Dieta w endometriozie powinna uwzględniać wszystkie niezbędne składniki odżywcze. Zaleca się spożycie odpowiedniej ilości warzyw i owoców, pełnoziarnistych produktów zbożowych, produktów będących źródłem białka oraz wielonienasyconych kwasów tłuszczowych.
Fot. Heber Vazquez/ pexels.com
Żywienie w endometriozie
Endometrioza jest chorobą narządów płciowych kobiety charakteryzującą się występowaniem komórek błony śluzowej trzonu macicy (endometrium) poza jamą macicy. Komórki te reagują na zmiany hormonalne zachodzące w cyklu miesiączkowym, czego następstwem jest przewlekła reakcja zapalna, w wyniku czego dochodzi m.in. do wewnętrznych krwawień i tworzenia się blizn i zrostów. Endometrioza jest u wielu kobiet przyczyną niepłodności oraz przewlekłych dolegliwości bólowych, które pogorszają jakość życia.
Dieta w endometriozie powinna stanowić element uzupełniający leczenie tej choroby, ale podkreśla się, że nie zastępuje ona leczenia farmakologicznego i, jeśli to konieczne, leczenia chirurgicznego.
Jakie produkty żywnościowe są zalecane w przypadku endometriozy?
Zaleca się, aby odżywianie opierało się na zasadach zdrowego żywienia, które uwzględniono w Talerzu zdrowego żywienia. W związku z tym jadłospis powinien być komponowany tak, aby:
- połowę talerza stanowiły różnorodne warzywa i owoce (z przewagą warzyw)
- ćwiartkę talerza należy przeznaczyć na pełnoziarniste produkty zbożowe, takie jak pieczywo pełnoziarniste, grube kasze, makarony razowe, ryż brązowy i naturalne płatki zbożowe
- kolejną ćwiartkę talerza powinny stanowić produkty będące źródłem białka w diecie czyli: mięso, ryby, jaja, nasiona roślin strączkowych oraz produkty mleczne.
Powyższy model żywienia uwzględnia taki dobór produktów żywnościowych, że dieta dostarcza duże ilości składników o działaniu przeciwzapalnym. Ich gównym źródłem w diecie są warzywa i owoce będące źródłem polifenoli. W badaniach wykazano, że im większe spożycie warzyw i owoców, tym mniejsze ryzyko zachorowania na endometriozę. Z kolei spożycie warzyw zielonych może zmniejszać ryzyko zachorowania na endometriozę o 70%, a świeżych owoców nawet o 40%.
Odpowiednie spożycie warzyw i owoców zapewnia także pokrycie zapotrzebowania na witaminę C, której spożycie może być nawet o30 % niższe u kobiet ze zdiagnozowaną endometriozą. Ważne jest, aby nie ograniczać się do konkretnej grupy warzyw czy owoców tylko włączyć do jadłospisu różnokolorowe warzywa i owoce.
W diecie kobiet z endometriozą powinny się znaleźć także produkty będące źródłem błonnika pokarmowego. W piśmiennictwie naukowym zwraca się uwagę na rolę mikrobioty jelitowej w optymalnym działaniu układu immunologicznemu oraz w zmniejszaniu stanu zapalnego. Ponadto produkty pełnoziarniste charakteryzują się większą zawartością składników mineralnych (m.in. magnezu i cynku) w porównaniu z produktami wysokooczyszczonymi.
W diecie ważny jest także odpowiedni dobór tłuszczów. Wśród kwasów tłuszczowych o działaniu przeciwzapalnym wymienia się wielonienasycone kwasy tłuszczowe z rodziny omega-3. Regularne spożywanie produktów bogatych w kwasy omega-3 przyczynia się do zmniejszenia ryzyka rozwoju endometriozy o około 20%. Ich dobrym źródłem w diecie są m.in. tłuste ryby morskie, olej lniany, olej rzepakowy, orzechy włoskie oraz siemię lniane.
Co wykluczyć z diety w przypadku endometriozy?
Wśród produktów niezalecanych w przypadku endometriozy wymienia się nadmierne ilości nasyconych kwasów tłuszczowych. Są one charakterystyczne dla tłustych produktów pochodzenia zwierzęcego, takich jak wędliny i mięsa, podroby oraz tłusty nabiał.
Drugim składnikiem diety, który należy wyeliminować z diety (lub ograniczyć do minimum) są kwasy tłuszczowe trans. Występują one przede wszystkim w produktach wysokoprzetworzonych, słodkich i słonych przekąskach, daniach fast-food oraz daniach i sosach instant. W badaniach wykazano, że ich nadmierne spożycie może zwiększać ryzyko endometriozy o 48%.
Zaleca się także, aby czerwone mięso będące źródłem białka zastępować przez drób, ryby, jaja i nasiona roślin strączkowych. Wśród kobiet spożywających co najmniej 2 porcje mięsa czerwonego dziennie zaobserwowano o 56% większe ryzyko rozwoju endometriozy, w porównaniu z kobietami spożywającymi mniej niż 1 porcję tygodniowo.
Czy konieczna jest suplementacja w endometriozie?
Jedną z ważniejszych witamin w kontekście endometriozy jest witamina D. Jej małe stężenie w surowicy może zwiększać ryzyko jej wystąpienia oraz nasilać objawy choroby.
Receptory witaminy D znajdują się w układzie kostnym, ale także w innych organach. Zaobserwowano je także w ludzkim endometrium. Co ważne witamina ta wykazuje właściwości przeciwzapalne, immunomodulujące i antyoksydacyjne, a jej prawidłowe stężenie we krwi wiąże się ze zmniejszonym poziomem wskaźników zapalnych (m.in. hsCRP).
W badaniach ocenia się także skuteczność innych związków w leczeniu endometriozy, m.in.
- witaminy C i E
- galusanu epigallokatechiny
- kwercetyny
- resweratrolu
- N-acetylocysteiny.
Natomiast obecnie większość badań przeprowadzono na modelu zwierzęcym lub niewielkich grupach pacjentek, stąd wyciąganie jednoznacznych wniosków co do skuteczności i bezpieczeństwa takiej suplementacji jest obecnie niemożliwe.
