Przyczyny powstawania kamicy żółciowej
Fot. pixabay.com
Kamica żółciowa powstaje w wyniku zastoju żółci w drogach żółciowych. Przyczyną tego jest niewłaściwy skład żółci. Żółć składa się z trzech podstawowych składników: cholesterolu, kwasów żółciowych i lecytyny. Przy zachowanym prawidłowym stosunku tych składników, cholesterol rozpuszcza się w żółci i żółć przez drogi żółciowe przedostaje się do dwunastnicy. Jeżeli skład żółci jest nieprawidłowy, dochodzi do połączenia kryształków cholesterolu z solami wapnia. W konsekwencji powstają złogi w pęcherzyku żółciowym lub w drogach żółciowych.
Kilka czynników sprzyjających powstawaniu kamicy żółciowej:
- otyłość
- cukrzyca (w neuropatii cukrzycowej zaburzone jest obkurczanie się pęcherzyka żółciowego i dochodzi do zalegania żółci i wytworzenia się złogów)
- hipertriglicerydemia (czyli zwiększone stężenie triglicerydów w surowicy krwi, prowadzi to do zaburzonego składu żółci )
- błędy żywieniowe:
- nadmierna ilość słodyczy, cukru, miodu i dżemów wysokosłodzonych
- nadmierna ilość tłuszczów zwierzęcych i cholesterolu
- zbyt mała ilość nienasyconych kwasów tłuszczowych (ich niedostateczna ilość w diecie prowadzi do zmniejszenia ilości lecytyny w żółci i utrudnionego rozpuszczania cholesterolu)
- zbyt mała ilość błonnika pokarmowego w diecie (upośledza to obkurczanie pęcherzyka żółciowego)
- nieregularne posiłki (posiłek jest bodźcem do sprawnego obkurczania się pęcherzyka żółciowego)
- gwałtowna utrata masy ciała (upośledzone opróżnianie pęcherzyka żółciowego, spowodowane zmniejszonym wydzielaniem cholecystokininy. Hormon ten wydzielany jest pod wpływem posiłku zawierającego tłuszcz, powodując obkurczanie pęcherzyka i opróżnianie z żółci. W przypadku bardzo restrykcyjnych diet, dochodzi do ograniczenia tłuszczu w diecie, a w konsekwencji do zmniejszenia wydzielania cholecystokininy).
Objawy kamicy żółciowej
Choroba może przebiegać bezobjawowo, do czasu wystąpienia tzw. kolki żółciowej. Podczas ataków kolki żółciowej obserwuje się: bóle brzucha, wymioty, wzdęcia, zaparcia.
Czytaj więcej: Objawy sugerujące chorobę pęcherzyka żółciowego
Co jeść w przypadku kamicy żółciowej, by zapobiegać objawom?
Zobacz przykładowy jadłospis oraz produkty dozwolone i zabronione przy kamicy żółciowej w artykule Kamica pęcherzyka żółciowego – produkty dozwolone i zabronione przed i po operacji, przykładowy jadłospis
W przypadku pacjentów, u których kamica przebiega bezobjawowo, zaleca się racjonalny sposób odżywiania. Do diety należy włączyć błonnik pokarmowy, gdyż zwiększa on pasaż jelitowy. Dodatkowo w wątrobie zwiększa się produkcja kwasu chenodeoksycholowego (jeden z kwasów żółciowych), który sprzyja rozpuszczaniu się złogów cholesterolu.
Zobacz: Czy kamicę żółciową można wyleczyć nieoperacyjnie?
Dobrym źródłem błonnika pokarmowego w diecie będą produkty pełnoziarniste (pieczywo razowe, typu graham, ryż brązowy, kasza gryczana i jęczmienna oraz makaron razowy) oraz warzywa i owoce.
Polecamy: Które produkty żywnościowe zawierają błonnik?
Higiena przygotowywania posiłków a ryzyko kamicy żółciowej
Należy zwrócić szczególną uwagę na higienę spożywanych posiłków, aby nie dopuścić do infekcji pokarmowych i biegunek. Może temu sprzyjać spożywanie posiłków długo przechowywanych w lodówce lub wielokrotnie odmrażanych. Biegunka sprzyja utracie soli żółciowych i ich niedoborom w żółci - w tej sytuacji łatwiej dochodzi do tworzenie się złogów cholesterolu.
Regularność posiłków i ograniczenie tłuszczów w diecie w przypadku kamicy żółciowej
Należy jeść regularnie, 5 niewielkich posiłków dziennie, o stałych porach. Ograniczeniu podlegają przede wszystkim produkty obfitujące w nasycone kwasy tłuszczowe i cholesterol. Zalicza się tu tłuste wędliny (baleron, wędliny z widocznym tłuszczem) i mięsa, wędliny podrobowe (pasztet, pasztetowa, salceson, kaszanka), tłuste sery żółte, sery pleśniowe, serki topione, serki typu fromage.
Jakie tłuszcze można stosować w diecie w przypadku kamicy żółciowej?
Produkty tłuszczowe, które znajdują zastosowanie w tej diecie to: olej rzepakowy, oliwa z oliwek, olej słonecznikowy, olej sojowy, olej kukurydziany. W ograniczonych ilościach można spożywać masło i margaryny miękkie tzw. kubkowe.
Może Cię zainteresować: Masło czy margaryna - co jest zdrowsze?
Warzywa, owoce, ryby polecane w przypadku kamicy żółciowej – co warto jeść?
Zmniejszona ilość tłuszczu w diecie ogranicza wchłanianie witamin rozpuszczalnych w tłuszczach, dlatego do diety należy włączyć produkty bogate w ß-karoten (dynia, boćwina, brokuły, cykoria, marchew, papryka, sałata zielona, szczypiorek, szpinak, morele, brzoskwinie, śliwki, wiśnie), witaminę D (około 80% tej witaminy organizm człowieka czerpie z syntezy skórnej, dobre źródło tej witaminy to także tłuste ryby morskie: łosoś, makrela, sardynka, śledź, szprotka), witaminę E (zielona pietruszka, szpinak, sałata, szparagi, czarne jagody, nektarynki, otręby pszenne, oleje roślinne, takie jak: słonecznikowy, rzepakowy, sojowy, z kiełków pszennych) i witaminę K (szpinak, sałata zielona, brukselka, herbata zielona, kapusta, kalafior).
Produkty obfitujące w ß-karoten, witaminę D, >witaminę E i witaminę K
| Witamina | Produkty obfitujące w wybrane witaminy |
|---|---|
| ß- karoten | dynia, boćwina, brokuły, cykoria, marchew, papryka, sałata zielona, szczypiorek, szpinak, morele, brzoskwinie, śliwki, wiśnie |
| Witamina D | tłuste ryby morskie: łosoś, makrela, sardynka, śledź, szprotka |
| Witamina E | natka pietruszki, szpinak, sałata, szparagi, czarne jagody, nektarynki, otręby pszenne, oleje roślinne takie jak: słonecznikowy, rzepakowy, sojowy, z kiełków pszennych |
| Witamina K | szpinak, sałata zielona, brukselka, herbata zielona, kapusta, kalafior |
Z diety należy wykluczyć produkty trudno strawne, długo zalegające w żołądku, wzdymające oraz posiłki ostro przyprawione.
Do diety należy włączyć produkty bogate w witaminę C, która korzystnie oddziałuje na układ immunologiczny, pobudzając go do produkcji przeciwciał ułatwiających leczenie stanu zapalnego. Zalicza się tu natkę pietruszki, paprykę czerwoną, paprykę zieloną, brukselkę, brokuły, kalafiora, szpinak, porzeczki czarne, truskawki, poziomki, kiwi, cytrynę, grejpfruta, pomarańcze.
Produkty obfitujące w witaminę C
| Witamina | Produkty |
|---|---|
| Witamina C | natka pietruszki, papryka czerwona, papryka zielona, brukselka, brokuły, kalafior, szpinak, porzeczki czarne, truskawki, poziomki, kiwi, cytryna, grejpfrut, pomarańcze. |
Zalecenia kulinarne w diecie w przypadku kamicy żółciowej – jak przygotowywać posiłki?
- Posiłki nie powinny być zbyt zimne ani zbyt gorące.
- Warzywa i owoce podaje się na surowo lub po uprzednim ugotowaniu i rozdrobnieniu (w zależności od indywidualnej tolerancji).
- Zupy przygotowuje się na wywarach warzywnych, nie stosuje się wywarów mięsnych, kostnych ani grzybowych.
- Zupy i sosy zagęszcza się zawiesiną z mąki i mleka.
- Do zagęszczania zup i sosów nie stosuje się zasmażek.
- Niewielką ilość tłuszczu można dodać w postaci surowej, na zimno, do gotowych potraw.
Dieta w przypadku kamicy żółciowej w pytaniach i odpowiedziach
Czy piwo pomaga rozpuszczać kamienie żółciowe?
Nie należy spożywać piwa ani żadnego innego alkoholu. Alkohol to substancja toksyczna, która wywiera niekorzystny wpływ na wszystkie aspekty zdrowia człowieka. Ponadto alkohol jest przyczyną licznych chorób, w tym nawet śmiertelnych (zob. Choroby somatyczne spowodowanie używaniem alkoholu).
Oliwa z oliwek na kamienie żółciowe – czy warto stosować?
Oliwa z oliwek jest jednym z rekomendowanych tłuszczów w żywieniu osób z kamicą żółciową. Dodatkowo w diecie osób z kamicą żółciową może się znaleźć także olej rzepakowy. Zdecydowanie należy unikać produktów obfitujących w nasycone kwasy tłuszczowe i cholesterol (są to głównie tłuszcze pochodzenia zwierzęcego oraz oleje tropikalne – kokosowy i palmowy)
Herbata w przypadku kamicy żółciowej – pomaga czy szkodzi?
Herbata nie jest przeciwwskazana w przypadku kamicy żółciowej. Warto jednak zrezygnować z dosładzania i dodatku różnego rodzaju soków i syropów.
Siemię lniane – czy jest naturalnym wsparciem przy kamicy żółciowej
Siemię lniane nie leczy kamicy żółciowej, natomiast może być cennym produktem uzupełniającym dietę w kwasy omega-3, a przede wszystkim kwas α-linolenowy.
Włączając siemię lniane do diety, najlepiej kupować całe ziarna lnu i przed podaniem zmielić ich niewielką porcję. Zmielone ziarna zakupione w sklepie, poddane działaniu światła, powietrza i wysokiej temperatury podlegają niekorzystnemu utlenianiu (zob. Nasiona lnu i olej lniany – właściwości i zastosowanie ).
Jakie zioła wspomagają leczenie kamicy żółciowej?
Niektóre zioła m.in. mniszek lekarski, karczoch zwyczajny lub ostropest plamisty mają właściwości żółciopędne, co oznacza, że mogą one stymulować wydzielanie żółci. Natomiast obecnie nie ma dowodów naukowych, aby sądzić, że zioła te leczą kamicę żółciową.
Czy kompot lub gotowany rabarbar może rozpuścić kamienie żółciowe?
Nie, ani kompot, ani gotowany rabarbar nie rozpuszcza kamieni żółciowych.
Czy dieta z bardzo ograniczoną ilością tłuszczu może pogorszyć objawy kamicy żółciowej?
Ilość tłuszczu w diecie powinna być dostosowana do indywidualnego zapotrzebowania energetycznego (nie ma powodów do znaczącego ograniczania tłuszczu w diecie). Wśród produktów rekomendowanych w diecie u osób z kamicą żółciową wymienia się: m.in. olej rzepakowy i oliwę z oliwek. W ograniczonych ilościach można spożywać także masło i margaryny miękkie tzw. kubkowe.
Czy papryka jest wskazana przy kamicy żółciowej?
Tak, paprykę mogą jeść osoby z kamicą żółciową. Warto jednak zwrócić uwagę na indywidualną tolerancję. U części osób może dojść do konieczności jej wyeliminowania, z uwagi na nasilenie dolegliwości po jej spożyciu.
