Pierzga pszczela – właściwości, zastosowanie i korzyści zdrowotne. Jak ją stosować i na jakie dolegliwości może pomóc.

Pierzga pszczela to łatwostrawny produkt działalności pszczół robotnic o karmelowym kolorze i owocowo-kwiatowym smaku. Zaliczana jest do żywności funkcjonalnej ze względu na znajdujące się w niej liczne związki bioaktywne, które pozytywnie wpływają na zdrowie. Stosowanie pierzgi może stanowić wsparcie leczenia chorób o podłożu zapalnym: chorób skóry i jelit, miażdżycy, cukrzycy, a nawet nowotworów. Pierzga pszczela z powodzeniem wykorzystywana jest w celach apiterapeutycznych. Równocześnie, mimo szeregu korzyści, istnieją pewne zagrożenia i ograniczenia w jej stosowaniu, o których warto wiedzieć.

Fot. istockphoto.com

Czym jest pierzga pszczela?

Pierzga – jak powstaje i jaki ma skład chemiczny

Pierzga pszczela zwana chlebem pszczelim wytwarzana jest przez pszczoły z pyłku kwiatowego powlekanego miodem i woskiem. Dzięki panującym w ulu warunkach wysokiej temperatury i wilgotności dochodzi do procesu fermentacji mlekowej i po około 7 dniach ze złożonego pyłku kwiatowego powstaje pierzga, będąca podstawowym pokarmem dla pszczół. W porównaniu z pyłkiem zawiera ona więcej cukrów prostych oraz kwasu mlekowego wytwarzanego przez bakterie z rodzaju Lactobacillus. Ponadto pierzga zawiera pełnowartościowe białko, nienasycone kwasy tłuszczowe (najwięcej kwasu α-linolenowego), witaminy C, B₁, B₂, E, K, biotynę oraz kwas foliowy. W pierzdze znajdziemy blisko 25 różnych mikro- i makroelementów, liczne enzymy, flawonoidy czy substancje antybiotyczne.

Pierzga – zawartość składników mineralnych

Pierzga pszczela to dobre źródło makro- i mikroskładników, m.in wapnia, potasu, magnezu, fosforu, cynku, żelaza, kobaltu, krzemu. Spożycie przez osobę dorosłą ok. 30 g pierzgi dziennie zaspokaja blisko:

• 51% dobowego zapotrzebowania na potas
• 35% dobowego zapotrzebowania na magnez
• 18% dobowego zapotrzebowania na wapń
• 45% dobowego zapotrzebowania na żelazo u kobiet i 82% u mężczyzn.
• Pierzgę z powodzeniem można wykorzystać do uzupełniania niedoborów składników mineralnych w diecie.

Pierzga a propolis – różnice

Do surowców wytwarzanych przez pszczoły możemy zaliczyć miód, mleczko pszczele, pyłek pszczeli, pierzgę (chlebek pszczeli) oraz propolis (kit pszczeli). Każdy z wymienionych produktów ma unikatowy skład chemiczny i odmienne właściwości. Pierzga przyjmuje postać miękkiej bursztynowej masy w kształcie kulek i powstaje w wyniku złożonego procesu gromadzenia i przetwarzania pyłku kwiatowego przez pszczoły. Propolis natomiast to lepka substancja przyjmująca postać małych kawałków o nieregularnych kształtach, wytwarzana przez pszczoły z żywicy roślinnej, wosku pszczelego i olejków eterycznych. Propolis służy pszczołom jako materiał do uszczelnienia ula i ochrony przed chorobotwórczymi drobnoustrojami. W związku z tym propolis wykazuje silne działanie przeciwbakteryjne, przeciwwirusowe oraz przeciwzapalne i może być wykorzystywane w leczeniu infekcji oraz stanów zapalnych skóry. Zastosowanie pierzgi w kontekście zdrowia jest dużo szersze i w niniejszym artykule dokładnie je opisano.

Pierzga – właściwości zdrowotne

Przeciwzapalne właściwości pierzgi pszczelej

Pierzga zawiera szereg substancji o działaniu antyoksydacyjnym. Wykazano, że ekstrakty pierzgi zawierające składniki fenolowe (m.in. kwas kawowy i galusowy, kwercetyna, kemferol, chryzyna, kwas p-kumarowy) wykazywały zdolność do zmiatania wolnych rodników wywołujących stany zapalne ze skutecznością nawet do 90%. Złożoność składu chemicznego pierzgi pszczelej powoduje, że produkt ten wykazuje działanie przeciwzapalne, przeciwwirusowe, przeciwbakteryjne oraz potencjalnie przeciwnowotworowe.

Probiotyczne właściwości pierzgi pszczelej

W procesie powstawania pierzgi namnażają się bakterie probiotyczne z rodzaju Lacticaseibacillus (Lacticaseibacillus plantarum, Lactobacillus acidophilus, Lactobacillus delbrueckii) i Bifidobacterium. Po zakończeniu procesu fermentacji mlekowej liczba bakterii probiotycznych zaczyna się zmniejszać. W otrzymanym produkcie, jakim jest pierzga, wykazano zbyt małą zawartość żywych komórek bakteryjnych, aby móc nazwać chleb pszczeli naturalnym produktem probiotycznym. Mimo tego pierzga, podobnie jak inne produkty pszczele, z powodzeniem może być wykorzystywana do produkcji preparatów handlowych. Wyizolowanie i namnożenie mikroorganizmów probiotycznych z pierzgi, a następnie dodanie ich do mieszaniny miodu i pyłku kwiatowego, tworząc tym samym synbiotyk okazało się skuteczną interwencją probiotyczną na modelu zwierzęcym. Po 4 tygodniach suplementacji synbiotyku stworzonego na bazie produktów pszczelich zaobserwowano:

• poprawę odporności immunologicznej
• redukcję stężenia cholesterolu
• zwiększenie równowagi mikroflory jelitowej.

Antybiotyczne właściwości pierzgi pszczelej

Istnieją badania potwierdzające działanie przeciwbakteryjne pierzgi pszczelej ze względu na bogactwo w jej składzie polifenoli i bakterii kwasu mlekowego wytwarzających bakteriocyny – substancje przeciwdrobnoustrojowe. Wykazano aktywność przeciwko Escherichia coli, Salmonella typhimurium, Klebsiella pneumoniae, bakteriom wywołującym poważne zatrucia pokarmowe. Chleb pszczeli może okazać się pomocny w walce z zakażeniami grzybicznymi, w tym z kandydozą (przerostem C. albicans), gdyż hamuje namnażanie się tego rodzaju grzybów.

Na co pomaga pierzga pszczela?

Pierzga a leczenie niedokrwistości (anemii)

Pierzga pszczela jako dobre źródło żelaza i składników wspierających jego wchłanianie wspomaga proces leczenia niedokrwistości. Jej spożycie zapobiega niedoborom tego mikroskładnika u kobiet w ciąży, które mają znacznie zwiększone zapotrzebowanie na żelazo, a suplementacja preparatami aptecznymi często wiąże się z nieprzyjemnymi dolegliwościami żołądkowo-jelitowymi. Warto pamiętać, że suplementację w ciąży zawsze należy konsultować ze swoim lekarzem prowadzącym.

Więcej na temat niedokrwistości z niedoboru żelaza:

• Niedokrwistość z niedoboru żelaza - objawy, przyczyny i leczenie
• Dieta w niedokrwistości z niedoboru żelaza
• Zapotrzebowanie na żelazo w ciąży
• Niedokrwistość z niedoboru żelaza u dzieci

Pierzga a otyłość i cukrzyca

Zarówno pyłek pszczeli, jak i pierzga mogą być pomocne w leczeniu otyłości i cukrzycy typu 2. Brakuje jednak badań klinicznych, które jednoznacznie potwierdziłyby tę tezę oraz zagwarantowały bezpieczeństwo suplementacji w obrębie całej populacji, w tym kobiet w ciąży, okresie laktacji oraz wśród dzieci. Dotychczasowe badania na modelach komórkowych i eksperymentalnych potwierdzają, że stosowanie pierzgi zmniejszyło stężenie glukozy we krwi, poprawiło wrażliwość tkanek na insulinę i zwiększyło markery antyoksydacyjne. Pośrednim efektem suplementacji pierzgą były również regulacja apetytu i redukcja masy ciała.

Pierzga a wątroba

Warto rozważyć suplementacje pierzgą pszczelą w przebiegu metabolicznej stłuszczeniowej choroby wątroby MALFD wywołanej otyłością. W wyniku jej regularnego przyjmowania przez okres co najmniej 6 tygodni w naturalny sposób można zmniejszyć stres oksydacyjny i obniżyć syntezę lipidów w wątrobie, równocześnie promując proces ich utleniania. To z kolei wiąże się z mniejszym poziomem otłuszczenia wątroby i zmniejszeniem ogólnego stanu zapalnego w obrębie narządu. Wątpliwości może budzić fakt zawartości w pierzdze pszczelej cukrów prostych, w tym fruktozy, która potencjalnie może nasilać stan chorobowy. Jednak spożycie tego cukru wraz z chlebem pszczelim jest nieznaczne. Badania nad działaniem pierzgi w kontekście MALFD są bardzo obiecujące, a jej suplementacja w połączeniu ze zdrową dietą i aktywnością fizyczną może przynieść realną poprawę wyników laboratoryjnych i przyczynić się do progresji choroby. Aby jednak ocenić skuteczność i bezpieczeństwo stosowania pierzgi w kontekście tej choroby, konieczne jest przeprowadzenie dalszych, dobrze zaplanowanych badań.

Pierzga a płodność u mężczyzn

Badania na samcach szczurów wykazały, że suplementacja pierzgi w ilości 0,5 g/kg mc. dziennie przez 12 tygodni równocześnie z prowadzoną dietą wysokotłuszczową (w celu wywołania i utrzymania otyłości) poprawiła parametry plemników, takie jak ich żywotność, ilość, ruchliwość i morfologia. Dodatkowo zaobserwowano znacząco zmniejszone stężenie leptyny (hormonu związanego z otyłością) w stosunku do grupy kontrolnej badania. Obecnie brakuje jednak badań potwierdzających te obserwacje u mężczyzn.

Pierzga a leczenie nowotworów

Glejak wielopostaciowy

Przeprowadzono badania in vitro (na ludzkich liniach komórkowych), mające na celu ocenę wpływu suplementacji naturalnymi produktami pszczelimi, w tym pierzgą, na terapię glejaka mózgu. Przyjmowanie pierzgi samodzielnie lub w połączeniu z leczeniem termozolomidem może zwiększyć cytotoksyczne działania leku zarówno na komórki nowotworowe, jak i na zdrowe komórki, więc suplementacja pierzgą w przypadku glejaka wielopostaciowego jest kontrowersyjna. Badania wskazują na bardziej korzystne stosowanie ekstraktów z mleczka pszczelego, którymi suplementacja nie uszkadzała zdrowych komórek astrogleju przy jednoczesnym obniżeniu przeżywalności do ok. 50–70% komórek glejaka wielopostaciowego. Suplementacja produktami pszczelimi, w tym pierzgą, wiązała się ze zmniejszeniem aktywności metaloproteinaz, co w efekcie zapobiegało pojawieniu się przerzutów nowotworu.

Nowotwór piersi, szyjki macicy, wątroby oraz płuc

Ciekawe badanie in vitro przeprowadzono na kilku różnych liniach komórek nowotworowych człowieka (komórki raka piersi, szyjki macicy, wątroby oraz płuc) z użyciem próbek pierzgi pszczelej pochodzącej z różnych źródeł. Działanie cytotoksyczne odnotowano dla każdej linii komórek w mniejszym lub większym zakresie. Co istotne, dla próby kontrolnej zdrowej linii komórkowej ekstrakt z pierzgi nie wykazał działania toksycznego.

Stosowanie produktów pszczelich, w tym pierzgi zarówno w prewencji, jak i terapii nowotworowej jest obiecujące. Mimo wykazania działania antyproliferacyjnego potrzeba znacznie więcej badań, aby potwierdzić otrzymane wyniki.

Jak stosować pierzgę?

Kto może stosować pierzgę?

Pierzgę może stosować każda zdrowa, dorosła osoba oraz dzieci powyżej 3. roku życia. W przebiegu różnorakich chorób warto skonsultować planowaną suplementacje z lekarzem. Ze względu na dużą zawartość składników mineralnych suplementacja pierzgą może być niebezpieczna dla osób z chorobami nerek oraz niektórymi genetycznymi chorobami np. hemochromatozą. Ze względu na odczyn kwasowy i bogactwo mikroorganizmów pierzgę z ostrożnością powinny stosować osoby z zaburzeniami jelitowo-żołądkowymi. Konsultacja z lekarzem będzie wskazana również w przypadku kobiet w ciąży i okresie laktacji oraz pacjentów onkologicznych. Unikać pierzgi powinny osoby uczulone na pyłki roślin i produkty pszczele oraz cierpiące na atopową astmę oskrzelową.

Dawkowanie i sposoby spożycia

Bezpieczna maksymalna dzienna dawka pierzgi pszczelej to 40 g, co stanowi około 4 łyżek stołowych. W zależności od potrzeb zaleca się przyjmowanie od 10–40 g produktu. Mniejsze dawkowanie można stosować profilaktycznie, większe leczniczo, aby uzyskać poprawę stanu klinicznego. W badaniach na zwierzętach najczęściej stosowaną dawką terapeutyczną było 0,5 g/kg mc. W ten sposób również można ustalić indywidualną podaż tego suplementu dla człowieka. Odpowiednią dawką dla dzieci będzie około 10 g dziennie. Pierzgę w formie naturalnej najlepiej przyjmować 2 razy na dobę, pierwszą dawkę na czczo, a drugą 30 minut przed kolacją lub bezpośrednio przed snem.

Chlebek pszczeli ze względu na wysoką aktywność biologiczną należy przechowywać w szczelnym, suchym opakowaniu, np. słoiku bez dostępu światła. Pierzgę można spożywać na kilka sposobów:

• żucie i rozgryzanie kuleczek pierzgi
• uprzednie namoczenie pierzgi w ciepłej wodzie lub mleku/napoju roślinnym przez kilka godzin i spożycie powstałej zawiesiny
• wykorzystanie jako posypka, np. do jogurtu czy sałatki (grudki można uprzednio zmielić w młynku do kawy).

Czy pierzgę suplementuje się cały rok?

Profilaktycznie można przyjmować mniejsze dawki pierzgi przez cały rok. Natomiast w procesie leczniczym po 4 tygodniach kuracji większymi dawkami zaleca się 2 tygodnie przerwy. Jako wsparcie naturalnej odporności pierzga może być szczególnie pomocna w okresach wczesnowiosennym i jesienno-zimowym ze względu na zwiększone ryzyko infekcji bakteryjnych i wirusowych.

Czy pierzga pszczela jest bezpieczna?

Zanieczyszczenia metalami ciężkimi

Decydując się na długotrwałą suplementacje pierzgą pszczelą, dobrze mieć pewność, że produkt, który przyjmujemy jest najwyższej jakości. Potencjalne niebezpieczeństwo istnieje bowiem w zawartości toksycznych pierwiastków śladowych, takich jak ołów, kadm, arsen czy rtęć. Wiedza w tym zakresie pozostaje niekompletna, ale wykonano badania analizujące produkty pszczele z różnych źródeł, uwzględniając różnorodność geograficzną (typy gleby, źródła kwiatowe, warunki klimatyczne, praktyki pszczelarskie itp.). W niektórych próbkach pierzgi wykazano duże stężenia ołowiu, co stwarza realne zagrożenie obciążenia tym pierwiastkiem długotrwałych konsumentów, szczególnie dzieci. Toksyczne pierwiastki śladowe w większych ilościach kumulowane były w pierzdze pochodzącej z terenów zurbanizowanych, przemysłowych oraz górniczych. Najbezpieczniejszym wyjściem jest wybieranie pierzgi i innych produktów pszczelich z pasiek ekologicznych, prowadzonych na środowiskowo czystych obszarach.

Alergia na produkty pszczele

Produkty pszczele powstają dzięki wykorzystaniu przez pszczoły pyłku kwiatowego. W związku z tym, osoby z alergiami na pyłki kwiatów, traw i drzew mogą odnotować objawy niepożądane, spożywając produkty pszczele, w tym pierzgę i powinny ostrożnie podchodzić do suplementacji. Reakcja alergiczna najczęściej manifestuje się alergicznym nieżytem nosa i spojówek, obrzękiem błon śluzowych i uczuciem swędzenia w jamie ustnej i gardle. Odnotowano również pojawiające się bóle brzucha, wymioty i biegunkę. Po użyciu kosmetyków zawierających komponenty pszczele może się pojawić miejscowa pokrzywka lub zaczerwienienie. W skrajnych przypadkach alergia na produkty pszczele prowadzi do duszności i reakcji anafilaktycznej, ale są to bardzo rzadko występujące reakcje. Alergicy przed rozpoczęciem suplementacji pierzgą powinni skonsultować ten zamiar z lekarzem lub dietetykiem, aby uniknąć niepożądanych objawów.

Ekonomiczne aspekty suplementacji pierzgą

Czy suplementacja pierzgą jest droga?

Pozyskiwanie pierzgi pszczelej jest procesem żmudnym i czasochłonnym. W związku z tym jest to produkt o ograniczonej dostępności, a co za tym idzie jego cena jest dosyć wysoka w porównaniu z pozostałymi produktami pszczelimi. Koszt miesięcznej suplementacji pierzgą pochodzącą z polskiej, lokalnej pasieki, zakładając dzienne spożycie 20 g waha się od 250 zł do 500 zł. Naukowcy pracują nad możliwością pozyskiwania chlebka pszczelego w warunkach laboratoryjnych, co zwiększyłoby skale produkcji i obniżyło jego cenę. Stworzenie pierzgi identycznej z tą, pochodzącą od pszczół jest jednak bardzo trudne, ze względu na mnogość substancji bioaktywnych i specyficzne warunki klimatyczne panujące w ulu.

Jaką pierzgę kupić?

Należy wybrać produkt wysokiej jakości, bezpośrednio od pszczelarza, z ekologicznych pasiek (często oferujących swoje produkty w Internecie) lub z zaufanego sklepu ekologicznego. Kulki pierzgi powinny mieć ciemny kolor, zbyt jasny świadczy o nieprawidłowym przechowywaniu produktu i utraty jego właściwości biologicznych.