Dieta w przypadku biegunki w pierwszej kolejności powinna uwzględniać uzupełnienie traconych płynów. W następnej kolejności należy wprowadzić produkty żywnościowe, które przyspieszą proces zdrowienia.
Jakie płyny pić w przypadku biegunki?
Priorytet podczas biegunki stanowi uzupełnianie utraconych płynów w celu zapobiegania odwodnieniu. Po okresie skutecznego nawodnienia (3–4 godziny) można rozpocząć normalne spożywanie produktów żywnościowych, z uwzględnieniem pewnych czasowych ograniczeń.
Zwykle w celu nawodnienia wystarcza przyjmowanie płynów, takich jak woda, rozcieńczony sok jabłkowy (z wodą w proporcji 1:1), herbata, kompot jabłkowy, jogurt naturalny. Dozwolone są także napoje izotoniczne, natomiast nie zaleca się spożywania wywaru mięsno-warzywnego.
W przypadku ciężkiej biegunki u dzieci i osób w starszym wieku do nawodnienia zaleca się doustne płyny nawadniające, a dokładnie hipoosmolarny (osmolarność 245 mOsm/l) płyn glukozowo-elektrolitowy (tzw. oral rehydration solution – ORS; o stężeniu sodu 75 mmol/l, potasu – 20 mmol/l, chlorków – 65 mmol/l, cytrynianu – 10 mmol/l i glukozy – 75 mmol/l)
Płyny takie są dostępne w aptekach bez recepty.
Podczas biegunki nie zaleca się spożywania kawy naturalnej, wody mineralnej gazowanej, tzw. wód smakowych, soków owocowych (z wyjątkiem rozcieńczonego jabłkowego), napojów owocowych i nektarów owocowych, słodkich napojów gazowanych (w tym pepsi- i coca-coli), napojów energetycznych i alkoholu.
Jakie produkty są dozwolone podczas biegunki?
Dieta podczas biegunki nie odbiega znacząco od zasad zdrowego żywienia. Pacjent powinien jeść pokarmy, na które ma ochotę. Należy jednak unikać potraw ciężkostrawnych, długo zalegających w żołądku oraz smażonych.
Do diety czasowo można wprowadzić mniej błonnika pokarmowego (który może przyspieszać perystaltykę jelit), zamieniając:
- pełnoziarniste pieczywo na pieczywo pszenne
- grube kasze na jej drobne rodzaje
- ryż brązowy na ryż jasny.
Po ustąpieniu biegunki należy wrócić do pełnoziarnistych produktów zbożowych.
Można też stosować metody, które sprawią, że błonnik pokarmowy będzie lepiej tolerowany. Są to:
- usuwanie skórek i pestek z owoców i warzyw
- wydłużenie czasu gotowania oraz
- rozdrabnianie.
Z produktów dostarczających białka zaleca się: chude mięsa, drób, ryby oraz jaja.
Zalecana obróbka kulinarna to gotowanie, duszenie i inne metody, które nie wymagają stosowania nadmiernych ilości tłuszczu.
Czego nie spożywać podczas biegunki?
Z diety można czasowo wyeliminować produkty pełnoziarniste oraz surowe warzywa i owoce. Po ustąpieniu dolegliwości należy je stopniowo wprowadzać do diety, gdyż stanowią one podstawę zdrowego sposobu żywienia.
Zaleca się także unikanie produktów długo zalegających w żołądku oraz takich, które przyspieszają perystaltykę jelit oraz powodują wzdęcia. Są to przede wszystkim:
- produkty smażone
- produkty przygotowywane z dużą ilością tłuszczu
- warzywa cebulowe
- nasiona roślin strączkowych.
Te dwa ostatnie po ustąpieniu biegunki należy wprowadzić ponownie do diety.
W czasie biegunki można także zamienić mleko i fermentowane produkty mleczne na takie, które nie dostarczają laktozy albo na wzbogacone napoje roślinne bez dodatku cukru. Takie postępowanie nie jest jednak bezwzględnie konieczne i zależy od tego czy pacjent obserwuje nasilenie biegunki po spożyciu produktów mlecznych zawierających laktozę.
Co jeść po biegunce?
Po ustąpieniu biegunki nie ma potrzeby realizowania jakiejś konkretnej diety. Należy wrócić do normalnego sposobu odżywiania, czyli zbilansowanej diety, opartej na Talerzu Zdrowego Żywienia.
Dieta podczas biegunki u dzieci
Podstawę leczenia biegunki u dzieci stanowi nawadnianie. U dzieci z biegunką, poza stosowaniem doustnego płynu nawadniającego o zmniejszonej osmolarności można stosować także inne powszechnie dostępne płyny, takie jak: wodę, herbatę, jogurty, mus i kompot jabłkowy oraz lekko osolone zupy.
Dzieciom chorym na ostrą biegunkę (bez cech odwodnienia lub odwodnionych w minimalnym stopniu) można podawać także rozcieńczony sok jabłkowy. Jest on równie skuteczny jak doustne płyny nawadniające.
Zobacz także: Co najlepiej nawadnia
Po około 4 godzinach od rozpoczęcia nawadniania należy rozpocząć podawanie zwyczajowych produktów żywnościowych. Może to być ryż, ziemniaki, makaron i drobne kasze. Z produktów dostarczających białko można podawać chude mięso i ryby, jaja i jogurty. Dozwolone są także warzywa i owoce.
Nie zaleca się rutynowego stosowania produktów bezlaktozowych (można stosować zwykłe mleko, zawierające laktozę) u dzieci leczonych ambulatoryjnie. Przejściowe zastosowanie takiej diety można zalecić tylko u dzieci hospitalizowanych z ciężkim przebiegiem biegunki. Dietę bezlaktozową zaleca się jedynie w przypadku wystąpienia wtórnej nietolerancji laktozy (zob. Laktoza – co to jest i jakie są objawy nietolerancji laktozy).
Zalecaną obróbką kulinarną produktów żywnościowych jest: gotowanie w wodzie lub na parze, duszenie bez wcześniejszego obsmażania oraz pieczenie w folii, pergaminie lub naczyniach żaroodpornych (bez dodatku tłuszczu).
Dieta podczas biegunki – przykładowy jadłospis
Pierwsze śniadanie:
- pieczywo pszenne
- masło
- polędwica sopocka
- pomidor
Drugie śniadanie:
Obiad:
- krem z jasnych warzyw (pietruszka korzeń, ziemniaki, seler, czosnek)
- pulpety drobiowe w sosie pomidorowym, gotowana kasza jęczmienna drobna, brokuły gotowane
Kolacja:
- bułka kajzerka
- masło
- jajko gotowane
- ogórek świeży
Probiotyki podczas biegunki
Aktualne rekomendacje nie zalecają stosowania probiotyków w leczeniu ostrej biegunki infekcyjnej u dorosłych. Wyjątek stanowi biegunka poantybiotykowa, w przypadku której można rozważyć stosowanie L. rhamnosus GG lub S. boulardii. Dawkowanie powinno być zgodne z zaleceniami producenta (zwykle 1 kaps./dzień).
W przypadku dzieci z ostrym nieżytem żołądkowo-jelitowym sugeruje się stosowanie: S. boulardii lub L. rhamnosus GG lub L. reuteri DSM 17938 lub kombinację L. rhamnosus 19070-2 i L. reuteri DSM 12246. W przypadku zapobiegania biegunce związanej ze stosowaniem antybiotyków u dzieci zaleca się stosowanie: L. rhamnosus GG, S. boulardi (wytyczne ESPGHAN, 2022)
Dieta podczas biegunki w pytaniach i odpowiedziach
Kiedy w przypadku biegunki należy się zgłosić do lekarza?
Do lekarza należy się zgłosić w przypadku zaobserwowania krwi w stolcu, wysokiej gorączki oraz objawów odwodnienia, takich jak: suchość w ustach, mała ilość oddawanego moczu, zawroty głowy. Inne sytuacje wymagające pilnej konsultacji lekarskiej to biegunki trwające ponad tydzień, wymioty, które uniemożliwiają przyjmowanie doustne płynów oraz objawy wskazujące na pogorszenie się stanu chorego.
Czy po ustąpieniu biegunki można od razu wrócić do normalnej diety?
Tak, po ustąpieniu biegunki można od razu przejść do realizacji zbilansowanej diety, zgodnie z zasadami uwzględnionymi w Talerzu Zdrowego Żywienia.
Czy węgiel aktywowany pomaga na biegunkę?
Aktualne wytyczne nie zalecają rutynowego stosowania węgla aktywowanego w leczeniu ostrej biegunki, ze względu na brak wystarczających dowodów z randomizowanych badań klinicznych.
Czy można pić herbatę przy biegunce?
Tak, herbata jest dozwolonym płynem podczas biegunki zarówno u osób dorosłych, jak i dzieci.
Czy rumianek pomaga na biegunkę?
Nie ma przeciwwskazań do picia rumianku podczas biegunki, natomiast napar z rumianku nie „leczy” biegunki ani nie skraca czasu jej trwania.
Czy można pić soki owocowe podczas biegunki?
Nie zaleca się picia soków owocowych podczas biegunki (wyjątek stanowi rozcieńczony sok jabłkowy), które ze względu na dużą zawartość cukrów są hiperosmolarne i mogą spowodować biegunkę osmotyczną, prowadząc do nasilenia utraty wody ze stolcem.
Czy picie coli pomaga na biegunkę?
Wbrew obiegowej opinii o potencjalnych korzyściach związanych z piciem coli podczas biegunki, napój ten może nasilać objawy, z uwagi na dużą zawartość cukrów.
Czy jajka można jeść w czasie biegunki?
Tak, jajka można jeść w czasie biegunki. Nie zaleca się jednak jaj smażonych na dużej ilości tłuszczu oraz tradycyjnej jajecznicy (przygotowanej na tłuszczu, z dodatkiem cebuli oraz kiełbasy).
Czy kasza manna i gotowany ryż pomagają na biegunkę?
Kasza manna oraz ryż mogą być spożywana podczas biegunki. Nie skracają one czasu trwania biegunki, ale mogą wpływać na konsystencję stolca.
Czy banany i czarne jagody pomagają na biegunkę?
Niedojrzałe banany oraz jagody zalicza się do produktów zapierających. Nie „leczą” one biegunki, ale mogą poprawiać konsystencję stolca.
Czy czekolada zatrzymuje biegunkę?
Nie ma dowodów naukowych na to, aby czekolada zatrzymywała biegunkę.
