×
COVID-19: wiarygodne źródło wiedzy

Siemię lniane - właściwości i przeciwwskazania

dr n. med. Dominika Wnęk, dietetyk

Siemię lniane to jedno z najbogatszych źródeł kwasów omega-3. W artykule znajdziesz odpowiedzi na pytania: jakie właściwości mają te ziarna? czy rzeczywiście len sprawdza się w chorobach żołądka i jelit? jak właściwie siemię zaparzyć i spożywać?


Fot. pixabay.com

Siemię lniane (Linum usitatissimum L.)

Len to jedno z najbogatszych roślinnych źródeł kwasów omega-3, a dokładnie kwasu α-linolenowego (ALA), który w organizmie jest prekursorem kwasów eikozapentaenowego (EPA) oraz dokozaheksaenowego (DHA). Siemię lniane zawiera także inne substancje biologicznie czynne, takie jak błonnik pokarmowy, lignany, fitosterole, witaminy (m.in. witaminę E, kwas foliowy, witaminę B2 i B6) oraz szereg składników mineralnych (wapń, magnez, potas, fosfor i cynk).

Siemię lniane – właściwości

Istnieje wiele publikacji na temat ewentualnego wykorzystania bogatego w wyżej wymienione substancje siemienia lnianego w profilaktyce i leczeniu niektórych chorób. Niestety większości zastosowań nie poparto wnioskami z dobrze zaplanowanych i prawidłowo przeprowadzonych badań z randomizacją (mała liczebność grup, niejednorodne grupy pacjentów, różna forma i dawka siemienia lnianego itp.). Często też wnioskowano na podstawie badań przeprowadzonych na liniach komórkowych lub modelu zwierzęcym.

I tak na przykład stwierdzono, że kwasy tłuszczowe omega-3 odgrywają istotną rolę w profilaktyce chorób sercowo-naczyniowych oraz chorób o podłożu zapalnym. Dla zdrowia niezwykle ważne jest zachowanie odpowiednich proporcji kwasów omega-3 i omega-6. Uważa się, że w codziennej diecie powinny przeważać kwasy omega-3. Obecnie obserwuje się przesunięcie tych proporcji na rzecz większego udziału kwasów omega-6, które wykazują działanie prozapalne. Warto więc rozważyć stosowanie nasion lnu lub oleju lnianego w celu utrzymania właściwych proporcji kwasów omega-3 i omega-6.

Jak wiadomo, nasiona siemienia lnianego zawierają bardzo duże ilości lignanów, zwanych inaczej fitoestrogenami roślinnymi. Związki te neutralizują działanie wolnych rodników, które odpowiadają za starzenie się organizmu i uszkadzają DNA komórek, zwiększając ryzyko zachorowania na nowotwory. Ponadto lignany regulują gospodarkę hormonalną, co wpływa na zmniejszenie ryzyka zachorowania na niektóre nowotwory hormonozależne, takie jak nowotwór sutka czy prostaty (inaczej stercza lub gruczołu krokowego). Pojedyncze badania wskazują również, że związki te mogą łagodzić dolegliwości związane z menopauzą.

Nasiona lnu zawierają także fitosterole, zwłaszcza β-sitosterol, a dodatkowo kampesterol, sigmasterol i brasikasterol – substancje zmniejszające stężenie cholesterolu całkowitego i frakcji LDL. Podobne właściwości ma błonnik pokarmowy rozpuszczalny w wodzie. I ten składnik znajduje się w lnie. Należy też wspomnieć o zawartości w nasionach lnu tokoferoli, w szczególności γ-tokoferolu i α-tokoferolu o działaniu przeciwutleniającym, chroniącym organizm przed niekorzystnym działaniem wolnych rodników.

Jak przygotować siemię lniane do spożycia?

Siemię lniane (najlepiej mielone) może z powodzeniem zastępować jajka w takich produktach, jak muffiny i ciasta. Można je także wykorzystać w charakterze dodatku do domowych musli oraz wypieku domowego chleba. Koktajle owocowe lub warzywne z dodatkiem siemienia lnianego mają kremową konsystencję i są bardziej sycące.

Olej lniany świetnie się sprawdza jako dodatek do sosów sałatkowych, można nim także lekko skropić ugotowaną kaszę lub nasiona roślin strączkowych.

Istotna uwaga: najlepiej kupować całe ziarna lnu i przed podaniem zmielić ich niewielką porcję. Zmielone ziarna zakupione w sklepie, poddane działaniu światła, powietrza i wysokiej temperatury podlegają niekorzystnemu utlenianiu. Utlenianiu ulega również olej lniany, dlatego powinien być przechowywany w ciemnej butelce i w lodówce. Świeży olej lniany ma charakterystyczny smak – lekko słodki, orzechowy.

Jak przygotować siemię lniane do picia?

Z nasion lnu można przygotowywać tzw. kleik lniany. Aby go uzyskać, należy 2–3 łyżek nasion zalać szklanką ciepłej wody (w niektórych opracowaniach można się także spotkać z zaleceniem użycia wrzącej wody). Tak przygotowany napar odstawiamy na około godzinę, następnie odcedzamy i pijemy (dzieląc napar najlepiej na 2–3 porcji). Spożycie kleiku z lnu to jeden z domowych sposobów zalecanych w profilaktyce zaparć oraz w zaburzeniach górnego odcinka przewodu pokarmowego.

Kiedy najlepiej pić siemię lniane – rano czy wieczorem?

Nie ma znaczenia, kiedy spożyjesz siemię lniane. W tej kwestii najważniejsze są własne preferencje i styl życia. Należy jednak pamiętać, że po zalaniu nasion do powstania kleiku trzeba odczekać około godziny. Wydaje się, że to czynnik decydujący o tym, kiedy go można spożywać.

Siemię lniane – skutki uboczne i przeciwwskazania

Siemię lniane zawiera dość dużą ilość błonnika, dlatego powinno być wprowadzane do diety stopniowo. Dodatkowo siemię włączone do diety może spowodować zwiększenie liczby wypróżnień. Jeśli zależy nam na takim efekcie, należy je zawsze podawać z wodą. Przy większym spożyciu siemienia mogą wystąpić działania niepożądane, a zwłaszcza wzdęcia, gazy, ból brzucha i nudności. Pewne obawy co do bezpieczeństwa spożycia lnu wiążą się także z zawartością w jego nasionach związków cyjanowych. Uznano jednak, że spożycie 3 łyżeczek siemienia nie powinno być niebezpieczne.

Wśród przeciwwskazań do spożycia siemienia lnianego wymienia się:

  • niedrożność jelit
  • nagły ból brzucha nieznanego pochodzenia

Olej lniany

Olej lniany jest ostatnio często wymieniany w kontekście zapobiegania niektórym chorobom. Olej ten otrzymuje się z nasion lnu. Warto zaznaczyć, że korzystny dla zdrowia jest jedynie olej tłoczony na zimno.

Uważa się, że oleje tłoczone na zimno są bardziej „naturalne” niż te poddane procesom przetwórczym, takim jak: ekstrakcja rozpuszczalnikiem, bielenie, neutralizacja, dezodoryzacja i rafinacja. Zazwyczaj wydajność procesu tłoczenia oleju na zimno jest mniejsza niż cechująca produkcję olejów rafinowanych. Większe są także związane z koniecznością zapewnienia olejowi lnianemu odpowiedniej trwałości wymagania surowcowe. Z tego też wynika wyższa cena tych produktów.

Olej lniany, w przeciwieństwie do nasion lnu, nie zawiera błonnika, białka ani lignanów, zawiera natomiast więcej kwasu α-linolenowego niż mielone nasiona lnu. Kwas ten jest szczególnie podatny na proces oksydacji, co niestety ogranicza jego trwałość. Dochodzi także do niepożądanych zmian w zapachu i smaku (gorzki smak oleju oznacza, że zaszedł w nim proces utleniania tłuszczów), obniżenia wartości odżywczej produktu oraz do powstania związków szkodliwych dla zdrowia. Należy podkreślić, że olej lniany nie nadaje się do smażenia i nie należy go spożywać po upływie terminu ważności.

Złoty len – tzw. siemię lniane złociste

Obok najczęściej spotykanego lnu – tzw. lnu brązowego – w sklepach ze zdrową żywnością dostępny jest także len złoty. Te dwie odmiany nie różnią się znacząco pod względem składników odżywczych, aczkolwiek, jak wskazują dostępne badania, siemię lniane złote charakteryzuje większe stężenie wielonienasyconych kwasów omega-3 i -6, natomiast siemię lniane brązowe wykazuje większe zdolności antyoksydacyjne.

Piśmiennictwo

Dzięcioł M., Przysławski J.: Ocena wartości odżywczej i aktywności biologicznej wybranych olejów roślinnych dostępnych na rynku polskim w kontekście profilaktyki chorób dietozależnych. Bromat. Chem. Toksykol., 2013; XLVI (1): 20–26 Obiedzińska A., Waszkiewicz-Robak B.: Oleje tłoczone na zimno jako żywność funkcjonalna. Żywność. Nauka. Technologia. Jakość, 2012; 1 (80): 27–44
Prasad K.: Flaxseed and cardiovascular health. J. Cardiovasc. Pharmacol., 2009; 54 (5): 369–377
Ward H.A. i wsp.: Breast, colorectal, and prostate cancer risk in the European Prospective Investigation into cancer and nutrition – Norfolk in relation to phytoestrogen intake derived from an improved database. Am. J. Clin. Nutr., 2010; 91: 440–448
Machado A.M., de Paula H., Cardoso L.D., Costa N.M.: Effects of brown and golden flaxseed on the lipid profile, glycemia, inflammatory biomarkers, blood pressure and body composition in overweight adolescents. Nutrition. 2015; 31 (1): 90–96. doi: 10.1016/j.nut.2014.05.002. Epub 2014 May 29. PMID: 25441591.

dr n. med. Dominika Wnęk
Dietetyk, wieloletni pracownik Zakładu Biochemii Klinicznej UJ CM oraz aktywny uczestnik trzech ramowych programów Unii Europejskiej: Lipgene, NuGO oraz Bioclaims. Wielokrotny wykładowca w ramach kursów doskonalących dla dietetyków realizowanych przez Polskie Towarzystwo Dietetyki.
Zainteresowania badawcze skupiają się głównie na zagadnieniach dotyczących otyłości i wpływu składników diety na ekspresję genów i procesy komórkowe (nutrigenomika). Swoje doświadczenie w leczeniu otyłości zdobywała, pracując w Poradni Leczenia Zaburzeń Lipidowych i Otyłości, działającej przy Zakładzie Biochemii Klinicznej UJ CM oraz jako uczestniczka licznych kursów i konferencji organizowanych w kraju i za granicą.
Obecnie związana jest z wydawnictwem Medycyna Praktyczna, gdzie pełni funkcję redaktora w serwisie „Dieta i ruch”.

10.11.2021

Przychodnie i gabinety lekarskie w pobliżu

Zachorowania w Polsce - aktualne dane

Covid - aktualne dane
Doradca Medyczny
  • Czy mój problem wymaga pilnej interwencji lekarskiej?
  • Czy i kiedy powinienem zgłosić się do lekarza?
  • Dokąd mam się udać?
+48

w dni powszednie od 8.00 do 18.00
Cena konsultacji 12 zł

Zaprenumeruj newsletter

Na podany adres wysłaliśmy wiadomość z linkiem aktywacyjnym.

Dziękujemy.

Ten adres email jest juz zapisany w naszej bazie, prosimy podać inny adres email.

Na ten adres email wysłaliśmy już wiadomość z linkiem aktywacyjnym, dziękujemy.

Wystąpił błąd, przepraszamy. Prosimy wypełnić formularz ponownie. W razie problemów prosimy o kontakt.

Jeżeli chcesz otrzymywać lokalne informacje zdrowotne podaj kod pocztowy

Nie, dziękuję.

Poradnik świadomego pacjenta

  • Wyjątkowe sytuacje. Towarzyszenie osobie chorej na COVID-19
    Czy szpital może odmówić zgody na towarzyszenie hospitalizowanemu dziecku? Jak uzyskać zgodę na towarzyszenie osobie, która umiera w szpitalu z powodu COVID-19?
    Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.
  • Wyjątkowe sytuacje. Kiedy chorujesz na COVID-19
    Czy chory na COVID-19 może wyjść ze szpitala na własne żądanie? Jak zapewnić sobie prawo do niezastosowania intubacji. Na pytania dotyczące pobytu w szpitalu podczas pandemii koronawirusa odpowiada Rzecznik Praw Pacjenta, Bartłomiej Łukasz Chmielowiec.