych. Nie należy robić takich prób samodzielnie w domu, gdyż mogą zakończyć się zgonem!

Jak leczy się alergię na pomidory?

Unikanie pomidorów i zapobieganie reakcjom alergicznym

Podstawą postępowania pozostaje unikanie produktów wywołujących objawy, czyli pomidorów.

Osoby uczulone na pomidora powinny wiedzieć, jak unikać alergenów. Do działań takich należą: czytanie etykiet, unikanie sytuacji stwarzających ryzyko ekspozycji, np. spożywania posiłków w bufetach. Ponadto powinny wiedzieć, jak wcześnie rozpoznawać objawy i leczyć ewentualną reakcję anafilaktyczną.

Leki stosowane w alergii na pomidory

U niektórych osób lekarz może zalecić leki przeciwhistaminowe, które mogą przynieść częściową poprawę w zespole alergii jamy ustnej i niektórych objawach skórnych, ale nie hamują reakcji układowych, czyli dotyczących innych narządów.

Co zrobić w razie ciężkiej reakcji alergicznej na pomidory?

Osoby z alergią pokarmową, u których stwierdzono astmę lub przebyte ciężkie reakcje alergiczne na pomidory powinny zawsze mieć przy sobie autowstrzykiwacz z adrenaliną do samodzielnego wstrzyknięcia w razie wystąpienia reakcji anafilaktycznej oraz pisemny plan postępowania w razie przypadkowego spożycia szkodzącego im alergenu.

Przeczytaj więcej:

• Wstrząs anafilaktyczny (anafilaksja) - objawy, przyczyny i leczenie
• Adrenalina - zastrzyk ratujący życie. Noś przy sobie, nie lekceważ!