Żyła wrotna jest elementem krążenia wrotnego, czyli części układu krążenia, który przechodzi przez wątrobę. Do żyły wrotnej uchodzą żyły odbierające krew w narządów układu pokarmowego, a następnie krew żyłą wrotną płynie do wątroby. Najczęstsze choroby żyły wrotnej to nadciśnienie wrotne i zakrzepica żyły wrotnej, które mogą być powikłaniami marskości wątroby.
NA SKRÓTYJeżeli jesteś zainteresowany chorobami układu wrotnego przejdź do sekcji:
Układ wrotny i żyła wrotna
Układ wrotny to rodzaj krążenia. Typowo w układzie krążenia występuje połącznie tętnica–kapilara (naczynia włosowate)–żyła. W układzie wrotnym natomiast występuje połączenie żyła–naczynia włosowate–żyła.
Przykładem takiego połączenia jest układ wrotny wątroby, w którego skład wchodzi żyła wrotna. Krew pompowana przez serce tętnicami dociera do narządów układu pokarmowego, czyli żołądka, jelit, trzustki, śledziony i przechodzi licznymi kolejnymi rozgałęzieniami w naczynia włosowate. Tam krew zaopatruje narządy układu pokarmowego w tlen i odbiera z nich dwutlenek węgla i produkty przemian metabolicznych. Jednocześnie zbierane są składniki odżywcze pobrane przez komórki jelit podczas trawienia treści pokarmowej, czyli m.in. aminokwasy, glukoza i inne cukry, kwasy tłuszczowe, witaminy, makro- i mikroelementy, ale także szkodliwe i niepotrzebne organizmowi substancje. Krew spływająca z narządów przewodu pokarmowego różnymi żyłami łączy się w jedną dużą żyłę – żyłę wrotną, która wchodzi do wątroby i rozgałęzia się w niej, tworząc zatoki wątrobowe. Krew zatok obmywa komórki wątroby (hepatocyty), a potem ponownie zbiera się spływając do żył wątrobowych, którymi opuszcza wątrobę. Zatem krew z narządów układu pokarmowego trafia najpierw do wątroby, a następnie wraca do serca. W wątrobie natomiast zachodzi przemiana wielu substancji znajdujących się we krwi. Przeczytaj więcej: Wątroba – gdzie się znajduje, budowa, funkcje
Podsumowując, zazwyczaj w układzie krążenia żyły transportują krew w kierunku serca, a nie do innych narządów. Układ wrotny stanowi wyjątek od tej reguły. Żyła wrotna transportuje krew do wątroby, a nie bezpośrednio do serca.
Żyła wrotna – drenaż
Żyła wrotna dostarcza krew z narządów jamy brzusznej do wątroby. Do żyły wrotnej wpadają różne żyły i to nimi krew spływa do żyły wrotnej. Żyła wrotna powstaje z połączenia żyły śledzionowej i żyły krezkowej górnej. Krew płynąca w żyle wrotnej pochodzi z narządów jamy brzusznej: żołądka, jelita cienkiego, jelita grubego, trzustki, śledziony i pęcherzyka żółciowego.
Gdzie znajduje się żyła wrotna?
Żyła wrotna znajduje się w jamie brzusznej. Zaczyna się tuż za trzustką i biegnie aż do wnęki wątroby. Jest to otwór w wątrobie, który umożliwia naczyniom krwionośnym i innym strukturom wejście do wątroby i wyjście z niej. Żyła wrotna ma zazwyczaj około 8 centymetrów długości i maksymalnie około 13 milimetrów średnicy.
Ryc. 1. Schemat układu wrotnego i żył wątrobowych. Źródło: Medycyna Praktyczna
Choroby układu wrotnego
W układzie wrotnym, który jest częścią układu krążenia, mogą się pojawiać różne nieprawidłowości. Należą do nich przede wszystkim nadciśnienie wrotne i zakrzepica żyły wrotnej.
Nadciśnienie wrotne
Nadciśnienie wrotne to stan zwiększonego ciśnienia w żyle wrotnej. Nadciśnienie wrotne jest najczęściej spowodowane marskością wątroby, która stanowi końcowe stadium wielu przewlekłych chorób wątroby. W uproszczeniu, krew nie może swobodnie wpływać żyłą wrotną do chorej wątroby (miąższ marskiej jest twardy i jej opór uniemożliwia swobodny przepływ krwi) i dlatego ciśnienie w żyle wrotnej wzrasta. Kiedy ciśnienie w żyle wrotnej wzrasta, dochodzi do rozwoju tzw. krążenia obocznego wrotno-układowego, co oznacza, że krew płynie innymi naczyniami, znajdując sobie inne możliwości ujścia. Krążenie oboczne rozwija się w obrębie przełyku, odbytu i powłok brzucha. Objawami nadciśnienie wrotnego są:
- powiększenie śledziony, co upośledza jej funkcjonowanie i może powodować zmniejszenie liczby białych krwinek (leukopenię), niedokrwistość oraz zmniejszoną liczbę płytek krwi
- wodobrzusze
- krwotoki z górnego i dolnego odcinka przewodu pokarmowego wskutek pękania żylaków przełyku, żylaków dna żołądka lub okołoodbytniczych, które mogą być bardzo silne i stanowić zagrożenie życia
- poszerzona sieć naczyń żylnych widocznych na skórze brzucha, zwana głową meduzy.
U osób z nadciśnieniem wrotnym w badaniach obrazowych żyła wrotna jest poszerzona.
Zakrzepica żyły wrotnej
Zakrzepica żyły wrotnej (lub jej gałęzi wewnątrzwątrobowych) prowadzi do upośledzenia odpływu krwi z układu wrotnego i rozwoju nadciśnienia wrotnego (zobacz wyżej: nadciśnienie wrotne). U około połowy chorych nie udaje się ustalić jej przyczyny (zakrzepica idiopatyczna). Najczęstsze znane przyczyny zakrzepicy żyły wrotnej to:
- marskość wątroby
- nowotwory złośliwe narządów jamy brzusznej
- stany nadkrzepliwości, czyli zaburzenia krzepnięcia krwi, w których dochodzi do jej nadmiernego krzepnięcia
- zapalenia, m.in. uchyłków jelita grubego, wyrostka robaczkowego, trzustki, pęcherzyka żółciowego i dróg żółciowych, gruźlicze zapalenie węzłów chłonnych, nieswoiste choroby zapalne jelit
- uszkodzenie żylnego układu wrotnego, np. w wyniku urazu (wypadki komunikacyjne) lub podczas operacji jamy brzusznej.
Zakrzepica może się rozwinąć w w krótkim czasie (zakrzepica świeża) lub powoli (zakrzepica przewlekła). Przebieg zakrzepicy żyły często jest bezobjawowy, a rozpoznanie ustalane jest przypadkowo. Jeśli objawy występują, to mogą to być:
- w przypadku zakrzepicy świeżej: silny ból brzucha w nadbrzuszu (górnej części brzucha), utrata łaknienia, nudności, wymioty i żółtaczka
- w przypadku zakrzepicy przewlekłej (czyli wówczas, gdy niedrożność żyły wrotnej utrzymuje się ponad 6 mies. od przypuszczalnego momentu wystąpienia zakrzepicy): objawy krążenia obocznego (zobacz wyżej: nadciśnienie wrotne), powodujące krwotoki z żylaków przełyku, a także mogą być widoczne naczynia krążenia obocznego na brzuchu i powiększenie śledziony.
Lekarz może zobaczyć zakrzepicę żyły wrotnej w badaniach obrazowych, takich jak USG brzucha, tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny.
Czytaj również: Zakrzepica o nietypowej lokalizacji
Choroby żyły wrotnej – leczenie
Leczenie chorób żyły wrotnej zależy od ich przyczyny. Np. nadciśnienie wrotne, a często także zakrzepica żyły wrotnej stanowią powikłania marskości wątroby, dlatego leczenie koncentruje się na leczeniu wątroby oraz leczeniu objawowym (np. leczeniu przeciwkrzepliwym w przypadku zakrzepicy).
