Histoplazmoza to rzadka choroba grzybicza płuc, która może przebiegać bezobjawowo lub przypominać infekcję dróg oddechowych. Najczęściej dotyczy osób z obniżoną odpornością lub narażonych na kontakt z zakażonym materiałem. Opisano jej objawy, sposób rozpoznania oraz metody leczenia.
Co to jest histoplazmoza i jakie są jej przyczyny?
Histoplazmoza (inaczej choroba Darlinga) to grzybica wywoływana przez należący do drożdżaków grzyb Histoplasma capsulatum. Choroba ta występuje na całym świecie. Do zakażenia dochodzi najczęściej poprzez wdychanie aerozolu zawierającego zarodniki lub części grzybni drożdżaka. Temperatura ludzkiego organizmu umożliwia dalszy rozwój Histoplasma capsulatum.
Z uwagi na drogę zakażenia, histoplazmoza najczęściej dotyczy układu oddechowego i płuc. Rezerwuarem grzyba jest wilgotna gleba bogata w szczątki organiczne, zwłaszcza zanieczyszczona odchodami – raczej starymi niż świeżymi – ptaków lub nietoperzy. Zanieczyszczona gleba zawierająca zarodniki grzyba stanowi źródło zakażeń przez wiele lat. Histoplazmoza nie przenosi się pomiędzy ludźmi, poza sytuacją, kiedy dojdzie do przeszczepienia narządu od zakażonego dawcy.
Okres wylęgania wynosi od kilku dni do kilku lat i zależy od stopnia upośledzenia odporności oraz od dawki zakażającej.
Czytaj też: Grzybica płuc
Jak często występuje histoplazmoza?
Histoplazmoza występuje na całym świecie, jednak w Polsce jest dosyć rzadko rozpoznawana. Czynnik ryzyka zakażenia Histoplasma capsulatum stanowią podróże, zwłaszcza o charakterze trekkingowym, oraz wyprawy speleologiczne. Za obszary endemiczne występowania histoplazmozy uważa się doliny rzek Ohio, Missouri i Missisipi w Stanach Zjednoczonych Ameryki Północnej, jednak grzyba Histoplasma capsulatum znajdowano w dolinach wielu rzek Ameryki Centralnej i Północnej, Europy Wschodniej i Południowej, Azji, Australii i Afryki. W rejonach endemicznego występowania w USA ponad 80% populacji ludzkiej miało kontakt z tym drożdżakiem.
U osób bez niedoboru odporności histoplazmozę częściej rozpoznaje się u mężczyzn w średnim i starszym wieku.
Jak się objawia histoplazmoza?
Zakażenie Histoplasma capsulatum ma najczęściej przebieg bezobjawowy. Choroba objawowa najczęściej dotyczy pacjentów z niedoborami odporności lub narażonych na kontakt z materiałem zakaźnym w dużej ilości. Przebieg choroby może być ostry lub przewlekły. Zasadniczo wyróżnia się następujące postaci histoplazmozy:
- histoplazmozę płucną
- histoplazmozę śródpiersia
- postępującą histoplazmozę rozsianą.
Histoplazmoza płucna
Objawy ostrej i podostrej płucnej histoplazmozy
Ostra i podostra płucna histoplazmoza ma zwykle (u 90% pacjentów) przebieg bezobjawowy. Postaci objawowe manifestują się w ciągu 3–14 dni od zakażenia i mogą się utrzymywać do 3 miesięcy. Dominują objawy grypopodobne (gorączka, dreszcze, bóle głowy, ogólne osłabienie, bóle mięśniowe) i ból w klatce piersiowej. Czasem dołączyć się mogą bóle brzucha oraz dolegliwości przy połykaniu, a także owrzodzenia błony śluzowej jamy ustnej.
Przewlekła histoplazmoza - objawy
W przewlekłej histoplazmozie dominującym objawem jest przewlekły kaszel z odkrztuszaniem wydzieliny utrzymujący się ponad 3 miesiące, ogólne osłabienie, gorączka, utrata masy ciała. Obraz kliniczny w badaniu lekarskim oraz RTG mogą przypominać gruźlicę płuc. Najczęściej występuje u mężczyzn w starszym wieku z przewlekłą chorobą płuc i nikotynizmem.
Może Cię zainteresować:
- Mokry kaszel - przyczyny i leczenie
- Kiedy kaszel jest objawem choroby?
- Przewlekły kaszel z flegmą, męczące odkrztuszanie śluzowej wydzieliny
Histoplazmoza śródpiersia – objawy
Histoplazmoza śródpiersia może przebiegać, jako:
- zapalenie węzłów chłonnych śródpiersia, które często jest bezobjawowe. W przypadkach objawowych występują gorączka i ból w klatce piersiowej, a także kaszel i zaburzenia połykania (dysfagia).
- ziarniniak śródpiersia, czyli skupisko martwiczych węzłów chłonnych. Może towarzyszyć mu ból w klatce piersiowej.
- włóknienie śródpiersia, która jest rzadką postać histoplazmozy i najczęściej występuje u osób w wieku 20–30 lat. Jednym z najczęstszych objawów jest krwioplucie.
Objawy postępującej histoplazmozy rozsianej
Rozsiana histoplazmoza występuje u osób z upośledzoną odpornością (niemowlęta, zakażeni HIV, leczeni lekami immunosupresyjnymi) i jest obarczona dużą śmiertelnością. Objawia się podobnie jak inne postaci: gorączką, postępującym osłabieniem z utratą masy ciała, nocnymi potami, kaszlem oraz dusznością, do których dołączają się objawy:
- ze strony przewodu pokarmowego
- objawy niewydolności serca (obrzęki, duszność, bóle zamostkowe)
- objawy neurologiczne (bóle głowy, zaburzenia widzenia, zaburzenia świadomości).
Czynniki ryzyka postępującej histoplazmozy rozsianej:
- dzieci poniżej 1. rż.
- dorośli powyżej 55. rż.
- zakażeni HIV
- biorcy narządów lub komórek krwiotwórczych
- leczenie lekami blokującymi działanie białka zwanego czynnikiem martwicy nowotworów α (TNF-α), stosowane w leczeniu, np. reumatoidalnego zapalenia stawów, łuszczycy, choroby Leśniowskiego i Crohna i wrzodziejącego zapalenia jelita grubego
- obecność przeciwciał anty-IFN, czyli autoprzeciwciał skierowanych przeciwko interferonom, które występują np. w toczniu
- limfopenia CD4, czyli zmniejszona liczba limfocytów T CD4+ we krwi, która może występować np. u osób zakażonych HIV
- wrodzone niedobory odporności
- zmienny pospolity niedobór odporności
- zespół hiper-IgE.
Ze względu na to, że postępująca histoplazmoza rozsiana występuje głównie u osób z upośledzoną odpornością, to jej rozpoznanie u osoby bez znanych czynników ryzyka jest wskazaniem do przeprowadzenia diagnostyki pod kątem niedoboru odporności, choć zachorować może również osoba z prawidłowo funkcjonującym układem odpornościowym po narażeniu na dużą dawkę zakażającą.
Co robić w przypadku wystąpienia objawów histoplazmozy?
W przypadku podejrzenia histoplazmozy należy się zgłosić do lekarza rodzinnego. W razie postępujących, nasilających się trudności w oddychaniu chory wymaga pilnej konsultacji lekarskiej (pogotowie ratunkowe, szpitalny oddział ratunkowy). Pełną diagnostykę histoplazmozy przeprowadza się zazwyczaj w warunkach szpitalnych.
W jaki sposób lekarz ustala rozpoznanie histoplazmozy?
Histoplasma capsulatum wywołuje objawy zapalenia układu oddechowego podobne do powodowanych przez inne grzyby, bakterie lub wirusy. Rozpoznanie histoplazmozy na podstawie objawów klinicznych jest niemożliwe. Konieczne jest wykonanie badań laboratoryjnych. Materiałem do badań może być – w zależności od stosowanej metody – plwocina, krew lub mocz. Dodatkowo wykonać można badania obrazowe, takie jak RTG klatki piersiowej lub USG jamy brzusznej.
Jakie są metody leczenia histoplazmozy?
Ostra płucna histoplazmoza o łagodnym przebiegu u osoby z prawidłową odpornością nie wymaga leczenia, a jedynie monitorowania. W cięższych przypadkach konieczne jest podanie leków przeciwgrzybiczych. Leczenie przeciwgrzybicze w histoplazmozie o ciężkim przebiegu może trwać wiele miesięcy.
Czy jest możliwe całkowite wyleczenie histoplazmozy?
Rokowanie w przypadku histoplazmozy jest dobre. Objawy zazwyczaj ustępują bez specyficznego leczenia. Ryzyko nawrotów w histoplazmozie w ciągu następnych kilku lat jest stosunkowo duże (ok. 20% nawrotów w ciągu 2 lat), zwłaszcza u osób z niedoborami odporności (ok. 50% nawrotów). Dużą śmiertelnością jest obarczona rozsiana postać histoplazmozy, dla której odsetek zgonów osiąga 25–50% w odniesieniu do chorych leczonych i 80% w przypadku nieleczonych.
Czy możliwe są nawroty histoplazmozy?
Nawroty choroby dotyczą przede wszystkim przewlekłej postaci histoplazmozy, głównie u osób z niedoborami odporności. Pacjent powinien pozostawać pod regularną kontrolą lekarską do czasu ustąpienia objawów i całkowitej rekonwalescencji.
Histoplazmoza – powikłania
Ostra histoplazmoza płucna może powodować powikłania, takie jak zapalenie stawów, rumień guzowaty, rumień wielopostaciowy, zapalenie osierdzia.
Zapalenie węzłów chłonnych śródpiersia może spowodować zapalenie osierdzia.
Ziarniniak śródpiersia może powodować przetoki, czyli nieprawidłowe połączenia, do sąsiednich narządów – oskrzeli, płuc, przełyku.
Włóknienie śródpiersia może powodować zawał płuca, zespół żyły głównej górnej.
Co robić, aby uniknąć zachorowania na histoplazmozę?
Osoby podróżujące w rejony endemiczne powinny zachować ostrożność i unikać zachowań i aktywności związanych z potencjalnie zwiększonym ryzykiem zakażenia Histoplasma capsulatum.
Należy stosować środki ochrony osobistej w czasie zawodowego lub niezawodowego narażenia na duże stężenie zarodników: maski filtrujące, nawilżanie gleby w celu zminimalizowania ryzyka tworzenia się pyłu.
Osoby z czynnikami ryzyka rozwoju postępującej histoplazmozy rozsianej powinny unikać czynności związanych z powstawaniem pyłu podczas pracy z ziemią, czyszczenia kurników, pracy w pomieszczeniach zanieczyszczonych odchodami ptaków lub nietoperzy (sprzątanie, remont) oraz eksploracji jaskiń.
