Kamica przewodowa to obecność kamieni (złogów) żółciowych w drogach żółciowych. Kamienie w przewodach żółciowych pochodzą najczęściej z pęcherzyka żółciowego lub tworzą się w samych drogach żółciowych, powodując zablokowanie przepływu żółci.
Co to jest kamica przewodowa i jakie są jej przyczyny?
Kamica przewodowa charakteryzuje się obecnością kamieni (złogów) żółciowych w zewnątrzwątrobowych lub wewnątrzwątrobowych drogach żółciowych. Kamienie w drogach żółciowych pochodzą najczęściej z pęcherzyka żółciowego (kamica wtórna) lub – wyjątkowo rzadko – tworzą się w samych drogach żółciowych (kamica pierwotna). Rodzaj złogów zależy od miejsca ich powstania. Złogi pierwotne są zazwyczaj brązowymi kamieniami barwnikowymi, natomiast złogi wtórne (pochodzące z pęcherzyka żółciowego) mogą być cholesterolowe lub mieszane. U 95% chorych z kamicą przewodową występuje jednocześnie kamica pęcherzykowa.
Kamica przewodowa - jak często występuje?
W krajach Europy i Ameryki Północnej pierwotna kamica przewodowa jest rzadko spotykana – częstość występowania tej choroby u osób po cholecystektomii (usunięciu pęcherzyka żółciowego) ocenia się na 5–20%. Kamica przewodowa znacznie częściej występuje u Azjatów.
Kamica przewodowa - objawy
Kamica przewodowa u około 5–12% chorych może nie dawać żadnych dolegliwości.
Objawy kamicy przewodowej wywołane są obecnością złogów w przewodach żółciowych, co się wiąże z mechanicznym utrudnieniem przepływu żółci pochodzącej z wątroby i powoduje żółtaczkę. Małe złogi mogą samoistnie przemieścić się do przewodu pokarmowego (do dwunastnicy), skąd zostaną usunięte. Jednak znacznie częściej dochodzi do trwałego zablokowania przepływu żółci.
Objawy zablokowania przepływu żółci:
- napad bólu, który ma charakter kolki żółciowej (jest silny i pojawia się w górnej części brzucha po prawej stronie lub na środku i może promieniować do prawego barku), ale trwa zwykle dłużej niż 5 godzin
- zażółcenie skóry i białkówek oczu (żółtaczka) oraz
- świąd skóry.
Często występują także:
- nudności i wymioty oraz
- charakterystyczne odbarwienie stolca i ciemne zabarwienie moczu, związane z całkowitym zablokowaniem przepływu żółci w drogach żółciowych.
Może Cię zainteresować:
- Stolec – zmieniony wygląd: jasny, luźny, ołówkowaty i inne
- Ciemny mocz – przyczyny ciemnego koloru moczu
- Nagły silny ból brzucha
Co robić w razie wystąpienia objawów?
Jeżeli u osoby z potwierdzoną kamicą pęcherzykową lub po usunięciu pęcherzyka żółciowego z powodu kamicy doszło do zażółcenia i świądu skóry oraz jeśli wystąpił ból o charakterze kolki, należy się jak najszybciej zgłosić do lekarza.
Konsultacji lekarskiej wymagają takie objawy, jak nudności, wymioty, gorączka, dreszcze, pogorszenie kontaktu z chorym czy zaburzenia świadomości. Objawy te mogą wskazywać na powikłania kamicy przewodowej – ostre zapalenie dróg żółciowych, ostre zapalenie trzustki, perforacja dróg żółciowych lub zapalenie otrzewnej.
Diagnostyka kamicy przewodowej: USG, EUS i MRCP
Wstępnym badaniem zalecanym przez lekarza w przypadku podejrzenia kamicy przewodowej jest ultrasonografia jamy brzusznej (USG). Badanie to jest jednak mało skuteczne w wykrywaniu kamicy przewodowej – dostarcza raczej informacji o szerokości przewodów żółciowych (ryc. 1), a czasem także o wielkości, liczbie i lokalizacji złogów w przewodach (przy czym nieuwidocznienie złogów w drogach żółciowych nie wyklucza ich obecności).
Ryc. 1. USG – poszerzone drogi żółciowe wewnątrzwątrobowe
Źródło: Szczeklik A. (red.): Choroby wewnętrzne. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020
W badaniach laboratoryjnych w przypadku kamicy przewodowej obserwuje się zwiększenie aktywności ALT i AST (aminotrasferaza alaninowa i aminotransferaza asparaginianowa), szczególnie w krótkim czasie od pojawienia się niedrożności przewodów żółciowych. Ponadto zwiększa się stężenie bilirubiny i aktywność enzymów wątrobowych GGTP i ALP (gammaglutamylotranspeptydazy i fosfatazy alkalicznej), które stanowią czułe wskaźniki zastoju żółci w drogach żółciowych.
Więcej informacji na temat badań:
- Aminotransferazy alaninowa i asparaginowa (AlAT i AspAT)
- Próby wątrobowe
- Morfologia krwi - przygotowanie, wyniki, wskazania
Endoskopową ultrasonografię (EUS) uważa się za jedną z najbardziej skutecznych metod diagnostycznych w wykrywaniu zmian <5 mm średnicy i zlokalizowanych w dalszym odcinku dróg żółciowych. Do tego badania pacjent przystępuje na czczo. Endoskop, zakończony głowicą emitującą ultradźwięki, wprowadza się przez usta chorego do przełyku, żołądka i dwunastnicy – aż w okolicę ujścia dróg żółciowych.
Ryc. 2. Złóg w przewodzie żółciowym wspólnym (strzałka) widoczny w badaniu MRCP
Źródło: Szczeklik A. (red.): Choroby wewnętrzne. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020
Innym badaniem ułatwiającym postawienie diagnozy jest rezonans magnetyczny dróg żółciowych (MRCP). Jest to badanie bezpieczne, niewymagające podania dożylnego środka kontrastowego, a jednocześnie swoiste i czułe w wykrywaniu kamicy przewodowej. MRCP pozwala uwidocznić wewnątrzwątrobowe i zewnątrzwątrobowe drogi żółciowe (ryc. 2).
Badanie to wykonuje się jednak dopiero wtedy, gdy wyniki badania USG jamy brzusznej oraz badań krwi są niejednoznaczne lub wątpliwe. Tomografia komputerowa (TK) nie powinna stanowić metody z wyboru w diagnostyce chorób dróg żółciowych, z wyjątkiem oceny poszerzenia przewodów żółciowych, ewentualnych zwapnień oraz rozpoznania powikłań kamicy przewodowej.
Leczenie kamicy przewodowej
W przypadku wykrycia złogów w przewodach żółciowych stosuje się wsteczną endoskopową cholangiopankreatografię (ECPW). Badanie to wykonuje się z użyciem giętkiego endoskopu – duodenoskopu, który wprowadza przez usta chorego do przełyku, żołądka i dwunastnicy w okolicę połączenia dróg żółciowych z przewodem pokarmowym.
Ryc. 3. Kamica przewodu żółciowego wspólnego (strzałka) widoczna w badaniu ECPW
Źródło: Szczeklik A. (red.): Choroby wewnętrzne. Medycyna Praktyczna, Kraków 2020
Na pierwszym etapie badania nacina się brodawkę Vatera (zwieracz zapobiegający przedostawaniu się pokarmu do dróg żółciowych), a następnie wprowadza się do dróg żółciowych przyrządy umożliwiające usunięcie z nich kamieni (ryc. 3). Badanie wykonuje się w znieczuleniu ogólnym, pod opieką lekarza anestezjologa. ECPW jest metodą leczniczą zapewniającą wyleczenie nawet u 90% chorych.
W przypadku występowania dużych złogów (o średnicy powyżej 15 mm) metodą leczniczą jest endoskopowa litotrypsja wykonywana podczas ECPW. Polega ona na zmiażdżeniu i rozkruszeniu złogu w drogach żółciowych, a następnie usunięciu pozostałych po nim drobin z użyciem balonu lub koszyka endoskopowego.
Jeśli powyższe metody są nieskuteczne, w trakcie zabiegu ECPW wprowadza się plastikową protezę do dróg żółciowych, w celu ułatwienia odpływu żółci do przewodu pokarmowego. Protezę usuwa się bądź wymienia w ciągu 3–6 miesięcy, aby uniknąć powikłań zabiegu, tj.: ostrego zapalenia dróg żółciowych, ostrego zapalenia trzustki.
W razie niepowodzenia bądź przeciwwskazań do leczenia endoskopowego można rozważyć operacyjne usunięcie złogów z przewodów żółciowych.
Jeśli ustalono rozpoznanie kamicy przewodowej, to nawet jeśli nie występują dolegliwości, stosuje się leczenie.
Czy możliwe jest całkowite wyleczenie?
Całkowite wyleczenie jest możliwe po usunięciu kamieni z dróg żółciowych jedną z wyżej wymienionych metod. W przypadku obecności kamieni także w pęcherzyku żółciowym, należy rozważyć jego usunięcie, gdyż istnieje uzasadnione ryzyko przedostawania się stamtąd kamieni do przewodów żółciowych i nawracania dolegliwości. U części chorych, pomimo usunięcia pęcherzyka, dochodzi jednak do nawrotu choroby w wyniku skłonności do tworzenia się kamieni w przewodach żółciowych.
Co trzeba robić po zakończeniu leczenia?
Nie ma jednoznacznych zaleceń dotyczących postępowania po zabiegu usunięcia złogów z dróg żółciowych. Bezpośrednio po zabiegu obowiązuje jednodniowa dieta ścisła, a następnego dnia chorzy mogą przyjmować lekkostrawne pożywienie. Podobnie jak w przypadku pacjentów z kamicą pęcherzykową, wskazana jest dieta ubogotłuszczowa i wysokowęglowodanowa.
Zobacz: Dieta w kamicy żółciowej
Profilaktyka kamicy w drogach żółciowych
Ponieważ przyczyny powstawania kamieni w pęcherzyku i drogach żółciowych nie zostały dotychczas dokładnie wyjaśnione, nie można podjąć wcześniejszych działań w celu zmniejszenia ryzyka ich wystąpienia.
